I PRN 3/80

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL po rozpoznaniu sprawy z wniosku Kazimiery O. przeciwko Spółdzielni Inwalidów Niewidomych im. 19 stycznia w Ł. o ekwiwalent za urlop na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 9 sierpnia 1979 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się przyznania jej ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za 1978 r., przytaczając, że była zatrudniona w pozwanej Spółdzielni w systemie pracy chałupniczej do 31 marca 1979 r., kiedy została zwolniona z powodu przedłużającej się choroby. Wypłacono jej jedynie ekwiwalent za 7 dni urlopu przysługującego za 1977 r., nie otrzymała natomiast ekwiwalentu za 20 dni urlopu za 1978 r., do którego nabyła prawo z dniem 1 stycznia 1979 r. w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Zakładowa Komisja Rozjemcza przy pozwanej Spółdzielni orzeczeniem z dnia 25 czerwca 1979 r. przyznała wnioskodawczyni ekwiwalent za niewykorzystane 20 dni urlopu wypoczynkowego za rok 1978, stwierdzając w uzasadnieniu, że orzeczenie powyższe podjęła w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. oraz pismo Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 marca 1976 r. Na skutek odwołania pozwanej Spółdzielni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1979 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i roszczenie wnioskodawczyni oddalił. W uzasadnieniu wyroku Okręgowy Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni spełniła warunki określone w § 14 cyt. rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975 r., gdyż osiągała stałe wynagrodzenie wyższe niż 50% najniższego wynagrodzenia przysługującego aktualnie pracownikowi gospodarki uspołecznionej i przysługiwał jej urlop w wymiarze 20 dni roboczych, jednakże urlop za 1978 r. wykorzystała "awansem" w czasie trwania danego roku, gdyż został jej udzielony w oparciu o art. 153 kodeksu pracy - niezgodnie z § 15 ust. 1 cyt. rozporządzenia, który zezwala na udzielenie urlopu za przepracowany rok dopiero w roku następnym. Według ustaleń Sądu na zasadach kodeksowych udzielone były urlopy wypoczynkowe również za poprzednie lata.Powyższy wyrok Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zaskarżył rewizją nadzwyczajną opartą na zarzucie rażącego naruszania § 15 cyt. rozporządzenia.Według wywodów rewizji nadzwyczajnej wprowadzona tym przepisem zmiana zasad przyznawania urlopu osobom wykonywującym pracę nakładową (obowiązująca od 1 stycznia 1976 r.) powodowałaby, że wnioskodawczyni, która wykorzystała już swój urlop za 1975 r., pozbawiona byłaby tego urlopu w 1976 r. i aby uniknąć tego, Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wydało wyjaśnienie z dnia 12 marca 1976 r. nr P.P.-010/-11/75, zgodnie z którym inwalidom I i II grupy nie należy potrącać z urlopu przysługującego w 1976 r. urlopu wykorzystanego w 1975 r. Wyjaśnienie to dotyczy także uprawnień urlopowych wnioskodawczyni, która jako niewidoma jest inwalidką 1 grupy. W następstwie tego należy uznać, iż urlopy wykorzystane przez wnioskodawczynię w latach 1976, 1977 i 1978 były urlopami za lata poprzednie, a nie jak utrzymuje Sąd Pracy za bieżące lata pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uprawnienia urlopowe osób wykonujących pracę zakładową przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. określone były przepisami uchwały nr 204 RM z dnia 26 czerwca 1960 r. w sprawie urlopów wypoczynkowych dla chałupników (1 dzień urlopu za 1 przepracowany miesiąc). W stosunku do wnioskodawczyni miała jednak zastosowanie uchwała nr 119 RM z dnia 17 czerwca 1971 r. w sprawie urlopów dla inwalidów I i II grupy, przewidująca udzielenie urlopu w wymiarze ustalonym w art. 1 ustawy o urlopach z dnia 29 kwietnia 1969 r. - obecnie art. 154 kodeksu pracy. Praktyka zakładów pracy zatrudniających inwalidów poszła - jak wynika ze stanu faktycznego sprawy - w kierunku stosowania do tych inwalidów również zasad art. 153 M.P. dotyczących nabycia prawa do urlopu. Wprowadzające nawę zasady udzielania urlopów rozporządzenie z dnia 31 grudnia 1975 r. nie zawarło w nowych przepisach szczególnego uregulowania dotyczącego przejścia z zasad udzielania urlopów określonych uchwałami nr 204 i 119 do zasad rozporządzenia. Z § 37 rozporządzenia, stanowiącego, iż wchodzi ono w życie z dniem 1 stycznia 1976 r., wynika, że począwszy od tej daty wnioskodawczyni swój następny - po urlopie wykorzystanym w 1975 r. - urlop mogła otrzymać dopiero w 1977 r. Pozwana Spółdzielnia wbrew przepisom udzieliła jednak jej urlopu w 1976 r., przy czym ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, by wnioskodawczyni zrzekła się choćby w sposób dorozumiany - w zamian za ten urlop, urlopu przysługującego jej w 1977 r. Podobnie brak jest danych do przyjęcia zrzeczenia się wnioskodawczyni wynikających z § 15 rozporządzenia uprawnień do urlopów w 1978 i 1979 r. Problematyczna zresztą byłaby skuteczność takiego orzeczenia się w świetle przepisów art. 18 § 2 i art. 152 § 2 k.p. Zgodnie też z art. 161 k.p. zakład pracy jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Udzielenie przez zakład pracy pracownikowi urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu, nie uprawnia zakładu pracy do "potrącenia" tego urlopu z urlopu należnego pracownikowi w roku następnym; roszczenie pracownika o przysługujący mu urlop lub o ekwiwalent za urlop (art. 170-171 k.p.) podlegałoby w takiej sytuacji oddaleniu tylko wtedy, gdyby sprzeczne było z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.).Takiej sprzeczności nie można w stosunku do wnioskodawczyni przyjąć zważywszy, że w wyjaśnieniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wskazano na potrzebę traktowania udzielonego w 1976 r. chałupników - inwalidom I i II grupy urlopu jako urlopu za rok 1975 mimo wykorzystania już uprzednio przez nich urlopu za ten rok.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok jako rażąco naruszający przepisy prawa podlegał uchyleniu z przekazania sprawy Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania celem ustalenia kwoty należnego powódce ekwiwalentu za urlop (art. 422 § 2 k.p.c. w zw. z art. 277 § k.p.).