V UZP 2/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie SN: A. Filcek, T. Kasiński (sprawozdawca), S. Perestaj, S. Rejman A. Szczurzewski, T. Szymanek (współsprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Olgierda Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o emeryturę górniczą, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 20 grudnia 1979 r."Czy wypłacane pracownikom nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe przewidziane w uchwale nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych (...) (M. P. z 1974 r., Nr 2 poz. 9) uwzględnia się przy obliczeniu emerytury i renty?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił:Wypłacane pracownikom nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe, przewidziane w § 37 i 38 uchwały nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i szkół wyższych (M.P. z 1974 r. Nr 2, poz. 9), nie podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty. Uzasadnienie faktyczneIPrzedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnienie prawne wynikło w sprawie o emeryturę górniczą, w której organ rentowy przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury nie uwzględnił wynagrodzenia w postaci wypłaconych wnioskodawcy - byłemu pracownikowi kopalni węgla kamiennego - nagród z tytułu prac badawczych i wdrożeniowych. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego wyrokiem z dnia 6.V.1978 r. zmienił zaskarżoną decyzję i wliczył sporne nagrody do podstawy wymiaru emerytury. Okręgowy Sąd miał na uwadze, że nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe są wynagrodzeniem objętym osobowym funduszem płac. W wykazie składników wynagrodzenia, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty (załącznik do rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 19 sierpnia 1968 r.), taksatywnie wyszczególniono w punkcie 11 nagrody nie podlegające wliczeniu do podstawy wymiaru i w wykazie tym nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe nie zostały wymienione. Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego. W rewizji nadzwyczajnej został wyrażony pogląd, że chociaż wspomniany wykaz konkretnie nie wymienia spornych nagród, to jednak odpowiada w swej istocie ogólnej dyspozycji zawartej w pkt 11 lit. h wykazu dotyczącym nagród z funduszów tworzonych na z góry określony czas z przeznaczeniem do wypłaty za wykonanie konkretnych zadań. Za stanowiskiem tym przemawia treść przepisów uchwały nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych (...) dotyczących wykonywania ściśle określonych zadań w zakresie prac naukowo-badawczych, jak również specjalnie przeznaczonych na ten cel funduszy. W kwestii tej Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zajmowało poprzednio stanowisko odmienne, wyjaśniając w piśmie z dnia 1.II.1978 r. skierowanym do wnioskodawcy, że nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe, jako nie wymienione w wykazie składników wynagrodzenia wyłączonych z podstawy wymiaru, podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu emerytury. Stanowiska przedstawionego w rewizji nadzwyczajnej nie podzieliła Centralna Rada Związków Zawodowych (art. 63 k.p.c.). Jej zdaniem nagrody, o które toczy się spór, nie odpowiadają kryteriom zawartym w pkt 11 lit. h wykazu, gdyż uchwała nr 289, na podstawie której tworzone są fundusze z przeznaczeniem na finansowanie prac badawczych i wdrożeniowych, jest aktem prawnym o nie określonym czasie obowiązywania i nie zastrzega, by omawiane fundusze były tworzone doraźnie lub na określony czas.IIZgodnie z § 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 19 sierpnia 1968 r. (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. - Dz. U. Nr 40, poz. 239) do obliczenia podstawy wymiaru emerytury i renty przyjmuje się wszystkie wypłaty dokonywane na rzecz pracowników z osobowego funduszu płac, z wyjątkiem wypłat wymienionych we wspomnianym wyżej wykazie - załączniku do rozporządzenia z 19 sierpnia 1968 r. Osobowy fundusz płac obejmuje również - z mocy § 4 pkt 1 lit. b uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. lit. b uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (M. P. Nr 43, poz. 212) - "wynagrodzenie wypłacane pracownikom własnym na podstawie uchwały nr 157 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie wynagrodzeń wypłacanych poza planowanym funduszem płac (M. P. Nr 43, poz. 211)." Wśród wynagrodzeń objętych uchwałą nr 157 znajdują się nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe, wymienione pod poz. 10 załącznika nr 2 do tej uchwały - "Wykaz wynagrodzeń wypłacanych poza planowanym osobowym funduszem płac nie podlegających limitowaniu w trybie § 5 uchwały". Ponieważ sporne nagrody wypłacane były wnioskodawcy przez jego macierzysty zakład pracy, stanowią one składniki wynagrodzenia zaliczone do osobowego funduszu płac, co spełnia wstępną przesłankę zaliczalności określonego składnika do podstawy wymiaru emerytury i renty. Pozostaje zatem do wyjaśnienia, czy nagrody te - w myśl stanowiska zajętego w rewizji nadzwyczajnej, a poprzednio w decyzji organu rentowego - mogą być uznane za objęte wyłączeniem z ogólnego sformułowania litery h punktu 11 wykazu składników wyłączonych z podstawy wymiaru emerytury i renty, dotyczącego nagród "z funduszów tworzonych na z góry określony czas z przeznaczeniem do wypłaty za wykonywanie konkretnych zadań".IIIUchwała nr 157 Rady Ministrów, operując nazwą "nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe", nie określa bliżej tego pojęcia ani nie ustala zasad ich przyznawania i wypłaty, gdyż w myśl jej § 1 ust. 2 i § 2 wynagrodzenia wypłacane poza planowanym osobowym i bezosobowym funduszem płac wprowadzane są oddzielnymi aktami prawnymi (uchwałami Rady Ministrów lub decyzjami Prezydium Rządu oraz decyzjami Prezesa Rady Ministrów), stanowiącymi podstawę prawną do stosowania i źródła finansowania tych wynagrodzeń. Wynika z tego, że przepisami, w świetle których należy rozpatrywać charakter prawny nagród za prace badawcze i wdrożeniowe, są przepisy uchwały nr 289 Rady Ministrów z 21 grudnia 1973 r. (M. P. z 1974 r. Nr 2, poz. 9), w uchwale tej bowiem wprowadzone zostały nagrody związane z uczestniczeniem w pracach badawczych i wdrożeniowych. O ile jednak w uchwale nr 157 nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe wymienione są jako jeden rodzaj (tytuł) wynagrodzenia określonego przepisami płacowymi, o tyle w uchwale nr 289 można wyodrębnić cztery rodzaje nagród związanych z wykonywaniem tego rodzaju prac. Są nimi: 1) nagrody za realizację prac badawczych i wdrożeniowych przewidziane w § 19 uchwały, 2) nagrody z funduszów efektów wdrożeniowych, o których mowa w § 37 ust. 9 pkt 1 i 4, 3) nagrody z funduszu nagród wdrożeniowych z § 38 ust. 4 oraz 4) nagrody z funduszu nagród dla pracowników jednostki badawczej z § 39 uchwały.Z nadesłanych w toku postępowania przed składem powiększonym przez były zakład pracy wnioskodawcy materiałów wynika, że sporne nagrody wypłacane były wnioskodawcy z tytułu uczestniczenia w pracach związanych z wdrażaniem przez ten zakład wyników badawczych na podstawie umów wdrożeniowych zawieranych z jednostkami badawczymi w myśl § 37 ust. 2 i § 38 ust. 2 uchwały nr 289. Nagrody te pochodzić zatem mogły bądź z funduszu efektów wdrożeniowych (§ 37 ust. 9) bądź też funduszu nagród wdrożeniowych (§ 38 ust. 4).Powyższe dane uzasadniają zawężenie zakresu odpowiedzi na pytanie prawne do nagród, których podstawą są umowy wdrożeniowe, czyli nagród przewidzianych w § 37 i 38 uchwały nr 289.IVZgodnie z § 33 uchwały nr 289 jednostki badawcze tworzą - poza funduszami tworzonymi w każdej państwowej jednostce organizacyjnej - również fundusz efektów wdrożeniowych lub fundusz nagród wdrożeniowych (ust. 1 pkt 3 § 33). Fundusz efektów wdrożeniowych powstaje z różnych źródeł, m. in. z wpłat przedsiębiorstw, które wdrażają nowe rozwiązania i uzyskują z tego efekty ekonomiczne (zysk określony w ust. 3 § 37) oraz z części zysku osiągniętego w wyniku sprzedaży pracy badawczej. Fundusz efektów wdrożeniowych przeznaczony jest na cele określone w § 37 ust. 9 pkt 1-5 omawianej uchwały, a w pierwszej kolejności na udział przedsiębiorstw wdrażających; kwot tego udziału przedsiębiorstwa nie przekazują jednostkom badawczym, lecz zatrzymują je w celu nagradzania swoich pracowników biorących udział we wdrożeniu wyników prac badawczych. Według pkt 4 również sama jednostka badawcza wykorzystuje wymieniony fundusz na wypłatę nagród dla autorów i współautorów wdrażanych rozwiązań oraz osób (będących pracownikami tej jednostki) uczestniczących bezpośrednio we wprowadzaniu rozwiązania do produkcji (praktyki).Fundusz nagród wdrożeniowych (FNW) tworzy się w razie wdrożenia prac badawczych, których efekty nie mogą być określone w myśl ust. 4 § 37, i pochodzi on z wpłat jednostek, finansujących wdrożone prace badawcze, dokonanych na podstawie umowy wdrożeniowej. FNW po zapłaceniu kar umownych i odszkodowań przewidzianych w umowie wdrożeniowej przeznaczony jest na nagrody dla autorów i współautorów wdrażanych rozwiązań oraz osób uczestniczących bezpośrednio we wdrożeniu tych rozwiązań. Jeżeli jednostka badawcza jest jednostką koordynującą, przekazuje ona część funduszu na fundusz nagród wdrożeniowych jednostek współpracujących (ust. 4 § 38).Sformułowania: "udział we wdrożeniu wyników prac badawczych" (§ 37 ust. 9 pkt 1) oraz "bezpośrednie uczestniczenie we wdrożeniu lub wprowadzaniu do produkcji" (§ 38 ust. 4) wskazują, że podstawą do przyznania nagrody przewidzianej w tych przepisach jest wykonanie pewnej pracy związanej z wdrażaniem określonego rozwiązania technicznego, czyli wykonanie konkretnego zadania w rozumieniu pkt 11 lit. h omawianego wyżej wykazu. Ta więc przesłanka w odniesieniu do nagród z § 37 i 38 uchwały nr 289 zostaje spełniona. Przyjąć należy również spełnienie przesłanki "funduszu tworzonego na z góry określony czas". Fundusz efektów wdrożeniowych i fundusz nagród wdrożeniowych tworzone są w związku i na podstawie umowy o wdrożenie określonego rozwiązania technicznego (określonych wyników prac badawczych). Ponieważ takie prace wdrożeniowe trwają przez czas ograniczony i data ich zakończenia określona jest w umowie wdrożeniowej, fundusz tworzony w związku z nimi ma charakter doraźny i wobec tego może być zakwalifikowany jako fundusz tworzony na z góry określony czas w rozumieniu definicji z pkt 11 lit. h.W konkluzji stwierdzić należy, że nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe, o których mowa w § 37 ust. 9 pkt 1 i 4 oraz § 38 ust. 4 uchwały nr 289 są nagrodami wymienionymi w pkt 11 lit. h wykazu składników wynagrodzeń, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstaw emerytury i renty, co uzasadnia udzielenie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.