II CR 515/77

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana B. i Józefa K. przeciwko Biuru Projektów Budownictwa Komunalnego o ochronę dóbr osobistych i praw autorskich oraz zapłatę na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 7 października 1977 r. - oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądają zasądzenia od pozwanego Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w G. łącznie kwoty 90 000 zł z tytułu wykorzystania bez ich zgody przez stronę pozwaną opracowanej przez nich pracy "studialnej" wskaźników kosztów. Dla uzasadnienia tego żądania powodowie powołują się na fakt opracowania "Pracy studialnej wskaźników kosztów dla celów służbowych w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego w G." - na zlecenie strony pozwanej. Opracowanie to nie zostało przyjęte przez stronę pozwaną. Jednakże będąc w posiadaniu strony pozwanej zostanie ono wykorzystanie bez zgody powodów. W związku z tym przysługuje im odszkodowanie.Strona pozwana wnosi o oddalenie powództwa. Ze względu na opóźnienie w wykonaniu opracowania nie przyjęła ona pracy i odmówiła zapłaty wynagrodzenia. Powód Jan B. przegrał proces, w którym dochodził zapłaty wynagrodzenia. Pracę powodów przechowywał u siebie konsultant opracowania Juliusz B., który ją badał i sprawdzał. Badania i sprawdzania opracowania przez konsultanta nie można utożsamiać z wykorzystaniem opracowania dla celów służbowych.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że praca powoda nie została przyjęta ze względu na to, iż nie była przydatna dla Biura Projektów, m.in. dlatego że wskaźniki stały się nieaktualne, a ponadto nie została dostarczona w terminie.Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia też wniosku, że opracowanie powodów zostało bez ich zgody wykorzystane dla potrzeb pozwanego Biura Projektów. Pracę niejednokrotnie przeglądał wspomniany Juliusz B. i mając wątpliwości co do słuszności decyzji Dyrekcji Biura o nieprzydatności tej pracy, często wracał do tej pracy i porównywał ją ze wskaźnikami opracowanymi przez inne osoby, co nie oznacza, że "prace studialne" były wykorzystane dla potrzeb Biura Projektów. Opracowane przez zespół "wskaźniki kosztów" miały według pierwotnych założeń stanowić dla projektantów materiał pomocniczy przy projektowaniu, a więc opracowanie to miało być powielone i przekazane do użytku służbowego projektantom i osobom opracowującym kosztorysy, co jednak nie miało miejsca.W rewizji od tego wyroku powodowie wnoszą o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W razie wykorzystania bez zgody autorów dokonanego przez nich opracowania - stosownie do rodzaju i skutków naruszenia prawa - mogą autorom przysługiwać roszczenia majątkowe i roszczenia o ochronę osobistych praw autorskich. Wykorzystanie tego rodzaju opracowania, jak "praca studialna" wskaźników kosztów dla celów projektowania przez podmioty, z którymi autorzy opracowania nie pozostają w określonym stosunku umownym, może przybierać różne formy, w zależności od rodzaju i treści dzieła oraz jego przeznaczenia. Jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, "praca studialna" wskaźników kosztów, gdyby została przyjęta przez pozwane Biuro Projektów, byłaby przeznaczona jako "materiał pomocniczy przy projektowaniu" i zwielokrotniona w formie powielonej byłaby przekazana do użytku służbowego projektantów i osób opracowujących kosztorysy.Sąd Wojewódzki ustalił i powodowie tego nie kwestionują, że "praca studialna" wskaźników nie została przez pozwane Biuro Projektowe wykorzystana w ten sposób. Jest rzeczą oczywistą, że strona pozwana wobec nieprzyjęcia opracowania, a więc w konsekwencji wobec nienabycia żadnych uprawnień na podstawie zawartej z powodami umowy, nie mogła i nie powinna w ten sposób opracowania powodów użytkować. Jednakże nie przesądzało to samo przez się jeszcze tego, czy nie miało miejsce inne bezprawne dokonane z naruszeniem praw autorskich powodów wykorzystanie ich opracowania. Abstrakcyjnie rzecz ujmując, w grę bowiem mogą wchodzić inne jeszcze sposoby wykorzystania cudzego opracowania.Opracowanie tego rodzaju, co opracowanie, o które chodzi w sprawie niniejszej, z rozważanego punktu widzenia - tym się charakteryzuje, że oprócz formy (postaci) tego opracowania, której walor prawny podkreślają przepisy Prawa autorskiego (art. 1 ustawy z 10 lipca 1952 r. o Prawie autorskim), ma ono, co jest w rzeczywistości najistotniejsze ze względu na przeznaczenie opracowania, określoną treść. Otóż również treść dzieła naukowego sensu largo, elementy istotne treści takiego dzieła w powiązaniu z obiektywną formą bez względu zresztą na to, czy zostało ono opublikowane czy też pozostaje w rękopisie (maszynopisie), podlegają ochronie autorsko­prawnej przed ich wykorzystaniem bez zgody autora, lub przed innym sposobem wkroczenia w sferę uprawnień autora.Niedozwolone wykorzystanie cudzego opracowania występuje z reguły wtedy, gdy istnieją materialnie dające się obiektywnie ustalić przejawy takiego naruszenia prawa. Jest to zarazem kwestia samego prawa materialnego i kwestia dowodowa. Jednakże nie można mówić o takim bezprawnym wykorzystaniu cudzego dzieła, które miałoby polegać na zapoznaniu się z jego treścią, zwłaszcza wówczas, gdy pozostaje to w ścisłym związku z przekazaniem dzieła innej osobie czy instytucji, a więc w razie dobrowolnego udostępnienia innej osobie. Niezbędne jest bowiem udowodnienie, że inna osoba w swojej zawodowej (praktycznej) działalności lub też działalności naukowej lub podobnej zużytkowała formę i treść cudzego opracowania, co znalazło wyraz w innym przez nią dokonanym opracowaniu. Naruszenie prawa autora nie zachodzi - ze względu na treść art. 1 Prawa autorskiego - wtedy, gdy inna osoba nawet wbrew woli autora przyswaja sobie tylko określone treści opracowanego dzieła, nie wykorzystując dzieła lub jego fragmentów w jego sensie formalno­merytorycznym. Same bowiem idee tezy i rozwiązania naukowe w sensie szerokim jako takie nie podlegają w zasadzie ochronie autorsko­prawnej, co nie wyłącza jednak ewentualnej ochrony na zasadach ogólnych prawa cywilnego.W świetle tych wywodów na powodach spoczywał obowiązek wykazania, że "wskaźniki" opracowane przez inne osoby były wskaźnikami z opracowanych już zbiorczych zestawień kosztów projektowanych budów. Tymczasem powodowie ograniczają się do ogólnego twierdzenia w tym sensie i nie wskazują żadnych konkretnych faktów. Postępowanie dowodowe uzasadniało tylko ustalenie, że Biuro Projektów nigdy nie posługiwało się "pracą studialną", a świadek J.B. sam opracowania nikomu nie udostępniał. Jak wynika to z innych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, świadek ten mając wątpliwości co do negatywnej decyzji Biura Projektów o nieprzydatności opracowania powodów, często wracał do tego opracowania i porównywał je ze wskaźnikami opracowanymi przez inne osoby. Czynił to - co wymaga wyjaśnienia - w związku z oceną przydatności opracowania powodów. Zresztą ani z rewizji powodów, ani z innych wcześniejszych pism procesowych nie wynika, by powodowie zmierzali do wykazania, że świadek J.Z., który miał dostęp do maszynopisu pracy, wykorzystał opracowanie powodów.W tych okolicznościach za uzasadnione należy uznać stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki, że nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń powodów o świadczenie i ochronę autorskich dóbr osobistych.