I CR 3/73

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 21 lutego, 5 i 12 marca 1973 r. sprawy z powództwa Jana M. przeciwko Sławomirowi H., Tadeuszowi D. i Władysławie S. o ochronę dóbr osobistych i praw autorskich osobistych na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 3 października 1972 r., sygn. akt II C 554/69 I. Zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w ten sposób, że ustala iż pozwani naruszyli autorskie dobro osobiste powoda zamieszczając bez wskazania źródła i nazwiska powoda w swoim referacie pt. "Wpływ uprawy gleby na przyrost topoli na plantacjach" opublikowanym drukiem w języku niemieckim w wydawnictwie "XIV Iufro­Kongress­Referate, Munchen, 1967" i w języku polskim w Nr 365 "Prac Instytutu Badawczego Leśnictwa" wydanych nakładem Państwowego Wydawnictwa Rolniczego i Leśnego w Warszawie, 1968 r., s. 91-100, fragmenty z następujących publikacji powoda: 1) "Uprawa i pielęgnacja gleby pod plantacjami topolowymi" w czasopiśmie "Las Polski" Nr 15-16 z 1957 r., 2) "Uprawa topoli w Lesie" Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1963 r., 3) "Wpływ różnych sposobów uprawy gleby na przyrost plantacji topolowych na terenach zalewowych o typie gleby: mada średnia (doniesienie)" w wydawnictwie Naczelnego Zarządu Lasów Państwowych, Instytut Badawczy Leśnictwa, Warszawa, wrzesień 1962 r., pt. "10 lat uprawy topoli w Polsce Ludowej - Materiały na konferencję naukowo­gospodarczą w Opolu i Lublinie 18-21 września 1962 r. (na prawach rękopisu)" na s. 176 i nast. II. W pozostałej części powództwo i rewizję oddala. III. Znosi wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneI. Powód domagał się uznania, że pozwani w swoich publikacjach - w referacie pt. "Wpływ uprawy gleby na przyrost topoli na plantacjach" a) drukowanym w tłumaczeniu na niemiecki w 1967 r. w tomie IV na stronach 278-292, "XIV Iufro­Kongress­Referate" i b) drukowanym w 1968 r. w "Pracach Instytutu Badawczego Leśnictwa" Nr 365, poz. 9, s. 91 - dopuścili się naruszenia osobistych dóbr autorskich powoda, używając w ww. publikacjach materiałów zaczerpniętych z prac powoda nie podając źródeł, z których zaczerpnęli dosłowne wyjątki. II. Uznania, że pozwani w ww. publikacjach naruszyli dobro osobiste powoda, w szczególności jego twórczość naukowa i racjonalizatorską, pomijając fakt, że powód był organizatorem i kierownikiem "Zakładu Upraw Topoli", który w 1962 r. przyjął nazwę "Zakładu Uprawy Topoli i Zadrzewień", że on właśnie zainicjował i propagował intensywną uprawę topoli na plantacjach, przedstawiając już w 1956 r. program badań uprawowych, ujętych w sprawozdaniu z działalności "Instytutu Badawczego Leśnictwa", co stwarzało podstawę do przypuszczenia, że nie powód, lecz pozwani byli twórcami tych koncepcji i prac. III. Nakazania pozwanym zaniechania dalszego naruszania autorskich dóbr osobistych powoda. IV. Usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda oraz jego autorskich dóbr osobistych przez nakazanie wydrukowania na koszt pozwanych w pismach wyszczególnionych w konkluzji pozwu oświadczenia o treści podanej w pozwie. V. Zasądzenia solidarnie od pozwanych na rzecz PCK nawiązki w kwocie 6 000 zł oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do żądania ochrony praw osobistych i autorskich powoda (pkt I-IV), a oddalił co do żądania zasądzenia nawiązki na rzecz PCK i ochrony twórczości racjonalizatorskiej powoda. Sąd uznał, że nie podanie w referacie naukowym pozwanych, że powód był inicjatorem badań porównawczych nad wpływem różnych sposobów uprawy gleby na przyrost topoli na plantacjach narusza prawo osobiste powoda w postaci jego twórczości naukowej (art. 23 kc). Pozwani dopuścili się także naruszenia prawa autorskiego powoda, bowiem w referacie swoim zapożyczyli niemal dosłownie pewne fragmenty z publikacji powoda, nie podając źródła, z którego zapożyczenia te pochodzą ani nazwiska powoda (art. 52 pkt 4 Prawa autorskiego). Od treści wyroku pozwani wnieśli rewizję, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizja oparta jest na podstawach wymienionych w art. 369 pkt 3-5 kpc. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzutowi naruszenia art. 23 i 24 kc nie można odmówić słuszności. Przemilczenie w opracowaniu naukowym poświęconym wynikom konkretnych badań wiadomości o tym, kto badania te zapoczątkował, prowadził, rozwinął i opracował może w konkretnych okolicznościach zagrażać twórczości naukowej osoby, a nawet twórczość tę naruszać. Zachodzi to w szczególności wtedy, gdy wspomniane przemilczenie jest tego rodzaju, że - zwłaszcza w związku z treścią lub charakterem opracowania - według obiektywnych ocen pomniejsza cudzy dorobek naukowy lub dorobkowi temu zagraża. W tych wypadkach osobie tej przysługuje ochrona przewidziana w art. 23 i 24 kc. Jednakże, gdy okoliczności takie nie zachodzą, to w samym tylko pominięciu w publikacji naukowej cudzych osiągnięć naukowych w zakresie konkretnych badań nie można dopatrzyć się działania bezprawnego, naruszającego cudzą twórczość naukową lub zagrażającą tej twórczości. Odmienna wykładnia prowadziłaby do niemożliwego do przyjęcia wniosku, że autor opracowania naukowego powinien powoływać w swoim dziele nie tylko pełną bibliografię prac naukowych w danej dziedzinie, ale ponadto zamieszczać informacje o badaniach naukowych prowadzonych w tym zakresie przez poszczególnych uczonych, o których może nawet nie wiedzieć. W niniejszej sprawie powód, na którym stosownie do przepisu art. 6 kc spoczywa ciężar udowodnienia faktu, że jego twórczość naukowa została przez pozwanych w konkretny, zobiektywizowany sposób naruszona lub zagrożona - dowodu takiego nie przeprowadził. Skoro zaś sam fakt pominięcia w referacie pozwanych nazwiska powoda jako inicjatora badań wpływu uprawy gleby na przyrost topoli nie wystarcza do przyjęcia, że twórczość naukowa powoda została naruszona, to tym samym powództwo ulegało oddaleniu z braku przesłanek z art. 23 i 24 kc. Ponieważ Sąd Wojewódzki zastosował te przepisy niewłaściwie, przeto Sąd Najwyższy na mocy art. 390 § 1 kpc rewizję w tej części uwzględnił i zmieniając zaskarżony wyrok powództwo w tym zakresie oddalił. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 52 pkt 4 Prawa autorskiego, to ten zarzut jest nieuzasadniony. Z zestawienia poszczególnych fragmentów referatu pozwanych z odpowiednimi fragmentami prac powoda wymienionych w sentencji niniejszego wyroku wynika w sposób dla każdego rzucający się w oczy i najzupełniej oczywisty, że zakwestionowane przez powoda fragmenty przytoczone w pozwie zostały niemal bez zmian powtórzone przez pozwanych w ich referacie. Zbieżność stylu i treści tych fragmentów jest tak jawna, że nie może być mowy - jak to twierdzą pozwani - o przypadkowej zbieżności naukowych definicji, zwłaszcza że nie chodzi w tych fragmentach o naukowe definicje. Skoro więc pozwani zaczerpnęli z prac powoda pewne wyjątki bez podania źródła i autora tych prac, to w ten sposób dopuścili się naruszenia autorskich dóbr osobistych powoda (art. 21 § 1 w zw. z art. 52 pkt 4 Prawa autorskiego). Nasuwa się teraz zagadnienie rodzaju przysługującej powodowi ochrony jego autorskich dóbr osobistych (art. 53 § 1 Prawa autorskiego). Otóż, jak to przyjęto w judykaturze, roszczenie o zaniechanie naruszania czci jest aktualne tylko wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa dalszego jej naruszenia (II CR 13/65 z dnia 26 lutego 1965 r. OSNCP 1965, poz. 174). Podobnie należy tłumaczyć żądanie zaniechania naruszenia, o którym mowa w art. 53 § 1 Prawa autorskiego. Pełnomocnik powoda oświadczył na rozprawie rewizyjnej, że nie istnieje realna obawa dalszego naruszania autorskich dóbr osobistych powoda przez pozwanych. Wobec tego żądanie pozwu, aby pozwani zaniechali dalszego naruszania tych dóbr jest bezpodstawne: powództwo w tej części ulega więc oddaleniu (art. 390 § 1 kpc). Słusznie wywodzą poza tym pozwani, że ochrona przysługująca twórcy na podstawie art. 53 § 1 Prawa autorskiego nie może wykraczać ponad rzeczową potrzebę. Żądanie złożenia publicznego oświadczenia w prasie codziennej lub fachowej, że naruszający cudze prawo autorskie zaczerpnął wyjątki z cudzego dzieła jest uzasadnione wtedy, jeżeli może to przyczynić się do usunięcia skutków naruszenia. Z reguły jednak cel ten nie może być osiągnięty, jeżeli oświadczenie ma być złożone po upływie dłuższego czasu od naruszenia, zwłaszcza gdy publikacja naruszająca cudze autorskie dobro osobiste jest znana tylko wąskiemu kręgowi osób określonej specjalności zawodowej. Zobowiązanie pozwanego do złożenia publicznego oświadczenia w prasie zagranicznej powinno należeć do zupełnych wyjątków, gdy skutki naruszenia autorskiego dobra osobistego ze szczególnych przyczyn mogą być tylko w ten sposób usunięte. Jeżeli okoliczności takie nie zachodzą, a wydanie innych zarządzeń nie byłoby celowe i nie ma obawy dalszego naruszania, sąd powinien ustalić, że pozwany naruszył autorskie dobro osobiste powoda (art. 189 kpc). W takim wypadku wyrok ustalający i możność posługiwania się nim przez powoda da mu należną satysfakcję i stanowić będzie stosowny do okoliczności sposób ochrony praw powoda. W niniejszej sprawie naruszenie autorskich dóbr osobistych powoda nastąpiło w roku 1967 i 1968 w dwóch wydawnictwach specjalistycznych o bardzo wąskim kręgu odbiorców. W tym stanie rzeczy niecelowe jest zobowiązywanie pozwanych do złożenia publicznego oświadczenia w prasie krajowej i zagranicznej, które obecnie nie może stanowić żadnej ochrony praw powoda. Odmienne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego stanowi naruszenie art. 53 § 1 Prawa autorskiego, wobec czego Sąd Najwyższy na mocy art. 390 §1 kpc zaskarżony wyrok zmienił w sposób określony w sentencji, oddalając rewizję w pozostałej części na mocy art. 387 kpc.