V PZP 1/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Formański, J. Knap (sprawozdawca), S. Perestaj, T. Szymanek (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Urzędu Patentowego PRL, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytania prawne:"Czy do określonego w przepisie art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) okresu pierwszych pięciu lat faktycznego stosowania pracowniczego wynalazku w gospodarce uspołecznionej wlicza się przerwy w stosowaniu tego wynalazku?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następują zasadę prawną:Okres pierwszych pięciu lat stosowania pracowniczego wynalazku, o którym mowa w art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272), jest okresem kalendarzowym, którego bieg liczy się od dnia rozpoczęcia stosowania tego wynalazku w gospodarce uspołecznionej. Na bieg tego terminu nie mają wpływu przerwy w stosowaniu wymienionego wynalazku. Uzasadnienie faktycznePrawo do wynagrodzenia za wynalazek jest ograniczone czasowo. Okres, za jaki wypłaca się twórcy tego wynalazku wynagrodzenie, wynosi zasadniczo 5 lat. Wynagrodzenie to wypłaca się corocznie za okres faktycznego stosowania wynalazku w gospodarce uspołecznionej, jednakże nie dłużej niż za okres pierwszych 5 lat jego stosowania. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach okres ten może być przedłużony, nigdy jednak nie może on przekroczyć lat 10 (art. 94 ustawy o wynalazczości).Przez faktyczne stosowanie wynalazku w okresie pierwszych 5 lat rozumie się przemysłowe wykorzystanie myśli technicznej zawartej w wynalazku pracowniczym w ciągu 5-letniego okresu (przy zachowaniu terminu ciągłego) obejmującego kolejno po sobie następujące lata kalendarzowe. Do okresu tego nie wlicza się jedynie okresu próbnego stosowania wynalazku. Jeżeli więc wynalazek został zastosowany, to - po odliczeniu okresu próbnego - prawo twórcy do wynagrodzenia za ten wynalazek wygaśnie po upływie 5-letniego okresu stosowania go, bez względu na to, jaki był jego zakres stosowania, chyba że jednostka nadrzędna nad jednostką stosującą wynalazek wyrazi zgodę na przedłużenie okresu wypłaty wynagrodzenia do dalszych 5 lat.Okres faktycznego stosowania wynalazku, który przy określeniu efektów i ustaleniu wynagrodzenia należy brać pod uwagę, to również i okres krótszy niż 12 miesięcy w poszczególnych kolejno po sobie następujących latach stosowania wynalazku. Za takim rozumieniem okresu faktycznego stosowania wynalazku przemawia § 6 ust. 1 i § 9 ust. 6 załącznika do zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalania wysokości wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 16, poz. 98). Pierwszy z wyżej wymienionych przepisów uzasadnia zapatrywanie, że okres obliczeniowy dotyczący wynalazku, o którym mowa w art. 94 ust. 1 ustawy o wynalazczości, rozpoczyna się od pierwszego dnia kwartału następującego po rozpoczęciu stosowania wynalazku i obejmuje kolejno po sobie następujące miesiące i lata kalendarzowe. Drugi zaś stanowi, że jeżeli wynalazek stosuje się przez czas krótszy niż 12 miesięcy, to za okres obliczeniowy przyjmuje się faktyczny czas stosowania wynalazku. Identyczne znaczenie należy przypisać określeniu "okresu faktycznego stosowania wynalazku" użytemu w art. 94 ust. 1 ustawy o wynalazczości.Za taką koncepcją rozumienia faktycznego stosowania wynalazku w okresie pierwszych 5 lat, a więc przy zachowaniu terminu ciągłego, przemawia także treść § 23 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351). Przepis ten bowiem przewiduje, że jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej nie ma możliwości stosowania wynalazku w pełnych rozmiarach w ciągu pierwszych 5 lat jego stosowania, to okres wypłaty wynagrodzenia może być przedłużony za zgodą jednostki nadrzędnej do dalszych 5 lat.Przez sformułowanie "nie ma możliwości stosowania wynalazku w pełnych rozmiarach w ciągu pierwszych 5 lat" użyte w § 23 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów należy rozumieć nie tylko zmniejszony zakres stosowania wynalazku, ale również przerwy w eksploatacji pomysłu spowodowane zaspokojeniem potrzeb jednostki stosującej wynalazek tylko na własny użytek lub zaspokojeniem rynku w urządzenia lub inne przedmioty produkowane wedle wynalazku.Przepis powyższy nie miałby racji byt, gdyby faktyczne stosowanie wynalazku w okresie pierwszych 5 lat rozumieć w ten sposób, że z tego okresu odliczyć należy przerwy w eksploatacji wynalazku.Za koncepcją rozumienia faktycznego stosowania wynalazku w okresie pierwszych 5 lat przy zachowaniu terminu ciągłego przemawia również treść § 24 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, który przewiduje dla twórcy za projekt wynalazczy stosowany w każdej następnej jednostce gospodarki uspołecznionej dodatkowe wynagrodzenie, ale pod warunkiem jego zastosowania w ciągu 5 lat od dnia zastosowania w pierwszej jednostce. Również i w tym wypadku bieg terminu 5-letniego liczy się od dnia zastosowania projektu wynalazczego przez pierwszą jednostkę bez względu na czas i zakres jego stosowania.Dlatego art. 94 ust. 1 ustawy o wynalazczości należy nadać takie znaczenie, że przez faktyczne stosowanie wynalazku w gospodarce uspołecznionej w okresie pierwszych 5 lat od dnia jego zastosowania należy rozumieć stosowanie tego wynalazku w ciągu 5-letniego okresu, przy zachowaniu terminu ciągłego obejmującego kolejno po sobie następujące lata.Z tych przyczyn na postawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.