IV PR 56/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Stypułkowska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 marca 1987 r. sprawy z powództwa Eugeniusza S., Aleksandra M., Aleksego W. i Józefa Ł. przeciwko (...) Fabrykom Mebli w B. o wynagrodzenie na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 24 listopada 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Fabryki kwoty 1.700.000 zł wynagrodzenia za stosowanie ich pracowniczego wzoru użytkowego pod tytułem "Oparcie tapicerowanego mebla do siedzenia", na który udzielono prawa ochronnego na rzecz pozwanego. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo po ustaleniu, na podstawie opinii biegłego, że strona pozwana wypłaciła powodom należne im wynagrodzenie, a nawet nadpłaciła kwotę 100.594 zł. Nieuzasadnione jest też żądanie powodów wyliczenia wynagrodzenia według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178), gdyż nie można przypisać stronie pozwanej winy w nieterminowej wypłacie wynagrodzenia, w rozumieniu § 84 tego rozporządzenia.Wyrok zaskarżyli powodowie. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powodowie zarzucają, że wbrew opinii biegłego wynagrodzenie przysługuje im za okres trzech lat stosowania ich wzoru użytkowego zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. Nr 33, poz. 177). Twierdzą, że za początek okresu obliczeniowego, za który przysługuje im wynagrodzenie jak za wzór użytkowy, należy przyjąć datę wydania przez Urząd Patentowy PRL świadectwa autorskiego o dokonaniu przez powodów wzoru użytkowego, a więc dzień 14 sierpnia 1985 r., co miało miejsce już pod rządem znowelizowanych przepisów ustawy o wynalazczości. Biegły natomiast błędnie przyjął jako rozpoczęcie stosowania wzoru użytkowego dzień 1 czerwca 1982 r. i uznał, że powodom przysługuje wynagrodzenie na podstawie art. 96 ust. 1 i 2 poprzednio obowiązującego przepisu w tej materii, a więc za okres dwunastu miesięcy, wybranych z pierwszych dwóch lat jego stosowania, które zakończyły się przed dniem 1 lipca 1984 r. W związku z zarzutami powodów wskazać należy, że dotyczą one kwestii uregulowanych w art. 2 ust. 3 pkt 10 przepisów wprowadzających ustawę z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (Dz. U. Nr 26, poz. 130). Stanowi on, że art. 101 ust. 1 tej ustawy stosuje się do wynagrodzenia za okresy obliczeniowe, które kończą się po dniu wejścia w życie ustawy, a więc po dniu 1 lipca 1984 r. Chodzi więc o takie sytuacje, w których rozpoczęcie stosowania wzoru użytkowego miało miejsce pod rządem poprzednio obowiązującego art. 96 ust. 1 i 2 ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 272), a okresy obliczeniowe przewidziane w tym przepisie zakończyły się pod rządem znowelizowanego art. 101 ust. 1 tej ustawy. Istota spornego problemu, występującego w rozpoznawanej sprawie, sprowadza się więc do tego, od jakiego momentu należy liczyć początek okresu obliczeniowego, za który wypłaca się wynagrodzenie twórcy pracowniczego wzoru użytkowego. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma fakt rozpoczęcia stosowania wzoru użytkowego, a więc wytwarzanie wyrobów zgodnie z rozwiązaniem technicznym ujawnionym w zastrzeżeniach ochronnych zawartych w opisie ochronnym wzoru użytkowego (art. 80 ust. 3 ustawy o wynalazczości - Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177). Oznacza to, że pracowniczy projekt wynalazczy zostaje uznany za spełniający wymagania wzoru użytkowego dopiero w decyzji Urzędu Patentowego o udzielenie prawa ochronnego, które przysługuje uprawnionemu od daty zgłoszenia wzoru użytkowego w tym Urzędzie przez okres pięciu lat z możliwością przedłużenia do dalszych pięciu lat (art. 80 ust. 2 tej ustawy).Prowadzi to do wniosku, że okres obliczeniowy dla wynagrodzenia za stosowanie pracowniczego wzoru użytkowego, na który udzielono prawa ochronnego, nie może rozpocząć się wcześniej niż od daty zgłoszenia wzoru użytkowego w Urzędzie Patentowym PRL.Poza bowiem wyjątkami, przewidzianymi w ustawie o wynalazczości, okresy, za które przysługuje twórcy wynagrodzenie za stosowanie pracowniczego wynalazku czy pracowniczego wzoru użytkowego, muszą mieścić się w ramach czasowych udzielonej na te projekty wynalazcze ochrony w postaci patentu czy prawa ochronnego. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższy pogląd, wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 20 września 1985 r. III PZP 19/85 (OSNCP 1986, z. 4, poz. 44).Sąd Wojewódzki natomiast, dokonując ustaleń co do początku okresu, za który może przysługiwać powodom wynagrodzenie jak za wzór użytkowy, nie uwzględnił więzi, jaka zachodzi między prawem twórcy do wynagrodzenia za taki projekt wynalazczy a udzieloną na ten projekt ochroną. Z dokumentu wydanego przez Urząd Patentowy PRL w postaci prawa ochronnego udzielonego na przedmiotowy wzór użytkowy wynika, że został on zgłoszony w tym Urzędzie w dniu 19 lipca 1982 r. Wynagrodzenie więc za wzór użytkowy mogłoby przysługiwać powodom za jego stosowanie począwszy od tej daty, co przy założeniu, że miało to miejsce w okresie dwóch lat, o których mowa w poprzednio obowiązującym art. 96 ust. 2 ustawy o wynalazczości, uzasadniałoby żądanie powodów o wynagrodzenie za okres przewidziany w art. 101 ust. 1 znowelizowanych przepisów tej ustawy. Jeśli chodzi natomiast o stanowisko biegłego, podzielone przez Sąd Wojewódzki, że stosowanie wzoru użytkowego powodów rozpoczęło się w dniu 1 czerwca 1982 r., to sprzeczne jest ono z powyższymi założeniami, gdyż miało to miejsce przed datą zgłoszenia tego wzoru do Urzędu Patentowego. Nie można też pominąć i tej okoliczności, że między rozwiązaniem technicznym zgłoszonym przez powodów w pozwanych zakładach a rozwiązaniem, na które udzielono ochrony, zachodzą różnice wynikające z materiałów zawartych w aktach projektu. Jest to zaś sytuacja typowa, związana zarówno z wymaganiami stawianymi zgłoszeniom o udzielenie prawa ochronnego, jak i zmianom, jakie mogą być dokonywane w toku postępowania zgłoszeniowego przed Urzędem Patentowym PRL. Jak już wykazano, o zastosowaniu wzoru użytkowego można mówić tylko wówczas, gdy zostanie zrealizowane w sposób przemysłowy rozwiązanie techniczne, zawarte w zastrzeżeniach ochronnych, co powinno być ustalone przez Sąd Wojewódzki. Nie można natomiast podzielić poglądów, że o początku okresu, za który przysługuje im wynagrodzenie, decyduje data wystawienia przez Urząd Patentowy świadectwa autorskiego, gdyż nie stanowi ona źródła praw ochronnych, lecz potwierdzenie autorstwa projektu, na który prawo takie zostało udzielone. Przedwczesne są zaś zarzuty powodów w kwestii obliczenia należnego im wynagrodzenia, według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178), gdyż ich ocena będzie zależała przede wszystkim od okresów, za które wynagrodzenie to będzie powodom przysługiwało. Skoro zaś rozstrzygnięcie w tym przedmiocie oparte zostało na błędnym założeniu, to wyrok musiał ulec uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).