U 2/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak, ppłk E. Zawiłowski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Lisiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez skład sądzący trzech sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego budzącego wątpliwości, a mianowicie:"Czy przez «urzeczywistnienie zamiaru» ucieczki za granicę w ujęciu art. 304 § 3 k.k. należy rozumieć tylko przedsiębranie czynności zmierzających bezpośrednio do realizacji tego zamiaru (art. 11 § 1 k.k.), czy mogą to być również czynności przygotowawcze, o których mowa w art. 14 § 1 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 304 § 3 k.k. określa trzy równorzędne, alternatywnie ujęte, odmiany kwalifikowanego typu przestępstwa dezercji. Jedna z tych odmian polega na tym, że sprawca dokonanej już dezercji (a więc przestępstwa określone w art. 304 § 1 lub 2 k.k.) w czasie jej trwania urzeczywistnia zamiar ucieczki za granicę. Jedną z form popełnienia tego przestępstwa (por. tytuł rozdziału II kodeksu karnego) jest zdefiniowane w art. 14 § 1 k.k. przygotowanie, polegające na tym, że sprawca działając: "(...) w celu popełnienia przestępstwa (...) podejmuje czynności, mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio ku dokonaniu" (art. 14 § 1 k.k.). Z przytoczonej definicji wynika, że strona podmiotowa przygotowania, charakteryzująca się kierunkowym nastawieniem sprawcy, polega wyłącznie na zamiarze bezpośrednim, a zatem sprawca chce (art. 7 § 1 k.k.) popełnić czyn zabroniony i w tym celu podejmuje on taką czynność, która, będąc już zewnętrznym przejawem jego dążenia, stanowi początkowe stadium urzeczywistniania zamiaru (chęci) popełnienia czynu zabronionego. Następnym stadium urzeczywistniania tego zamiaru jest usiłowanie, które - z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 13 § 1 k.k. - jest zawsze karalne. Karalne jest również przygotowanie do dezercji połączonej z zamiarem ucieczki za granicę (art. 307 k.k.).Przepis art. 304 § 3 k.k., traktując w określeniu drugiej odmiany czynu o sprawcy, który w czasie trwania dezercji "urzeczywistnia zamiar ucieczki za granicę", nie wyróżnia ani początkowego, ani dalszego stadium urzeczywistniania tego zamiaru. Skoro - jak to z przedstawionych wywodów wynika - czynność podjęta przez dezertera w zamiarze skierowanym na ucieczkę na granicę stanowi już urzeczywistnienie tego zamiaru, przeto należy uznać, że ogólne - według art. 304 § 3 k.k. - określenie: "urzeczywistnia zamiar ucieczki za granicę" obejmuje lege non distinguente już czynność przygotowawczą (art. 14 § 1 k.k.), stanowiącą zewnętrzny przejaw realizowania tego zamiaru, a nie dopiero takie zachowanie się sprawcy, które stanowi usiłowanie dokonania ucieczki za granicę. W szczególności należy zwrócić uwagę na to, że art. 304 § 3 k.k. nie przeprowadza różnicy między taką czynnością, która zmierza pośrednio ku dokonaniu przez dezertera ucieczki za granicę (przygotowanie), a czynnością zmierzającą bezpośrednio ku dokonaniu tej ucieczki (usiłowanie). Jeżeli zarówno przygotowanie, jak i usiłowanie charakteryzują się tym, że sprawca realizuje już zamiar popełnienia przestępstwa, to na tle zawartego w art. 304 § 3 k.k. zwrotu: "urzeczywistnia zamiar ucieczki za granicę" brak podstaw do stwierdzenia, że urzeczywistnieniem tego zamiaru jest dopiero usiłowanie ucieczki dezertera za granicę, a nie przygotowanie do takiej ucieczki.Niezależnie od powyższych rozważań należy podkreślić, że skoro odpowiedzialności karnej przewidzianej w art. 304 § 3 k.k. podlega żołnierz, który dopuszcza się dezercji z zamiarem ucieczki za granicę, chociażby - poza opuszczeniem jednostki wojskowej w celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej - żadnej czynności zmierzającej do takiej ucieczki nie przedsięwziął, to tym bardziej - argumentum a minori ad maius - odpowiedzialności tej podlega dezerter, który przedsięwziął już konkretne czynności, zmierzające (pośrednio lub bezpośrednio) ku dokonaniu takiej ucieczki. Z tych powodów należało na przedstawione pytanie udzielić odpowiedzi na wstępie sformułowanej.