Rw 228/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Jeż (sprawozdawca). Sędziowie: płk E. Olczak, płk J. Mielczarek.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 1980 r. na rozprawie sprawy Andrzeja G., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w: 1) art. 304 § 1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności; 2, art. 11 § 1 w związku z art. 210 § 2 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat i 3.000 zł grzywny; 3) art. 208 w związku z art. 58 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywny oraz łącznie - na karę 7 lat pozbawienia wolności, 4.000 zł i pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, z powodu rewizji wniesionych przez obrońcę oraz na niekorzyść oskarżonego przez podprokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej w N. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 maja 1980 r.rewizji obrońcy oraz prokuratora nie uwzględnił i zaskarżony wyrok w sprawie Andrzeja G. utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Rewizje od tego wyroku złożył zarówno prokurator, jak i obrońca.Rewizja obrońcy jest dalej idąca, gdyż zarzuca wyrokowi obrazę przepisów postępowania przez nieuzasadnione odrzucenie korzystnej dla oskarżonego opinii biegłych lekarzy psychiatrów ze Szpitala Wojewódzkiego dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w N., w związku z czym domaga się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Prokurator natomiast zarzucił wyrokowi obrazę przepisów prawa karnego materialnego oraz rażąco niewspółmierną łagodność wymiaru kary w części dotyczącej skazania oskarżonego za pierwszy z przypisanych mu czynów i w efekcie wniósł o zmianę kwalifikacji prawnej tego czynu - z art. 304 § 1 k.k. na art. 304 § 3 k.k., a także o wymierzenie zań kary w granicach wniosku oskarżyciela publicznego złożonego na rozprawie głównej, tj. 5 lat pozbawienia wolności.Na rozprawie przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej poparł rewizję prokuratora, jednakże zmodyfikował podniesione w niej zarzuty i wniosek końcowy w ten sposób, że podstawowym zarzutem skutkującym dopiero obrazę przepisów prawa karnego materialnego oraz niewspółmierność wymiaru kary za przestępstwo dezercji powinien być błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na niedopatrzeniu się w działaniu oskarżonego formy czynności przygotowawczej do ucieczki za granicę, i ograniczył wniosek co do wymiaru kary za ten czyn do lat 3 pozbawienia wolności. Obrońca zaś wnosił o uwzględnienie swojej rewizji i oddalenie rewizji strony przeciwnej.Uzasadnienie prawneW sprawie tej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Podniesiony w rewizji obrońcy zarzut obrazy przepisów prawa karnego procesowego nie jest zasadny. Wbrew temu, co stwierdzono w rewizji, sąd pierwszej instancji, rozstrzygając kwestie poczytalności oskarżonego w odniesieniu do popełnienia drugiego z przypisanych mu czynów, dysponował nie dwiema, kontrowersyjnymi w swej treści, opiniami biegłych, lecz opiniami trzech zespołów biegłych psychiatrów, z których dwie, wyłączające istnienie u oskarżonego stanu psychicznego podzrywu posennego (upojenia sennego), były ze sobą całkowicie zbieżne (...).Należy tutaj wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjęto już dawno, że art. 182 k.p.k. nie statuuje bezwzględnego obowiązku powoływania dalszych biegłych w wypadku, gdy między opiniami dotychczas występujących biegłych istnieją sprzeczności. Taki obowiązek powstaje jedynie wtedy, gdy na podstawie istniejących w sprawie okoliczności sąd nie dysponuje wystarczającymi danymi do uznania jednej ze sprzecznych opinii za odpowiadającą rzeczywistości. Tak więc nie chodzi tutaj o obowiązek, lecz jedynie o prawo sądu, z którego korzysta on tylko wtedy, gdy sam nie będzie w stanie sprzeczności tych rozstrzygnąć (por. wyroku Sądu Najwyższego: III K 387/62, IV K 199/64, IV KR 51/71 oraz Rw 418/77 - ten ostatni publikowany w OSNKW 1978, z. 2 - 3, poz. 31). (...) II. Zmodyfikowany przez przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej kierunek rewizji prokuratora sprowadza się do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych wskutek uznania, że oskarżony po dokonaniu dezercji nie powziął zamiaru ucieczki za granicę, lecz tylko rozważał taką możliwość; jednakże nie uczynił nic, co byłoby już zewnętrznym przejawem jego dążenia do opuszczenia kraju, chociaż z wyjaśnień oskarżonego wynika, iż podjął konkretne działanie polegające na odwiedzeniu w ciągu dwóch dni dwu hoteli robotniczych na terenie N. w celu odszukania ewentualnie zamieszkałych tam kuzynów, co do których przypuszczał on, że mogą mu udzielić pomocy materialnej, a także pomocy w przedostaniu się do któregokolwiek kraju skandynawskiego. W myśl tak zmodyfikowanej rewizji, owe działanie oskarżonego nie tylko w dostatecznej mierze uzasadnia uzewnętrznienie przez niego zamiaru ucieczki za granicę, ale stanowi już początkowe stadium urzeczywistniania tego zamiaru w rozumieniu treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1979 r. - U. 2/79 (OSNKW 1979, z. 9, poz. 88), a więc błąd w ustaleniach faktycznych spowodował następnie uchybienia w ocenie prawnej czynu oraz wymiarze kary.Takie ukierunkowanie rewizji, wskazujące na zasadnicze źródło uchybień, jest oczywiście bardziej racjonalne, lecz nie przesądza zasadności tejże rewizji. Udowodnienie sprawcy dezercji powzięcia zamiaru ucieczki za granicę jest oczywiście trudne i praktycznie możliwe dopiero po uzewnętrznieniu przez niego tego zamiaru. O ile zgodzić by się można z twierdzeniem zawartym w rewizji, że podjęte, jakkolwiek bezowocne, poszukiwania kuzynów przez oskarżonego były zewnętrznym przejawem jego rozważań co do zamiaru ucieczki za granicę, to nie można jednak podzielić poglądu, że takie działanie było już urzeczywistnieniem tego zamiaru, czyli co najmniej jedną z form czynności przygotowawczych w myśl art. 14 § 1 k.k. - jak tego wymaga cytowana wyżej uchwała.Powołana uchwała nie wyjaśnia jednak, na czym mają polegać czynności przygotowawcze do realizacji zamiaru ucieczki za granicę. Zachodzi więc potrzeba rozważenia, czy opisane działanie oskarżonego odpowiada ustawowym kryterium przygotowania. Otóż art. 14 § 1 k.k. przewiduje pięć szczegółowych form przygotowania i jedną klauzulę generalną wyrażoną w sformułowaniu: "(...) podejmuje inne podobne czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio ku dokonaniu (...)." W tych pięciu szczegółowych formach mieści się: 1) nabycie środków, 2) przysposobienie środków, 3) zbieranie informacji, 4) sporządzanie planu działania, 5) wejście w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia przestępstwa.Podjęte przez oskarżonego czynności nie wchodzą w zakres żadnej z wymienionych form, gdyż ustalenie adresów kuzynów nie stanowiło ani nabycia czy też przysposobienia środków, ani też sporządzenia planu albo wejścia w porozumienie. Pewne wątpliwości mogą się rodzić tylko w odniesieniu do formy polegającej na zbieraniu informacji, lecz chodzi tutaj o informacje mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio ku dokonaniu, a przecież nawet ustalenie adresu kuzynów (do czego nawet w tym wypadku nie doszło) takich warunków jeszcze nie tworzyłoby.Jeżeli idzie o klauzulę generalną, to obejmuje ona wszystkie możliwie i nie dające się ustawowo przewidzieć odmiany przygotowania, a więc całą przestrzeń między powzięciem przestępnej decyzji a usiłowaniem przestępstwa, z tym jednak zastrzeżeniem, że czynność przygotowawcza powinna stworzyć wystarczający albo konieczny warunek do podjęcia usiłowania. W konkretnym wypadku podjęte przez oskarżonego czynności nie stwarzały warunków niezbędnych co najmniej do podjęcia usiłowania opuszczenia kraju, lecz co najwyżej stanowiły punkt wyjścia do sytuacji, w której stworzenie owych warunków byłoby możliwe. Biorąc pod uwagę różnorodne czynności, które w pochodzie do przestępstwa określonego w art. 304 § 3 k.k. oskarżony mógłby spełnić, należy stwierdzić, że stwarzaniem takich warunków byłoby już przykładowo: wejście w porozumienie z jednym ze swych kuzynów w celu ucieczki za granicę, uzyskanie od niego konkretnych informacji co do sposobu opuszczenia kraju czy też odpowiednich na ten cel środków finansowych lub innych środków itp. Do tego jednak nie doszło, w związku z czym trzeba uznać, że podjęte przez oskarżonego czynności były zbyt odległe od pojęcia: "urzeczywistnienie zamiaru ucieczki za granicę", stanowiącego znamię drugiej odmiany czynu określonego w art. 304 § 3 k.k. W tej sytuacji w odniesieniu do oskarżonego można jedynie mówić o przygotowaniu do przygotowania, czyli o czynnościach nie skonkretyzowanych, nie odpowiadających ustawowym kryteriom przygotowania do przestępstwa i dalekich od rzeczywistego godzenia w dobro chronione przez prawo karne.Podsumowując powyższe rozważania, należy wyrazić pogląd, że nie urzeczywistnia jeszcze zamiaru ucieczki za granicę (w ujęciu drugiej odmiany czynu określonego w art. 304 § 3 k.k.) taki sprawca dezercji, który przedsiębierze tylko działania stanowiące dopiero podstawę do podjęcia w przyszłości czynności, mających stworzyć właściwe warunki co najmniej do usiłowania ucieczki za granicę państwa.Słusznie zatem sąd pierwszej instancji zmienił kwalifikację prawną czynu przypisanego oskarżonemu - z art. 304 § 3 k.k. na art. 304 § 1 k.k., tym bardziej że poza bezowocnym i krótkotrwałym zresztą poszukiwaniem swych kuzynów, którzy ewentualnie mogliby mu udzielić pomocy do ucieczki za granicę, oskarżony nie podjął jakichkolwiek innych czynności mogących przybliżyć realizację zamiaru ucieczki, a ponadto brak dowodów przeciwnych wyjaśnieniom oskarżonego, że w tych warunkach zrezygnował on z owego zamiaru.Nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.