I PRN 47/78

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 1978 r. sprawy z wniosku Piotra M. przeciwko Przedsiębiorstwu Automatyki Przemysłowej "Mera - Pnefal" w W. o ustalenie współautorstwa projektu technicznego i premię na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości C.V.534/6/78/P od orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 1 czerwca 1977 r. Sygn. akt I.P. 672/77 uchyla zaskarżony wyrok oraz orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej z dnia 25 marca 1977 r. ZKR 2/77 i przekazuje sprawę w części dotyczącej żądania ustalenia współautorstwa projektu technicznego Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie, w części zaś dotyczącej żądania zapłaty premii przekazuje sprawę Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Przedsiębiorstwie Automatyki Przemysłowej "Mera - Pnefal" w W. do ponownego jej rozpatrzenia.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca zatrudniony w Przedsiębiorstwie Automatyki Przemysłowej "Mera - Pnefal" w W. złożył do Zakładowej Komisji Rozjemczej wniosek o ustalenie, iż jest współautorem "Projektu Technicznego Jednostadiowego SSTP dla Wytwórni Polipropylenu w MZRiP" Nr 2170 BP oraz o zapłatę kwoty 7 885 zł tytułem wyrównania premii za III i IV kwartał 1975 r. oraz II kwartał 1976 r.Zdaniem wnioskodawcy pominięcie go wśród autorów dokumentacji projektowej mimo poważnego wkładu pracy, jak również obniżenie premii należnej według postanowień regulaminu premiowania, było bezpodstawne.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy Przedsiębiorstwie Automatyki Przemysłowej "Mera - Pnefal" w orzeczeniu z dnia 25 marca 1977 r. stwierdziła swoją niewłaściwość do rozpoznania sprawy. Uznała bowiem, że roszczenie o ustalenie współautorstwa wnioskodawcy w opracowaniu dokumentacji technicznej jest roszczeniem z zakresu prawa autorskiego, które nie podlega rozpoznaniu przez komisję rozjemczą. Natomiast dochodzone przez wnioskodawcę wyrównanie premii dotyczy premii uznaniowej, która ze względu na swój charakter nie może być przedmiotem sporu przed organami rozpatrującymi spory pracownicze.Jednocześnie przewodniczący Zakładowej Komisji Rozjemczej poinformował wnioskodawcę, ze organem właściwym do rozpoznania jego wniosku jest Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, w związku z czym wnioskodawca zgłosił wniosek o przekazanie sprawy temu Sądowi.Wnioskodawca nie kwestionował orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej, czemu dał wyraz między innymi w piśmie z dnia 7 kwietnia 1977 r. (k. 38). Tym samym orzeczenie Komisji uprawomocniło się. Tymczasem Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych potraktował pismo wnioskodawcy z 7 kwietnia 1977 r. jako odwołanie od wymienionego orzeczenia i rozpoznał sprawę w trybie odwoławczym merytorycznie, mimo że nie była ona merytorycznie rozstrzygnięta przez Komisję Rozjemczą. W wyniku tego wyrokiem z dnia 1 czerwca 1977 r. Sąd zmienił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej i "oddalił odwołanie".Sąd przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i ustalił, że wnioskodawca współpracował przy opracowaniu dokumentacji projektowej Nr 2170 BP w czasie od kwietnia 1974 r. do stycznia 1976 r. Ze względu jednak na niedotrzymanie terminu wykonania dokumentacji został on z dniem 22 stycznia 1976 r. przesunięty do innej pracy, prace zaś nad projektem powierzono innemu zespołowi. Projekt w ostatecznej wersji odbiega od opracowania wnioskodawcy, gdyż zawiera wiele zmian i wprowadza liczne uproszczenia. Z tego względu nie umieszczono wnioskodawcy wśród zespołu autorów omawianej dokumentacji.Gdy chodzi o premię, to w oparciu o § 17 regulaminu premiowania Sąd ustalił, że premia ta, po przydzieleniu jej dla określonego zespołu, jest dzielona między poszczególnych członków zespołu według uznania kierownika w oparciu o ustalone kryteria oceny. Przyczyną niewielkiego obniżenia premii wnioskodawcy była nieumiejętność współżycia w zespole, która dezorganizowała pracę. Jeżeli zatem obniżenie premii mieściło się w granicach swobodnego uznania kierownika zespołu, wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie o wyrównanie premii do pełnej wysokości.Z treści uzasadnienia wynika zatem, że Sąd zmieniając orzeczenie Komisji oddalił wniosek, a nie odwołanie - jak błędnie sformułowano w sentencji wyroku.Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną. Skarżący zarzuca temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 242, 248 i 271 § 1 kp oraz art. 2 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231), a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i na podstawie art. 275 kp oraz art. 200 § 1, 421 § 3 i 463 § 1 kpc wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w części dotyczącej żądania ustalenia autorstwa projektu technicznego Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie, w części zaś dotyczącej żądania zapłaty premii - Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Przedsiębiorstwie Automatyki Przemysłowej "Mera - Pnefal" w W.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy podnieść, że pismo wnioskodawcy z 7 kwietnia 1977 r. Sąd błędnie i bezpodstawnie potraktował jako odwołanie od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej. W piśmie tym bowiem wnioskodawca wyraźnie zaznaczył, że nie wnosi zastrzeżeń do postanowienia Komisji Rozjemczej stwierdzającego niewłaściwość tej Komisji do rozpoznania sprawy, mimo że pewne wątpliwości budzi jego uzasadnienie. Odmiennego wniosku nie uzasadnia także oświadczenie wnioskodawcy złożone w postępowaniu odwoławczym do protokołu rozprawy z dnia 18 kwietnia 1977 r. iż "wnosi o rozpoznanie sprawy przez Sąd"…, gdyż zgodnie z pouczeniem udzielonym przez przewodniczącego Komisji miał prawo przypuszczać, że Sąd rozpatruje jego sprawę od początku, w I instancji, jako organ właściwy. Dodatkowym tego potwierdzeniem jest pismo wnioskodawcy z dnia 1 lipca 1977 r., w którym miedzy innymi zarzuca, że jego pismo z dnia 7 kwietnia 1977 r. - wbrew zawartej treści - zostało potraktowane jako odwołanie.W tej sytuacji, skoro wnioskodawca nie wniósł odwołania od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej, stało się ono prawomocne, Sąd zaś rażącym naruszeniem art. 271 § 1 kp i art. 2 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznał sprawę w postępowaniu odwoławczym i wydał orzeczenie.Wbrew również art. 242 kp Sąd rozpoznał sprawę w części nie podlegającej właściwości organów rozstrzygających spory pracownicze. Zarówno z wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, jak również z późniejszych pism wnioskodawcy wynika, że żądał on ustalenia, iż jest współautorem "Projektu Technicznego Jednostadiowego SSTP dla Wytwórni Polipropylenu w MZRiP" Nr 2170 BP twierdząc, że mimo znacznego wkładu pracy w opracowanie tego projektu nie został umieszczony na stronie tytułowej ostatecznej wersji projektu jako współautor. Roszczenie jego jest wiec roszczeniem zmierzającym do ochrony praw autorskich.W myśl art. 1 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234 ze zmianą z 1975 r. Dz. U. Nr 34, poz. 184), przedmiotem prawa autorskiego jest każdy utwór literacki, naukowy i artystyczny, ustalony w jakiejkolwiek postaci (§ 1 art. 1), wyrażony drukiem, słowem lub pismem, bądź też w postaci obrazu, filmu, fotografii itp. (§ 2 art. 1). Z ochrony autorskiej korzystają przy tym - stosownie do art. 4 ustawy - nie tylko utwory ostatecznie wykonane, lecz także plany, zarysy, szkice, rysunki, modele i projekty. Art. 1 § 2 ustawy posługując się wyrażeniem "w szczególności" nie wyczerpuje katalogu utworów, lecz wymienia je przykładowo. W świetle zatem przytoczonego unormowania przedmiotem ochrony autorskiej mogą być także projekty dokumentacji technicznej, w tym również projekt będący przedmiotem sporu w niniejszej sprawie.Jednocześnie podkreślić należy, że z punktu przedmiotu ochrony prawa autorskiego nie ma znaczenia zakres dzieła, jego poziom bądź stopień wartości opracowania. Z ochrony autorskiej korzysta dzieło autorskie rozumiane jako wszelki wytwór działalności intelektualnej człowieka, noszącej w sobie piętno osobistej i indywidualnej pracy myślowej.Według wykładni przyjętej w orzecznictwie nie jest więc istotna okoliczność podnoszona przez Sąd, iż odpowiednia decyzja nie wymienia wnioskodawcy wśród autorów opracowania projektu dokumentacji oraz że stosownie do art. 12 § 1 ustawy o prawie autorskim prawo autorskie do przedmiotowego projektu służy stronie pozwanej jako tej jednostce gospodarki uspołecznionej, której pracownik wykonał utwór na podstawie stosunku służbowego lub umowy o pracę. Nie przesadzając bowiem kwestii zasadności merytorycznej żądania wnioskodawcy należy tylko podkreślić, że ma ono swoje formalne usprawiedliwienie w przepisach prawa.Powyższe żądanie dotyczy ochrony praw autorskich będącym efektem pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy i chociaż wytoczone zostało przeciwko zakładowi zatrudniającemu pracownika, nie jest sprawą o roszczenie pracownika ze stosunku pracy w rozumieniu art. 242 i 248 kp. Podstawę prawną roszczenia wnioskodawcy stanowią bowiem przepisy prawa autorskiego. Mimo wskazanej podstawy prawnej roszczenia wnioskodawcy Sąd Wojewódzki powinien przy rozpatrywaniu sprawy stosować się do zaleceń wskazanych w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1974 r. OSNCP 1975 r., nr 4, poz. 52.W tym stanie prawnym stwierdzenie przez Komisję Rozjemczą swej niewłaściwości do rozpoznania w tej części sprawy uznać należy za trafne. Błędnie natomiast pouczono wnioskodawcę o organie właściwym do rozpoznania sprawy w I instancji. Skoro jednak w tym trybie sprawa została przekazana, sąd obowiązany był przekazać ją do rozpoznania właściwemu sądowi wojewódzkiemu zgodnie z art. 200 § 1 kpc w związku z art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 17 pkt 2 kpc).Błędne natomiast jest orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej w przedmiocie uznania swej niewłaściwości do rozpoznania sprawy w części dotyczącej premii. Skoro Komisja uznała - jak to wynika z uzasadnienia - że premia ma charakter uznaniowy i zależy od swobodnego uznania kierownika zakładu pracy, obowiązana była orzec merytorycznie. Wówczas wnioskodawca mógłby skorzystać z prawa wniesienia odwołania od takiego merytorycznego orzeczenia do sądu pracy.Sąd Pracy nie był jednak również w tej części związany przekazaniem mu sprawy do merytorycznego rozpoznania. Skoro sprawa nie była przedstawiona w trybie art. 263 kp, obowiązkiem Sądu było zmienić także w tym zakresie orzeczenie Komisji i przekazać sprawę o premię do merytorycznego rozpoznania tejże Komisji.Zarówno Komisja Rozjemcza, jak i Sąd Pracy w motywach swych orzeczeń stwierdzają, że premia, której dochodzi wnioskodawca ma charakter uznaniowy, albowiem jest dzielona uznaniowo przez kierownika zespołu. Pogląd ten wyrażony na podstawie bardzo fragmentarycznej analizy regulaminu premiowania budzi wątpliwości. Rzeczą Komisji będzie ustosunkować się do zarzutów wnioskodawcy, że premia ta jest oparta o sprawdzalne kryteria stanowiące integralną część regulaminu premiowania i że prawo do jej uznaniowego dzielenia stanowi w gruncie rzeczy prawo i obowiązek dokonywania podziału premii zgodnie z zakreślonymi kryteriami.W świetle powyższych rażących uchybień i naruszenia podstawowych przepisów o postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych zasadny jest również zarzut, że zaskarżony wyrok narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rozpoznanie bowiem merytorycznie sprawy w jednoinstancyjnym postępowaniu - w postępowaniu odwoławczym, mimo braku środka zaskarżenia, i w sprawie, która nie należała do kompetencji organów orzekających w sprawach pracowniczych, godzi w podstawowe interesy i elementarne prawa obywatela. Stanowi to także naruszenie zasad praworządności socjalistycznej przez pozbawienie wnioskodawcy przysługującej mu ochrony prawnej.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną.