IV KR 50/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN dr T. Majewski.Sędziowie: Sędzia SN R. Góral (spraw.), R. Młynkiewicz.Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej PRL H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 1979 r. oskarżonych z art. 168 § 2 k.k. z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 28 grudnia 1978 r., sygn. III K. 82/78:1. zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do osk. H.J. w ten sposób, że łagodzi wymierzoną mu karę pozbawienia wolności do lat 8 (ośmiu);2.eliminuje z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego osk. J.S. i A.S. art. 6 k. k.;3.poza tymi zmianami zasądzony wyrok utrzymuje w mocy;4.zasądza od oskarżonych J.S. i A.S. koszty postępowania rewizyjnego w częściach ich dotyczące oraz tytułem opłaty za drugą instancję po 12 tysięcy złotych. Oskarżonego H.J. od opłaty zwalnia, a kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa;5.zasądza od osk. J.S., A.S. i H.J. koszty postępowania na rzecz oskarżycielki posiłkowej z tytułu udziału jej pełnomocnictwa w postępowaniu przed Sądem. Najwyższym.Uzasadnienie faktyczneJ.S., A.S. i H.J. zostali oskarżeni o to, że:w dniu 13 czerwca 1978 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu, ze szczególnym okrucieństwem, przemocą, polegającą na biciu rękami po ciele, uniemożliwieniu opuszczenia mieszkania, groźbą pozbawienia życia, doprowadzili W.N. do poddania się czynowi nierządnemu, przy czym J.S. i A.S. tego dopuścili się w okresie 5 lat od odbycia kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności, za umyślne przestępstwo podobne, to jest H.J. o przestępstwo z art. 168 § 2 k.k., J.S. i A.S. o przestępstwo z art. 168 § 2 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k.Po rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 28 grudnia 1978 r., III 82/78, uznał oskarżonych za winnych popełnienia czynu im zarzucanego, a stanowiącego zbrodnię z art. 168 § 2 k.k. w stosunku do H.J., zaś w stosunku do J.S. i A.S. z art. 168 § 2 w związku z art. 60 § 1 k.k. i za to z mocy art. 168 § 2 k.k. skazał: J.S. i H.J. na kary po 10 lat pozbawienia wolności, zaś A.S. na karę 8 lat pozbawienia wolności. Wobec wszystkich oskarżonych została orzeczona w oparciu o przepis art. 40 § 1 k.k. utrata praw publicznych na okres lat pięciu. Na poczet orzeczonych kar zaliczono oskarżonym okresy tymczasowego aresztowania osk. J.S. i H.J. od dnia 1 lipca 1978 r., zaś osk. A.S. od dnia 5 lipca 1978 r. do dnia 28 grudnia 1978 r.Powyższy wyrok zaskarżyli obrońcy oskarżonych:1. Rewizja obrońcy oskarżonego J.S. zarzucił:I. obrazę przepisów prawa materialnego (art. 387, pkt 1 k.p.k.) przez błędne zastosowanie rygorów art. 168 § 2 k.k. i naruszenie wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 21.XII.1972 r., sygn. VI KZP 64/72, "w sprawach o przestępstwa zgwałcenia" (OSN 2-3/18/73 r.)- względnie:II. obrazę przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na treść wyroku (art. 37, pkt 2 k.p.k.), a w szczególności: art. 357, 3 § 1 i 3 k.p.k. - z powodu niezbadania okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego oraz art. 372 § 1, pkt 1 k.p.k. przez niewskazanie - dlaczego nie przyjął zeznań świadków M.Ł., B.B. za prawdziwe?III. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku (art. 387, pkt 3 k.p.k.), a w szczególności przyjęcie, że osk. J.S. dokonał gwałtu na poszkodowanej (liczącej 17 lat i 8 miesięcy) - B.N. wówczas, kiedy poszkodowana oddała mu się dobrowolnie, a w każdym razie - nie w warunkach kwalifikujących postępowanie osk. J.S. jako zbrodnię z art. 168 § 2 k.k.Podnosząc powyższe zarzuty rewizja wnosiła o:I. zmianę zaskarżonego wyroku, orzeczenie co do istoty sprawy i uniewinnienie osk. J.S.,względnieII. uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania.2. Rewizja obrońcy oskarżonego A.S. zarzuciła:1)błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na uznaniu oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu w warunkach powrotu do przestępstwa, mimo że ujawniony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia recydywy,2)naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść wyroku polegające na nieuwzględnieniu wniosku obrony o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego seksuologa oraz z opinii biegłego psychologa,i wnosiła:1)o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, a w każdym razie2)o zmianę wyroku przez złagodzenie kary pozbawienia wolności.3) Rewizja obrońcy oskarżonego H.J. skarżąc wyrok w całości podniosła zarzut:1.obrazy przepisów postępowania o istotnym wpływie na treść wyroku, w szczególności przepisu art. 182 k.p.k. przez nieuwzględnienie wniosku obrońcy o powołanie innych, biegłych psychiatrów, mimo że opinia wydana w niniejszej sprawie jest niepełna i niejasna, a nadto sprzeczna z inną, przeciwną opinią;2.rażącą niewspółmierność kary;i.wnosiła o wydatne złagodzenie kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niektóre zarzuty rewizyjne podnoszące zwłaszcza mogącą mieć wpływ na treść wyroku obrazę przepisów postępowania, na skutek nieuwzględnienia wniosków obrońców oskarżonych domagających się powołania dodatkowych biegłych w celu zbadania rzeczywistego stanu zdrowia psychicznego oskarżonych i wyjaśnienia nasuwających się na tle dotychczas zebranego materiału sprawy wątpliwości, stracił swą aktualność wobec uzupełnienia przez Sąd Najwyższy postępowania dowodowego w trybie art. 403 § 3 k.p.a. i uzyskania dodatkowej opinii psychiatrycznej z Kliniki psychiatrii Sądowej Instytutu Psychoneurologicznego w P., usuwającej mogące występować w tym zakresie wątpliwości.Pozostałe zarzuty rewizyjne, kwestionujące winę oskarżonych i kwalifikację prawną czynu z § 2 art. 168 k.p.k. nie są zasadne. Wbrew twierdzeniom rewizji oskarżonych Sąd Wojewódzki dokonał wszechstronnej i drobiazgowej analizy zebranych dowodów i w ocenie ich nie popełnił błędu. Ocena ta dokonana została w sposób zgodny z obowiązującymi w procesie karnym zasadami, wiedzą, i doświadczeniem życiowym i w toku kontroli instancyjnej nie nasunęła zastrzeżeń. Poczynione na podstawie tak ocenionych dowodów ustalenia są prawidłowe, a wnioski o winie oskarżonych trafne, zaś stanowisko Sądu Wojewódzkiego o winie oskarżonych przekonująco uzasadnione.Koronnym dowodem w sprawie są zeznania pokrzywdzonej W.N., która wielokrotnie słuchana w postępowaniu przygotowawczym i sądowym, z niezwykłą dokładnością opisała sposób zwabienia jej do domu oraz cały przebieg zajścia i sposób postępowania oraz rolę, jaką odegrał w tym każdy z oskarżonych. Zeznania pokrzywdzonej Sąd Wojewódzki obdarzył walorem wiarogodności, uzasadniając to przekonująco i stanowisko to nie nasuwa zastrzeżeń, zwłaszcza że podane przez pokrzywdzoną okoliczności znajdują potwierdzenie w pozostałych dowodach omówionych szczegółowo na str. 7-8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Dowodami tymi są m.in. zeznania świadka Ł., częściowo D., a także lekarza udzielającego pokrzywdzonej pomocy i funkcjonariusza M.O. oraz dokumentacja lekarska. Pewne okoliczności dotyczące zwłaszcza faktu odbywania z pokrzywdzoną stosunku, w tym także w wynaturzonej postaci i warunków, w jakich miały one miejsce, przyznali wszyscy oskarżeni, z tym iż twierdzili, że odbywało się to za zgodą pokrzywdzonej, w warunkach całkowitej dobrowolności z jej strony.Słusznie jednak Sąd Wojewódzki, analizując całokształt materiałów sprawy (str. 7-8 uzasadnienia wyroku) twierdzenia oskarżonych o istnieniu elementów dobrowolności ze strony pokrzywdzonej odrzucił jako podyktowano względami obrony. Twierdzeniom oskarżonych przeczą nie tylko uznane za wiarogodne zeznania pokrzywdzonej N., to iż nie miała dotychczas żadnego doświadczenia w omawianym zakresie i nie jest do pomyślenia fakt dobrowolnego odbywania stosunku przez krwawiącą młodą dziewczynę jednocześnie z trzema przypadkowo poznanymi mężczyznami i to w dodatku w formie perwersyjnej, wynaturzonej. Przeczą temu również jej próby wydostania się z mieszkania, o czym zeznał także świadek Ł., a nade wszystko - niekwestionowany przez oskarżonych - jej desperacki krok w postaci skoku z pierwszego piętra wtedy, gdy zrozpaczona nie widziała wyjścia z wytworzonej sytuacji.Oczywiście niesłuszne są również twierdzenia rewizji kwestionujące trafność przyjętej kwalifikacji prawnej czynu z § 2 art. 168 k.k. i dowodzące, iż przyjęcie przez Sąd Wojewódzki takiej kwalifikacji niezgodnie jest z dotychczasową linią orzecznictwa.O istnieniu szczególnego okrucieństwa w rozumieniu art. 168 § 2 k.k. decyduje całokształt okoliczności świadczących o tym, że ofierze zadano znaczne cierpienia, większe niż były konieczne do przełamania jej oporu. W tym wypadku obok bicia, grożenia żyletką, miał miejsce również wyjątkowo rażący sposób działania, wielokrotność czynów, brutalny sposób traktowania pokrzywdzonej, poniżanie jej godności, wyśmianie się z niej po uprzednim zabraniu jej ubrania itp. To wszystko świadczy, że pokrzywdzoną spotkała wielka krzywda. Była ona udręczona do tego stopnia, że zdecydowała się na desperacki krok, jakim był skok z pierwszego piętra przez okno z jednoczesnym wybiciem w czasie jego wykonywania własnym ciałem szyby. Ten desperacji skok zresztą był wyrazem tego udręczenia.Dlatego twierdzenia rewizji o braku w działaniu oskarżonych cech szczególnego okrucieństwa jest twierdzeniem nieuwzględniającym materiałów sprawy.Uwzględnienie również faktu, że działanie było zbiorowe, czego rewizje starają się nie dostrzegać, a stwierdzenie tego także wystarcza do przyjęcia kwalifikacji z § 2 art. 168 k.p.k. sprawia, że to wszystko co mieści się w pojęciu szczególnego okrucieństwa stanowi w tym wypadku dodatkową okoliczność obciążającą, niezwykle istotne dla wymiaru kary.Podzielił natomiast Sąd Najwyższy zarzuty rewizji kwestionujące zasadność przyjęcia działania oskarżonych S. i S. w warunkach art. 60 k.k. Istotnie są wątpliwości co do tego, czy mamy tu do czynienia z dobrami rodzajowo zbliżonymi, a ponadto okoliczność ta nie ma wpływu na treść wyroku, bowiem czyn przypisany oskarżonym jest zbrodnią. W myśl bowiem § 3 art. 60 k.k. przewidziane w § 1 i 2 podwyższenia dolnego ustawowego zagrożenia w § 1 i 2 nie dotyczy wypadków, gdy przestępstwo jest zbrodnią. W tych wypadkach sąd uwzględnia jedynie popełnienie przestępstwa w warunkach określonych w § 1 lub 2 art. 60 k.k. jako okoliczność mającą wpływ na zaostrzenie kary. Dlatego Sąd Najwyższy wyeliminował art. 60 k.k. z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym S. i S.Przechodząc do wymiaru kary trzeba stwierdzić, że orzeczone kary niewątpliwie są surowe, jednakże okoliczności czynu i właściwości sprawców są wyjątkowe w sensie negatywnym - co uzasadnia potrzebę ich surowego potraktowania. Jedynie w stosunku do oskarżonego H.J. Sąd Najwyższy uznał za celowe złagodzić karę pozbawienia wolności do 8 lat z uwagi na to, że oskarżony ten nie przebywał dotychczas w zakładzie karnym, gdyż karany był jedynie grzywną przestępstwo z art. 182 k.k.Pozostali natomiast oskarżeni mimo młodego wieku, odbywali już wielokrotnie kary pozbawiania wolności, które nie odegrały pozytywnej roli. Oskarżeni nie łatwo poddają się wpływom reedukacji i wymagają dłuższego pobytu w zakładzie. Podzielił dlatego Sąd Najwyższy w pełni stanowisko Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie zawarte w motywach zaskarżonego wyroku.O kosztach postępowania i opłatach za II instancję Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 547 § 1 k.p.k. oraz art. 7 ustawy z dnia 23.VI.1973 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 152) o opłatach w sprawach karnych, zwalniając jedynie od nich oskarżonego H.J. z uwagi na jego stan zdrowia.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku.