Z 28/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk W. Morawski, mjr T. Kacperski (sędzia s. wojsk. deleg. do SN - sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk T. Żuchowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa N. i Józefa W., oskarżonych o popełnienie przestępstwa określonego w art.156 § 1 i 2 w zbiegu z art. 158 § 1 i art. 318 k.k. oraz w związku z art. 59 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 25 października 1978 r. zażalenia podprokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej w N. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 8 września 1978 r. co do zwrotu tej sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego i po odczytaniu pisemnego wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego zażalenie,zażalenia nie uwzględnił i postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 8 września 1978 r. w sprawie Zbigniewa N. i Józefa W. utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczneWojskowy Sąd Okręgowy w N., przekazując sprawę Zbigniewa N. i Józefa W. do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w trybie art. 344 § 1 i 2 k.p.k., uznał, że: 1) postępowanie przygotowawcze zawiera istotne braki, których usunięcie w postępowaniu sądowym spowodowałoby znaczne trudności, 2) zachodzi potrzeba rozszerzenia postępowania na czyny osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej, pozostające w ścisłym związku z czynami osób, przeciwko którym toczy się postępowanie, a to w celu zapewnienia prawidłowego wyrokowania w sprawie.Dlatego też Sąd ten, w celu usunięcia owych istotnych braków w przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego, zalecił prokuratorowi wykonanie licznych czynności, szczegółowo opisanych w zaskarżonym postanowieniu.Prokurator w zażaleniu natomiast wywodzi, że zalecenia sądu co do uzupełnienia postępowania przygotowawczego są niezasadne, większość bowiem czynności, o których mowa w zaskarżonym postanowieniu, wykonana być może - i to bez większych trudności - w toku rozprawy głównej, a przeprowadzenie pozostałych jest zbędne lub nawet wręcz niemożliwe.Nie kwestionując ustaleń dowodowych dotyczących udziału Eugeniusza M. w bójce i używania przezeń - podczas niej - niebezpiecznego narzędzia w postaci kołka wyrwanego z płotu, prokurator twierdzi, że Eugeniusz M.: "(...) działał w obronie koniecznej" i jakkolwiek nie dano temu - w toku postępowania przygotowawczego - wyrazu w stosownym dokumencie procesowym, nie ma to jednak żadnego wpływu na prawidłowe rozstrzygnięcie problemu winy obu oskarżonych przez sąd, tym bardziej że sąd mógł materiały przeciwko Eugeniuszowi M. wyłączyć na rozprawie i przekazać je według właściwości.W konkluzji argumentacji zawartej w zażaleniu prokurator domaga się uchylenia wspomnianego postanowienia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania.Ze stanowiskiem wyrażonym w zażaleniu można i należy zgodzić się tylko częściowo.I. Podzielić trzeba pogląd skarżącego w tej części, w której kwestionuje on zasadność zwrotu niniejszej sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu wykonania czynności określonych w pierwszej części zaskarżonego postanowienia. Czynności, o których mowa, są bowiem czynnościami, których dokonanie przez sąd nie powoduje w postępowaniu sądowym znacznych trudności, o jakich mowa w art. 344 § 1 k.p.k. Podkreślić przy tym należy, że większość tych czynności mogła być wykonana przez sąd pierwszej instancji w toku dotychczas przeprowadzonej rozprawy głównej. Zasadnicze okoliczności i ustalenia, uzasadniające - zdaniem sądu pierwszej instancji - nieodzowność uzupełnienia materiału dowodowego w kierunku i w sposób wskazany w tym postanowieniu, znane były przecież temu Sądowi już w chwili kierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie głównej. Dlatego też - rezygnując z uprawnień przewidzianych w art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. - sąd pierwszej instancji zobligowany był przedsięwziąć czynności mające na celu stosowne uzupełnienie, zebranego w toku postępowania przygotowawczego, materiału dowodowego na pierwszej rozprawie głównej.Polecając natomiast prokuratorowi ustalić i przesłuchać dalszych świadków zdarzenia zaistniałego w dniu 7 lipca 1978 r. w N., sąd pierwszej instancji w ogóle nie uzasadnił, dlaczego i na podstawie jakich ustaleń dowodowych to czyni, co uniemożliwia jakąkolwiek ocenę zarówno potrzeby, jak i realnych możliwości wykonania tych czynności.Również polecenie dotyczące zebrania danych osobopoznawczych o świadkach - rodzinie M. jest niewykonalne. Jakkolwiek bowiem - zgodnie z art. 261 k.p.k. - zebranie danych osobopoznawczych należy dokonywać w trakcie postępowania przygotowawczego, jednakże w myśl art. 8 k.p.k. (podobnie art. 86 § 3 k.k.w.) dane te można zbierać jedynie w odniesieniu do osób będących oskarżonymi (tymczasowo aresztowanymi - pozostającymi w dyspozycji sądu).Toteż, gdyby chodziło tylko o te kwestie, zaskarżone postanowienie trzeba by uznać za niezasadne.II. Rzecz jednak w tym, że w powyższej sprawie chodzi o kwestię daleko ważniejszą, a mianowicie pociągnięcie do odpowiedzialności karnej Eugeniusza M. za czyn polegający na wzięciu przezeń - wraz z oskarżonymi - udziału w bójce z użyciem niebezpiecznego narzędzia.Wbrew bowiem odmiennemu stanowisku wyrażonemu w zażaleniu, nieobjęcie postępowaniem wszystkich osób, których czyny pozostają w ścisłym związku rzeczowym albo personalnorzeczowym, stanowi podstawę zwrócenia przez sąd sprawy prokuratorowi w celu rozszerzenia postępowania na podstawie art. 344 § 2 k.p.k., jeżeli uzupełnienie tego postępowania przez objęcie nim tych osób jest niezbędne do prawidłowego wyrokowania w sprawie osoby, przeciwko której oskarżenie wniesiono, tj. należytego rozstrzygnięcia zagadnień dotyczących winy tej osoby, prawidłowej kwalifikacji prawnej jej czynu i problemu wymiaru kary, a taka sytuacja prawnofaktyczna wytworzyła się w rozpatrywanej sprawie. Nie ulega wątpliwości - czego zresztą prokurator nie neguje - że w sprawie tej istnieją te przesłanki, które w myśl art. 269 § 1 k.p.k. uzasadniają przedstawienie Eugeniuszowi M. zarzutu dokonania przezeń przestępstwa określonego w art. 159 k.k., jako że zebrany materiał dowodowy daje podstawę do wysnucia wniosku, że wymieniony może być uznany za podejrzanego o popełnienie określonego w tym przepisie czynu.Być może, że prokurator ma rację twierdząc w motywach zażalenia, iż Eugeniusz M.: "(...) działał w obronie koniecznej". Trzeba to jednak wykazać za pomocą dowodów i udokumentować w trybie przewidzianym odpowiednimi przepisami kodeksu postępowania karnego, czemu właśnie nie czyni zadość przeprowadzone w tej sprawie postępowanie przygotowacze i co - uwzględniając fakt, iż braków, jakie istnieją w tym postępowaniu, nie można uzupełnić na rozprawie - sprawia, że w tej części zaskarżone postanowienie uznać należy za zasadne.Zaznaczyć jednak trzeba, że wydanym w trybie art. 344 § 2 k.p.k. postanowieniem prokurator jest związany tylko w zakresie konieczności uzupełnienia postępowania przygotowawczego we wskazanym przez sąd kierunku, co oznacza, że nie jest on związany wyrażonym w tym postanowieniu poglądem co do potrzeby postawienia w stan oskarżenia osoby (osób) w nim wskazanej (wskazanych) (por. OSNKW 1970, z. 10, poz. 130) (...).