I PZP 45/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Wasilewski. Sędziowie: S. Perestaj (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Szczepana C. i 9 innych przeciwko Fabryce Samochodów Ciężarowych w L. o zapłatę premii, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 30 września 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s."Czy fakt, że przepis § 33 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1952 r. w sprawie stosunku służbowego członków Korpusu Technicznego Pożarnictwa (Dz. U. Nr 42, poz. 291) traktuje oficerów, starszych ogniomistrzów i ogniomistrzów pożarnictwa - w zakresie zwalniania ich ze służby - za pracowników umysłowych, sam przez się stanowi podstawę do stwierdzenia, że bez względu na rodzaj zajmowanych stanowisk (pracowników umysłowych lub fizycznych) przysługują im premie przewidziane dla pracowników umysłowych?"udzielił następującej odpowiedzi:Zaliczenie oficerów, starszych ogniomistrzów i ogniomistrzów do grupy pracowników umysłowych w § 33 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1952 r. w sprawie stosunku służbowego członków Korpusu Technicznego Pożarnictwa (Dz. U. Nr 42, poz. 291) nie przesądza samo przez się o ich uprawnieniach do premii przewidzianej dla pracowników umysłowych państwowych przedsiębiorstw przemysłowych. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy są zatrudnieni na stanowiskach ogniomistrzów i starszych ogniomistrzów Zakładowej Zawodowej Straży Pożarnej w Fabryce Samochodów Ciężarowych w L. i dochodzą za okres od 10.IX.1971 r. do 31.XII.1973 r. premii przewidzianej w uchwale nr 130 Rady Ministrów z dnia 4 maja 1964 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych (M.P. Nr 32, poz. 138) - obowiązującej do dnia 31.XII.1972 r. - oraz w uchwale nr 298 Rady Ministrów z dnia 24 listopada 1972 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych oraz grupujących je zjednoczeniach (M.P. Nr 56, poz. 297) - obowiązującej od 1.I.1973 r. Roszczenie swoje opierają na fakcie zaliczenia ich rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 października 1952 r. w sprawie stosunku służbowego członków Korpusu Technicznego Pożarnictwa (Dz. U. Nr 42, poz. 291) - w zakresie zwolnienia ze służby - do grupy pracowników umysłowych oraz na wyjaśnieniach MInisterstwa Przemysłu Ciężkiego z dnia 24.V.1965 r. oraz b. Komitetu Pracy i Płac z dnia 19.VII.1965 r. (Dz. Urz. KPiP Nr 7, poz. 17), dopuszczających możliwość premiowania pracowników zatrudnionych na określonych stanowiskach w zawodowej straży pożarnej.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 2.VII.1975 r. oddaliła roszczenie wnioskodawców, wobec braku podstaw prawnych do przyznania im żądanej premii.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie wnioskodawców od wymienionego orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Zdaniem Sądu Pracy przedstawione zagadnienie prawne budzi poważne wątpliwości, ma zaś ono istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, zważył, co następuje:Przepisy uchwały nr 130 Rady Ministrów z dnia 4 maja 1964 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych (dalej oznaczona jako "uchwała nr 130") regulowały tylko ogólne warunki tworzenia funduszu premiowego i jego podziału na poszczególne części oraz zasady premiowania określonych grup pracowników umysłowych. Uchwała ta przewidywała jednocześnie ustalenie w przedsiębiorstwach szczegółowych regulaminów premiowania w porozumieniu z radami robotniczymi i radami zakładowymi.Regulaminy te wymagały akceptacji dyrektora zjednoczenia co do zgodności z ustalonymi uchwałą nr 130 zasadami premiowania oraz zatwierdzenia przez konferencję samorządu robotniczego (§ 15 ust. 1 pkt 3 cyt. uchwały).Całokształt więc unormować wymienionej uchwały świadczy o tym, że podstawę wypłaty premii poszczególnym pracownikom stanowi zakładowy regulamin premiowania opracowany i zatwierdzony w określonym trybie. Z przepisów uchwały nr 130 wynika, że funduszem premiowym objęci byli członkowie kierownictwa przedsiębiorstwa, pracownicy zarządu (pracownicy inżynieryjno-techniczni, ekonomiczni i administracyjni), pracownicy komórek organizacyjnych ruchu przedsiębiorstwa oraz służb kontroli technicznej, zakładowych biur konstrukcyjnych (pracowni projektowych), zakładowych laboratoriów badawczych, ośrodków normowania pracy i komórek normalizacyjnych (§ 2 ust. 2 uchwały).Szczegółowy krąg pracowników objętych premiowaniem w pozwanej Fabryce ustalał zakładowy regulamin premiowania z 23 czerwca 1964 r., który nie wymieniał jednak pracowników zakładowej straży pożarnej.Uchwała nr 130 została z dniem 31.XII.1972 r. uchylona uchwałą nr 298 Rady Ministrów z dnia 24 listopada 1972 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych oraz w grupujących je zjednoczeniach (M.P. Nr 56, poz. 297 - dalej oznaczono jako "uchwała nr 298").Uchwała nr 298 regulując ogólne zasady premiowania w § 11 ust. 5 wyraźnie ustala, że podstawę wypłaty premii stanowi zakładowy regulamin premiowania, opracowany i zatwierdzany w obowiązującym trybie. Pracownicy nie wymienieni wyraźnie w uchwale, mogą domagać się wypłaty premii tylko wówczas, gdy zostaną objęci zakładowym regulaminem premiowania.Premia ma bowiem charakter bodźca mobilizującego pracowników do wykonania zadań nałożonych na zakład pracy. Stąd zakład pracy te środki materialnej zachęty do dobrej i zdyscyplinowanej pracy z reguły przeznacza dla pracowników tych komórek organizacyjnych, które mają bezpośredni bądź pośredni wpływ na uzyskanie oznaczonych efektów produkcyjnych, szczególnie na wykonanie i przekroczenie zadań planowych oraz zadań dodatkowych, ustalonych zgodnie z potrzebami gospodarki narodowej.W świetle więc unormowań obu wymienionych uchwał należy przyjąć, że zakładowy regulamin premiowania pracowników umysłowych w przedsiębiorstwach przemysłowych jest aktem wykonawczym, opartym na przepisach określonej uchwały Rady Ministrów. Regulamin ten wyznacza krąg pracowników, którym może być przyznawana premia określonego rodzaju.Jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.III.1971 r. III PZP 8/71 (OSNCP 1972, z. 3, poz. 51), sąd nie jest uprawniony do badania słuszności założeń przyjętych w regulaminie przy ustalaniu rodzaju stanowisk, których zajmowanie uprawnia do określonej premii. Tylko w przypadku pominięcia w regulaminie premiowania takich stanowisk, które zostały wyraźnie wymienione w uchwale Rady Ministrów lub układzie zbiorowym pracy jako uprawnione do premii, sąd, stwierdziwszy to pominięcie, zastosuje właściwe postanowienie uchwały lub układu zbiorowego.Zauważyć należy, że wnioskodawcy zostali wymienieni jako uprawnieni do premii przeznaczonej dla pracowników umysłowych w zakładowym regulaminie premiowania pozwanej Fabryki z października 1972 r.Przepisy układów zbiorowych oraz wyjaśnienia centralnych organów, na które powołują się wnioskodawcy, nie potwierdzają przyjętej wykładni wymienionych uchwał Rady Ministrów.Z załącznika nr 6a do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego zawartego między Ministrem Przemysłu Ciężkiego a Zarządem Głównym Zw. Zaw. Metalowców (tekst jednolity ustalony protokołem dodatkowym z dnia 17.VII.1963 r.) wynika, że członkowie KTP mają prawo do nagród z funduszu nagród zakładów pracy, w których są zatrudnieni, na zasadach ustalonych w regulaminach zakładowych (pkt 16 załącznika).Z protokołu dodatkowego nr 88/M do u.z.p. z dnia 16.IV.1968 r. wynika, że członkowie KTP zachowują prawo do premii, w wysokości i na zasadach uregulowanych odrębnymi przepisami (pkt 20 protokołu).Identycznie kwestia ta została unormowana w załączniku nr 34 do u.z.p. z 17.IX.1971 r. (pkt 23 załącznika).Protokół dodatkowy nr 4/M z dnia 10.V.1972 r. - w § 11 stanowi, że członkowie KTP zachowują prawo do premii przysługującej dotychczas na podstawie regulaminów premiowania pracowników umysłowych obowiązujących w jednostkach organizacyjnych, w których są zatrudnieni.Również z wyjaśnienia nr 6 b. Komitetu Pracy i Płac z 19.VII.1965 r. (Dz. Urz. KPiP Nr 7, poz. 17) oraz Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego z 24.V.1965 r. wynika, że pracownicy zatrudnieni w zakładowych strażach pożarnych mogą być premiowani z funduszu premiowego dla pracowników umysłowych.W tych warunkach fakt zaliczenia wnioskodawców do grupy pracowników umysłowych nie przesądza sam przez się o ich uprawnieniach do premii przewidzianej dla pracowników umysłowych państwowych przedsiębiorstw przemysłowych.Podstawę bowiem przyznania im uprawnienia do premii z funduszu premiowego dla pracowników umysłowych stanowi zakładowy regulamin premiowania.Dopiero więc z chwilą objęcia stanowisk zajmowanych przez wnioskodawców (bądź jednostki organizacyjnej przedsiębiorstwa, do której należą) zakładowym regulaminem premiowania nabyli oni prawo do domagania się wypłaty premii przewidzianej dla pracowników umysłowych, po spełnieniu warunków, od których regulamin uzależnia wypłatę premii.Z tych powodów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.