I PZP 6/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: S. Perestaj, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Lucjana R. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "N" w S. o wypłatę nagrody, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 31 stycznia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"1. Czy świadczenie przewidziane w uchwale nr 21 z dnia 27 stycznia 1972 r. (M.P. Nr 9, poz. 59) i uchwale nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. (M.P. Nr 2, poz. 9) nazywane w tych uchwałach nagrodą za udział w pracach wdrożeniowych jest nagrodą, a nie premią regulaminową;2. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie 1, czy przyznanie i wypłacenie nagrody za I etap wdrożenia rodzi roszczenia po stronie pracownika o wypłacenie nagrody za następne etapy proporcjonalnie do otrzymanej nagrody za I etap, mimo że pracownik nie bierze udziału w dalszych pracach wdrożeniowych i nie jest w terminach wypłat nagród za dalsze etapy pracownikiem danego zakładu pracy?"powziął następującą uchwałę:Nagrody za udział w pracach wdrożeniowych przewidziane w § 19 uchwały nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i szkół wyższych (M. P. z 1974 r. Nr 2, poz. 9) mają charakter uznaniowy. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca (po zmodyfikowaniu wniosku) domagał się zasądzenia od pozwanej Kopalni kwoty 36.640 zł tytułem nagrody z funduszu wdrożeniowego za prowadzenie prac przy wdrażaniu w zakładzie systemu I 08 oraz systemu I BAST.Roszczenie to wnioskodawca wywodzi z faktu, że był zastępcą dyrektora do spraw ekonomicznych i przewodniczącym zespołu wdrożeniowego powyższego rozwiązania.Zgodnie z postanowieniami umowy, jaka łączyła pozwaną Kopalnię z Instytutem Górnictwa, oba te systemy miały być wdrożone w latach 1964-1975. Z materiału zaś dowodowego sprawy wynika, że zostały wdrożone w 1973 r. i wnioskodawca otrzymał z tego tytułu od pozwanej Kopalni nagrodę w wysokości 22.100 zł.W niniejszej sprawie dochodzi nagrody za 3 lata eksploatacji wdrożeniowych podsystemów.Terenowa komisja rozjemcza oddaliła wniosek z tej przyczyny, że za rok 1973 wnioskodawca nagrodę otrzymał i brak jest przesłanek do kwestionowania jej wysokości. Nagrody zaś za lata 1974-1975 - jak twierdzi komisja rozjemcza - wnioskodawcy nie przysługują, ponieważ w tym okresie nie był on już pracownikiem pozwanej Kopalni i brak jest z jego strony rzeczywistego wkładu pracy przy wdrożeniu danego rozwiązania.Wnioskodawca wniósł odwołanie od powyższego orzeczenia, domaga się zmiany zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia na jego rzecz kwoty 36.640 zł.Przy rozpoznaniu tego odwołania przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (sprecyzowane w sentencji uchwały), które Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy uchwały nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i szkół wyższych (M.P. Nr 2, poz. 9) wprowadziły dwa rodzaje nagród za realizację prac badawczych i wdrożeniowych. Nagrody, o których mowa w § 19 uchwały, przyznawane są za: prace wymagające szczególnego wysiłku twórczego, wybrane z ogółu prac badawczych i wdrożeniowych, wyróżniające się prace wykonane w ramach organizowanych konkursów wyznaczających rozwiązanie określonych zadań oraz za kompleksowe osiągnięcia w rozwoju poszczególnych branż lub dziedzin techniki. Nagrody te są finansowane z budżetu centralnego. Nie mają one charakteru roszczeniowego, ponieważ przyznanie ich jest pozostawione swobodnemu uznaniu dysponenta funduszu tych nagród. Przy wyborze prac i osiągnięć, za które przyznaje się nagrody, dysponent funduszu bierze pod uwagę przede wszystkim przydatność gospodarczą i efektywność społeczno-ekonomiczną rozwiązań technicznych i organizacyjno-ekonomicznych, stanowiących wynik danej pracy lub osiągnięć.Niezależnie od powyższych nagród autorzy i współautorzy wdrożonych rozwiązań oraz osoby uczestniczące bezpośrednio we wprowadzaniu rozwiązań do produkcji (praktyki) mogą otrzymać nagrody z funduszu efektów wdrożeniowych (§ 37 ust. 9 pkt 4 uchwały).Również i te nagrody nie mają charakteru roszczeniowego i nie można ich dochodzić przed odpowiednim organem lub sądem.Uznaniowy charakter tych nagród wynika z § 39 ust. 1 uchwały, według którego przyznanie nagrody pozostawia się swobodnemu uznaniu kierownikowi jednostki badawczej (także wdrożeniowej). Kierownik jednostki badawczej ustala także wysokość funduszu nagród wdrożeniowych, kierując się jedynie stopniem trudności i pracochłonności związanej z wykonaniem i wdrożeniem prac badawczych.Natomiast fundusz nagród wdrożeniowych dla jednostek wdrażających powinien być określony w umowach zawieranych przez te jednostki.Za uznaniowym charakterem tych nagród przemawia również i to, że fundusz nagród wdrożeniowych tworzy się w razie wdrożenia prac badawczych o dużym znaczeniu społecznym bądź gospodarczym (§ 38 ust. 1 uchwały). Ponadto przepisy uchwały nie wskazują jakichkolwiek warunków, których spełnienie po stronie pracownika uprawniałoby do uzyskania nagrody z tego funduszu. Przepisy te nie wyznaczają także dolnej granicy lub górnego limitu nagrody, jaka może być przyznana w poszczególnym wypadku. Jedynie w § 37 ust. 10 uchwała zastrzega, że wypłaty nagród z funduszu efektów wdrożeniowych dla poszczególnych osób, przekraczające łącznie ze wszystkich umów wdrożeniowych 150.000 zł w ciągu roku, wymaga uprzedniego zatwierdzenia przez kierownika jednostki nadrzędnej nad jednostką wypłacającą. Z tych przyczyn zawarte w tych przepisach ogólne wskazówki i dyrektywy w zakresie rozdziału środków funduszu nagród nie mogą być traktowane jako zadanie premiowe, których wykonanie tworzyłoby dla pracownika prawa podmiotowe.W świetle przepisów wymienionej wyżej uchwały wykonanie pracy badawczej czy wdrożeniowej nie przesądza samo przez się o uzyskaniu przez pracownika, uczestniczącego w ich realizacji, prawa do nagrody; dopiero bowiem pozytywna czy nawet wyróżniająca ocena przydatności gospodarczej i efektywności społeczno-ekonomicznej danego rozwiązania technicznego stanowi przesłankę przyznania nagrody.Fakt, że nagroda z funduszu efektów wdrożeniowych może być przyznana również po rozwiązaniu z pracownikiem stosunku pracy - w myśl wytycznych resortowych - nie ma wpływu na prawną kwalifikację tego świadczenia pieniężnego; takie bowiem unormowanie ma wyłącznie charakter finansowy, gdyż upoważnia zakład pracy do dokonywania wypłat z funduszu nagród na rzecz osób nie pozostających w stanie zatrudnienia w danej jednostce.Przy ustalaniu zaś wysokości indywidualnych nagród wdrożeniowych kierownik jednostki wdrożeniowej bierze jedynie za podstawę stopień udziału poszczególnych osób określony rzeczywistym wkładem pracy w opracowanie i wdrożenie danego rozwiązania.Ponadto co do przyznania i ustalenia wysokości nagrody kierownik jednostki badawczej bądź wdrożeniowej jest obowiązany zasięgnąć opinii rady zakładowej.Jest to zatem świadczenie, które może być przyznane za realizację szczególnie ważnych - z punktu widzenia interesów gospodarki narodowej - osiągnięć technicznych, i stanowi czynnik pobudzenia aktywności zawodowej pracowników uczestniczących w pracach badawczych i wdrożeniowych.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione mu pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.