IV PZP 6/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z powództwa Ryszarda J. i Konstantego W. przeciwko Zakładom Urządzeń Przemysłowych w N. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 22 października 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. "Czy roszczenie pracownika przedsiębiorstwa o nagrodę z tzw. funduszu wdrożeniowego przewidzianego uchwałą nr 21 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1972 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek badawczych (M.P. Nr 9, poz. 59) podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny czy też komisję rozjemczą?"powziął następującą uchwałę:Roszczenie pracownika o nagrodę za realizację prac badawczych i wdrożeniowych, przewidzianą w uchwale nr 21 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1972 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek badawczych (M.P. Nr 9, poz. 59), obecnie uchwała nr 189 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i szkół wyższych (M.P. z 1974 r. Nr 2, poz. 9), jest roszczeniem ze stosunku pracy w rozumieniu art. 242 k.p. Uzasadnienie faktycznePozwane Zakłady, reprezentowane przez powodów w niniejszej sprawie, zawarły w dniu 1.II.1973 r. z Instytutem Chemii Nieorganicznej w G. umowę na opracowanie dokumentacji badawczo-wdrożeniowej pt. Założenia badawczo-obliczeniowe do projektu węzła kontaktowego instalacji kwasu siarkowego o zdolności produkcyjnej 500 tys. ton H2SO4 na rok z siarki z zastosowaniem ulepszonej mocy wanadowej MW-S. Zgodnie z postanowieniami umowy Instytut zobowiązał się ponadto opracować warunki gwarancyjne dostawy katalizatora MW-S, wytworzonego przez inną jednostkę gospodarki uspołecznionej, według technologii opracowanej przez Instytut.Podstawę do zawarcia powyższej umowy stanowiły przepisy uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1972 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek badawczych (M.P. Nr 9, poz. 59).Wykonane przez Instytut prace naukowo-badawcze wdrożone zostały w skali przemysłowej przez pozwane Zakłady w ramach realizacji dostaw instalacji kwasu siarkowego do ZSRR i dały one wymierne efekty ekonomiczne.Uzyskiwanie tych efektów nakładało na pozwane Zakłady - zgodnie z postanowieniami cytowanej uchwały nr 21 Rady Ministrów - obowiązek dokonywania na konto Instytutu wpłat na fundusz efektów wdrożeniowych.Zgodnie zaś z postanowieniami umowy wdrożeniowej 20% tego funduszu Instytut przekazał na nagrody dla pracowników pozwanych Zakładów.Powodowie nie uczestniczyli w podziale tego funduszu, a kiedy był on dzielony w pozwanym Zakładzie już nie pracowali.Przeto domagają się oni zasądzenia, na rzecz każdego z nich, po 20.000 zł tytułem nagrody za zainicjowanie i doprowadzenie do zastosowania w skali przemysłowej polskiego katalizatora zamiast sprowadzanego dotychczas z zagranicy.Sąd Rejonowy w Nysie, przed którym powodowie dochodzą swoich roszczeń, uznał swą niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpatrzenia terenowej komisji rozjemczej w Nysie.Powodowie zaskarżyli powyższe postanowienie zażaleniem, podnieśli oni w uzasadnieniu tego zażalenia, że ich roszczenie nie wynika ze stosunku pracy i dlatego nie podlega ono rozpatrzeniu przez komisję rozjemczą.W toku rozpoznania zażalenia przez Sąd Wojewódzki powstała wątpliwość co do charakteru prawnego roszczeń powodów, w szczególności czy ich prawo podmiotowe do tych roszczeń wynika z przepisów ustawy o wynalazczości, kodeksu cywilnego czy też kodeksu pracy.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione wyżej zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporną jest między stronami okoliczność, że praca badawcza Instytutu nie zawiera rozwiązania o cechach wynalazku lub wzoru użytkowego.W tej sytuacji jednostka badawcza, jak i zamawiająca prace badawcze, które doprowadziły do uzyskania rozwiązania doskonalszego niż stosowane, nie mogą dochodzić wzajemnie względem siebie roszczeń na podstawie przepisów prawa wynalazczego (ustawa z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - Dz. U. Nr 43, poz. 272). Przepisy tej ustawy nie mają również zastosowania do roszczeń zgłoszonych przez powodów z przyczyn wskazanych już wyżej.Do roszczeń powodów nie mają także zastosowania przepisy prawa cywilnego, ponieważ nie łączył ich z tymi jednostkami organizacyjnymi stosunek prawny, określony w kodeksie cywilnym.Podstawę materialnoprawną roszczeń powodów stanowią przepisy uchwały nr 289 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1973 r. w sprawie zasad finansowania prac badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i wdrożeniowych oraz gospodarki finansowej jednostek badawczych i szkół wyższych (M.P. z 1974 r. Nr 2, poz. 9). Wprawdzie zawarcie umowy o prace badawcze i wdrożeniowe oraz podjęcie tych prac miało miejsce pod rządem obowiązywania uchwały nr 21 Rady Ministrów, ale ich wdrożenie nastąpiło już pod rządem obowiązywania uchwały nr 289 Rady Ministrów i dlatego przepisy tej uchwały mają zastosowanie do rozstrzygnięcia spornego między stronami stosunku.Przepisy cytowanej wyżej uchwały mają zastosowanie również do tych sytuacji, kiedy prace badawcze wdrożone zostały przed wejściem jej postanowień w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 1974 r. (§ 80 ust. 1 uchwały), jeżeli w dniu wejścia jej w życie jednostka badawcza, działająca dotychczas na podstawie uchwały nr 21 Rady Ministrów, przekazała część funduszu wdrożeniowego na nagrody dla pracowników - jednostki zamawiającej - wdrażających prace badawcze po dniu 1 stycznia 1974 r. (§ 69 uchwały).Fundusz nagród wdrożeniowych przeznacza się na nagrody dla autorów i współautorów wdrażanych rozwiązań oraz osób uczestniczących bezpośrednio we wdrożeniu tych rozwiązań.Roszczenie o te nagrody wynika bowiem na tle świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy istniejącego między pracownikiem a przedsiębiorstwem dysponującym funduszem wdrożeniowym, przeznaczonym tylko dla pracowników tego przedsiębiorstwa.Jeżeli zatem bezpośredni udział w zastosowaniu produkcji wyników prac badawczych (podstawa przyznania nagrody) stanowi obowiązek pracownika wynikający z umowy o pracę, to nagroda z tego tytułu stanowi jedno ze świadczeń, o którym mowa w art. 248 § 1 pkt 1 k.p.Tryb i zasady tworzenia środków finansowych, z których wypłacane są nagrody, nie mogą mieć decydującego znaczenia, skoro zobowiązanym do wypłaty nagrody jest zakład pracy zatrudniający pracownika.Z tych przyczyn roszczenie pracownika o nagrodę z funduszu wdrożeniowego podlega rozpoznaniu w trybie postępowania rozjemczego.