V PZP 1/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: A. Filcek, W. Glabisz, T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska (współsprawozdawca), A. Szczurzewski (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Dzwonkowskiego, w sprawie z wniosku Romana G. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Robót Drogowych i Wodno-Kanalizacyjnych w P. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 kwietnia 1976 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 26 lutego 1976 r.:"Czy od orzeczeń okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych określonych w art. 90 § 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) przysługuje stronom odwołanie do Sądu Najwyższego, gdy przedmiotem tych spraw są świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należne pracownikowi od uspołecznionego zakładu pracy, a przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy zapadło w sprawie orzeczenie komisji rozjemczej bądź decyzja jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy (art. 91 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych)?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Od orzeczeń okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych wydanych w sytuacji określonej w art. 90 § 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) nie przysługuje stronom odwołanie do Sądu Najwyższego, gdy przedmiotem spraw są świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należne pracownikowi od uspołecznionego zakładu pracy, a przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy zapadło orzeczenie komisji rozjemczej bądź jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy. Uzasadnienie faktyczneWedług stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1.I.1975 r. spory o świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należne poszkodowanemu pracownikowi od uspołecznionego zakładu, rozstrzygały komisje rozjemcze; gdy komisja rozjemcza nie była właściwa lub nie wydała orzeczenia z braku jednomyślności - jednostka nadrzędna nad zakładem pracy.Od orzeczeń wymienionych organów przysługiwała stronom skarga do okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych (art. 16 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r., Dz. U. Nr 3, poz. 8).W okresie przejściowym tryb postępowania sądowego w tych sprawach normuje przepis art. 91 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231), który nakazuje stosować do tych spraw przepisy § 2 i 4 art. 90 tej ustawy.Z zestawienia przepisu art. 91 z przepisem art. 90 § 1 cyt. ustawy wynika, że aczkolwiek sprawy te są w myśl art. 248 § 1 pkt 5 kodeksu pracy sprawami ze stosunku pracy, to jednak ustawodawca wyodrębnił ten rodzaj spraw w zakresie trybu postępowania od innych spraw ze stosunku pracy.Artykuł 90 § 2 nakazuje w sprawach o świadczenia pieniężne z zaopatrzenia emerytalnego w okresie przejściowym do czasu prawomocnego zakończenia sprawy stosować tryb dotychczasowy, tj. taki, jaki do dnia 1.I.1975 r. obowiązywał sądy ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 91 nie odsyła natomiast do art. 90 § 1 przewidującego stosowanie w tym okresie do spraw o roszczenia pracowników ze stosunku pracy przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji wykładnia art. 90 § 4 dotyczącego trybu postępowania w obu wymienionych wyżej kategoriach spraw, jeśli chodzi o sprawy o świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, nie może być inna niż taka, jak dla spraw o świadczenia pieniężne z zaopatrzenia emerytalnego.Zgodnie z art. 91 cyt. wyżej ustawy do spraw o świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należne do uspołecznionego zakładu pracy, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy zapadło orzeczenie komisji rozjemczej lub jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy, stosuje się przepisy art. 90 § 2 i 4.Przepis art. 91 nie odsyła do § 1 art. 90, lecz nakazuje wprost stosować do wymienionych w nim spraw przepisy § 2 i 4 art. 90, a więc taki tryb postępowania jak w sprawach wymienionych w § 2 art. 90.Według zaś zasady prawnej uchwalonej przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w dniu 24.VII.1975 r. (V PZP 7/75 - OSNCP 1975, z. 12, poz. 158) od orzeczeń okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawach, o których mowa w art. 90 § 2, przekazanych tym sądom do rozpoznania na podstawie art. 90 § 4, nie przysługuje stronom odwołanie do Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu powyższej uchwały wyjaśniono, że takie rozwiązanie uzasadnione jest odmiennością trybu postępowania w okresie przed dniem 1 stycznia 1975 r. w sprawach o świadczenia pieniężne z zaopatrzenia emerytalnego i trybu przewidzianego dla spraw o roszczenia pracowników ze stosunku pracy.W pierwszej kategorii spraw postępowanie sądowe było poprzedzone rozstrzygnięciem o uprawnieniu do świadczeń emerytalnych przez pozasądowy organ orzekający, miało więc charakter postępowania odwoławczego, co spełniało wymaganie § 4 art. 90 ustawy o o.s.p. i u.s., że postępowanie przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych ma toczyć się według przepisów niniejszej ustawy, przewidującej - jak wyjaśniono w uchwale - dwuinstancyjny tryb postępowania. Wymieniona wyżej zasada uchwały z dnia 24.VII.1975 r. ma zastosowanie także do spraw o roszczenia odszkodowawcze z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, postępowanie sądowe bowiem było w nich również poprzedzone orzeczeniem komisji rozjemczej lub jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy. W tych sprawach okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych były zatem sądami odwoławczymi, od których zgodnie z przytoczoną tezą uchwały dalsze odwołanie nie przysługuje. Dopuszczalność zaś odwołania od wyroków okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawach ze stosunku pracy uzasadniona była tym, że w sprawach tych postępowanie przed sądami powszechnymi było przewidziane tylko w wypadkach określonych w art. 2 ust. 2, art. 10 ust. 2 i art. 11 ust. 3 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 33) i nie miało charakteru odwoławczego.Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.