IV CR 129/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: K. Olejniczak, Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Haliny R. przeciwko P.P. Wydawnictwu Ł. w Ł. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 grudnia 1975 r.oddalił rewizję i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.500 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneDla uzasadnienia żądania zasądzenia od pozwanego Wydawnictwa początkowo kwoty 20.000 zł z odsetkami od dnia 1.III.1975 r., a następnie kwoty 220 tys. zł, powódka przytoczyła, że w 1975 r. pozwane Wydawnictwo wydało wydanie XIV jej książki pt. "Chłopcy ze Starówki" w nakładzie 50.000 egzemplarzy bez zawarcia umowy. Stosownie do obowiązującego art. 56 prawa autorskiego dochodzi ona wydania korzyści uzyskanych przez pozwane Wydawnictwo.W związku z uznaniem roszczeń powódki przez stronę pozwaną do kwoty 26.880 zł Sąd Wojewódzki w dniu 21.X.1975 r. wyrokiem częściowym zasądził tę kwotę.Zaskarżonym obecnie wyrokiem końcowym Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki od pozwanego Wydawnictwa dalszą kwotę 193.120 zł z 8% od sumy 20.000 zł od dnia 30.VII.1975 r., a od kwoty 200.000 zł - od dnia 31.X.1975 r., w pozostałej części powództwo oddalił.U podstaw tego rozstrzygnięcia leży ustalenie, że strony nie zawarły umowy dotyczącej tego dalszego wydania. Utwór został wydany w nakładzie 50.000 egzemplarzy. Zysk netto z tego wydawnictwa wyraża się kwotą 414.000 zł. Powódka nie rości sobie pretensji do tej części zysku, który stanowi wynik działania Wydawnictwa jako zorganizowanego przedsiębiorstwa prowadzącego dzięki swym środkom działalność gospodarczą. W dochodzonej części roszczenie powódki nie narusza zasad współżycia społecznego.W rewizji od tego wyroku pozwane Wydawnictwo wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie art. 56 prawa autorskiego.Wbrew odmiennej ocenie skarżącego sprawa została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia. Dokonane przez Sąd Wojewódzki ustalenia są zgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Dotyczy to zarówno samego faktu wydania dzieła powódki bez zawarcia umowy wydawniczej przy braku jej wiedzy i zgody w tym przedmiocie, jak i wysokości zysku strony pozwanej z wydania dzieła powódki.Dla uzasadnienia naruszenia art. 56 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim skarżący przytacza różnego rodzaju argumenty, nie wyłączając informacji dotyczących unormowania występującego w sprawie zagadnienia w innych systemach prawnych.Wywody te są nieuzasadnione. Przede wszystkim należy stwierdzić, że w sprawie niniejszej należy stosować art. 56 prawa autorskiego. Jest rzeczą obojętną, jak zagadnienie zostało unormowane w prawie autorskim innych państw i w jaki sposób mogłoby - według pewnych założeń - być uregulowane ponownie w prawie polskim.Faktem rozstrzygającym jest to, że prawo obowiązujące wyraża art. 56 prawa autorskiego. Według tego przepisu twórca lub jego następca prawny może żądać od naruszającego jego autorskie prawa majątkowe, by zaniechał naruszenia, wydał uzyskane korzyści i w razie winy wynagrodził szkodę.Wydanie dzieła bez zgody autora stanowi nie tylko naruszenie jego praw majątkowych, ale również jego praw osobistych autorskich. Do praw osobistych autorskich należy bowiem prawo autora wyrażające się w swobodnym decydowaniu o tym, czy jego dzieło ma być wydane czy też nie ma być wydane; uprawnienie to rozciąga się na dalsze wydania. Autor może zrezygnować z wydania dzieła nawet już opublikowanego z różnych względów (np. może chcieć dokonać zmian w dziele itd.). Rozważania te mają na celu podkreślenie wagi naruszenia praw autorskich w postaci wydania dzieła bez zgody autora w ogóle lub opublikowania następnego wydania bez zgody autora.Według art. 56 prawa autorskiego naruszenie autorskich praw majątkowych wyraża się w tym, że wydawca odnosi korzyść majątkową. Korzyści majątkowe podlegają wydaniu autorowi. Nasuwa się zagadnienie, co należy rozumieć przez pojęcie "uzyskane korzyści".Otóż "uzyskane korzyści" są to korzyści, jakie uzyskał wydawca przez fakt wydania dzieła. W każdym bądź razie punkt wyjścia musi stanowić zysk netto, obliczony po potrąceniu wydatków rzeczowych i osobowych poniesionych przez Wydawnictwo. Zważywszy jednak istotne okoliczności związane z zasadami funkcjonowania jednostek gospodarki uspołecznionej, którymi są wydawnictwa, z reguły nie byłoby podstaw do zasądzenia na podstawie art. 56 prawa autorskiego całego zysku netto.Zysk netto jest przede wszystkim kategorią ekonomiczną. Nie można jednak w tym zakresie pominąć pewnych dalszych czynników mających znaczenie społeczne, które uzasadniają ograniczenie "uzyskanych korzyści" do części zysku.Takie postawienie sprawy przemawia więc - z jednej strony - za uwzględnieniem tego, że brak podstaw do uznania, iż wydanie korzyści sprowadza się do roszczenia o wynagrodzenie zgodnie z wchodzącymi w grę przepisami, z drugiej zaś strony - za wzięciem pod uwagę funkcji represyjno-prewencyjnej art. 56 prawa autorskiego. Niezgodne z tą funkcją byłoby danie autorowi, którego prawa osobiste i majątkowe się narusza, satysfakcji tylko w postaci wynagrodzenia, jakie otrzymałby w najkorzystniejszym nawet dla niego wypadku zawarcia umowy (np. co do liczby nakładów).W świetle powyższej wykładni art. 56 prawa autorskiego odmienne wywody skarżącego należy uznać za nieuzasadnione. Stwierdzenie zaś, że zasądzona w zaskarżonym wyroku kwota stanowi około 50% zysku netto uzyskanego przez stronę pozwaną, uzasadnia wniosek co do trafności stanowiska zajętego przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.