I CR 211/65

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 1966 r. sprawy z powództwa Jana B. przeciwko wydawnictwu artystyczno­graficznemu Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej “P" w W. o 19 813 zł 50 gr na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 31 grudnia 1964 r. sygn. akt II C 65/64 zmienia zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę 13 063 zł 50 gr. z odsetkami oraz orzekającej o kosztach procesu i oddala powództwo w tej części oraz znosi wzajemnie koszty procesu;zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że pozwane Wydawnictwo bez zawarcia z nim umowy wydawniczej wydało w 1959 r. bajkę powoda “Król i błazen" w nakładzie 20 000 egzemplarzy w cenie po 6 zł 50 gr za 1 egz. W związku z tym żądał zasądzenia od pozwanego tytułem zwrotu uzyskanej stąd korzyści początkowo kwoty 1 000 zł, a następnie kwoty 13 734 zł z odsetkami i kosztami procesu oraz zobowiązania pozwanego do zaniechania dalszej sprzedaży tej książki. Pozwany przyznał, że na skutek przeoczenia nie zwrócił się do powoda o zawarcie umowy wydawniczej, jednak po stwierdzeniu tego przekazał powodowi wynagrodzenie w kwocie 1 296 zł i w związku z tym wnosił o oddalenie powództwa. Sąd Wojewódzki w wyroku z dn. 2 listopada 1961 r. nr II C 204/61 ustalił, że pozwany bez zawarcia umowy wydawniczej z powodem wydał w 1959 r. jego bajkę “Król i błazen" w nakładzie 20 000 egz. Cena katalogowa tego wydawnictwa wynosiła 35 000 zł. Biorąc pod uwagę, że w toku pertraktacji ugodowych powód proponował pozwanemu, by ten wypłacił mu odszkodowanie wynoszące 5% tej ceny i że na jego poczet powód otrzymał już 1 296 zł, Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5 454 zł z odsetkami i kosztami procesu oraz oddalił dalsze powództwo. Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1963 r. nr I CR 260/62 uchylił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę przekazał w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Twierdził przy tym, że skoro w aktach sprawy brak dowodów, by oferta powoda odnośnie wypłacenia mu odszkodowania w wysokości 5% ceny katalogowej została przyjęta przez pozwanego, powodowi przysługuje z mocy art. 56 Prawa autorskiego roszczenie do Wydawnictwa o zwrot uzyskanych korzyści. Wierzytelność ta powstaje z chwilą rozprzedaży książek. O ile chodzi o żądanie zaniechania dalszej sprzedaży, to jego zasadność powinna być oceniona z punktu widzenia art. 3 popc.W toku ponownego rozpoznania sprawy powód rozszerzył żądanie pozwu do kwoty 13 063 zł 50 gr (ponad już prawomocnie zasądzoną kwotę 5 454 zł), natomiast cofnął żądanie zobowiązania pozwanego do zaniechania dalszej sprzedaży książki.Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem ustalił, że książka powoda “Król i błazen" została wydana przez pozwanego w nakładzie 20 000 egzemplarzy. Cena katalogowa 1 egz. wynosi 6 zł 50 gr, z czego Wydawnictwo otrzymuje 4 zł 42 gr. Ponieważ koszt własny 1 egz. wynosi 2 zł 92 gr, przeto pozwany osiąga zysk 1 zł 50 gr z każdego sprzedanego egzemplarza. Skoro zaś od dn. 31 listopada 1964 r. rozprzedanych zostało 13 209 egzemplarzy, zysk pozwanego wynosi do tej daty 19 813 zł 50 gr. Po potrąceniu z tej sumy wypłaconej już powodowi kwoty 1 296 zł i prawomocnie zasądzonej kwoty 5 454 zł pozostaje kwota 13 063 zł 50 gr i tę kwotę wraz z odsetkami i kosztami procesu Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanego oraz umorzył postępowanie w pozostałej części.Od wyroku tego w części uwzględniającej powództwo pozwany wniósł rewizję i powołując podstawy rewizyjne z art. 371 § 1 pkt 1 i 3 dawn. kpc żądał jego zmiany i oddalenia powództwa w zaskarżonej części i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja trafnie zarzuca, iż Sąd Wojewódzki naruszył art. 56 Prawa autorskiego. “Korzyść", o której mowa w tym przepisie odpowiada pojęciu “niesłusznego wzbogacenia" (art. 123 kz), względnie “bezpodstawnego wzbogacenia" (art. 405 kc). Może ona polegać bądź to na zaoszczędzeniu sobie przez wydawcę wydatków, jakie musiałby ponieść w razie zawarcia umowy wydawniczej z autorem (wynagrodzenie autora), bądź też na przyroście wartości majątku wydawcy uzyskanym wskutek wykorzystania przezeń bez podstawy prawnej praw autora do dzieła, z tym że z przyrostu tego ulegają potrąceniu koszty jego osiągnięcia (art. 126 kz i art. 408 kc). Powód żądał wydania “przyrostu" majątku osiągniętego przez pozwanego. Z prawidłowych i nie kwestionowanych przez strony ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że nakłady poniesione przez pozwanego w związku z wydaniem książki, ulegające potrąceniu z osiągniętego przez niego przyrostu majątku, wynoszą (20 000 x 2 zł 92 gr) kwotę 58 400 zł. Tak więc “korzyść" w rozumieniu art. 56 Prawa autorskiego może stanowić jedynie suma odpowiadająca przyrostowi wartości majątku pozwanego ponad tę kwotę, a ściślej mówiąc - w związku z poglądem prawnym wyrażonym w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego (art. 385 dawn. kpc) - osiągnięta przez pozwanego z rozprzedaży książki powoda suma przewyższająca powyższą sumę nakładów. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że pozwany uzyskuje ze sprzedaży każdego egzemplarza książki 4 zł 42 gr. Tak więc po sprzedaniu 13 212 egzemplarzy książki pozwanemu zwrócą się poniesione przez niego nakłady i jedynie suma uzyskana przez niego z dalszej rozprzedaży tej książki stanowi “korzyść" w rozumieniu art. 56 Prawa autorskiego. Sąd Wojewódzki ustalił także, że do dnia 31 (raczej 30) września 1964 r. rozprzedano 13 209 egzemplarzy, wobec czego do tej daty pozwany nie uzyskał jeszcze zwrotu poniesionych przez siebie nakładów. Według jednak informacji udzielonej Sądowi Najwyższemu przez “P.P. Składnica księgarska", do dnia 31 lipca 1965 r. sprzedano łącznie 13 696 egzemplarzy. Z rozprzedaży tej pozwany zatem uzyskał (13 696 x 4 zł 42 gr) kwotę 60 536 zł. Po potraceniu z tej kwoty kosztu nakładów, wynoszącego 58 400 zł, korzyść, jaką pozwany do tej chwili uzyskał bezpodstawnie kartom powoda wynosi 2 136 zł. Skoro zaś pozwany wypłacił już powodowi 1 296 zł, a ponadto prawomocnym wyrokiem z dnia 2 listopada 1961 r. zasądzono od niego na rzecz powoda 5 454 zł, co łącznie już przekracza sumę korzyści osiągniętych przez niego, zasądzenie zaskarżonym wyrokiem dalszej jeszcze kwoty 13 063 zł 50 gr - przy tym stanie rozprzedaży książki - narusza art. 56 Prawa autorskiego.W tym stanie rzeczy należało orzec, jak w sentencji (art. 386, 101 oraz 97 dawn. kpc). Wobec uwzględnienia rewizji już w oparciu o zarzut naruszenia art. 56 Prawa autorskiego, dalszy zarzut naruszenia art. 3 popc nie wymagał rozważenia.