I CR 180/82

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 1982 r. sprawy z powództwa Zofii B. przeciwko Przedsiębiorstwu "TS" w W. o zapłatę 212 500 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 18 stycznia 1982 r., sygn. akt I C 328/80 oddala rewizję; nie obciąża powódki kosztami procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktycznePowódka Zofia B. jest autorką hasła "Totkiem do miliona". Wniosła ona o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa "TS" w W. kwoty - po rozszerzeniu powództwa - 212 500 zł z odsetkami tytułem zwrotu korzyści uzyskanych przez pozwane Przedsiębiorstwo w następstwie szerokiego wykorzystania hasła w celach reklamowych. Pozwane Przedsiębiorstwo uznało powództwo do kwoty 10 000 zł, a w pozostałej części wniosło o jego oddalenie. Sąd Wojewódzki w W. ustalił, że hasło "Totkiem do miliona" jest utworem będącym przedmiotem prawa autorskiego (art. 1 ust. 1 Prawa autorskiego - Dz. U. z 1952 r. Nr 34, poz. 234). Pozwane Przedsiębiorstwo naruszyło autorskie prawa majątkowe powódki, bowiem mimo nienabycia praw do utworu wielokrotnie wykorzystywało go w celach reklamowych. Zasadne jest zatem żądanie powódki wydania jej przez pozwane Przedsiębiorstwo korzyści uzyskanych z eksploatacji utworu (art. 56 Prawa autorskiego). Rozmiar tej korzyści jest trudny do ustalenia, gdyż na wzrost dochodów pozwanego Przedsiębiorstwa w latach 1977-1979, kiedy to hasło "Totkiem do miliona" było wykorzystywane, złożyło się wiele czynników. Biorąc pod uwagę, że na użycie hasła pozwane Przedsiębiorstwo wydało 56 zleceń obejmujących 104 przypadki użycia hasła w różnych formach, w rezultacie czego hasło zostało wykorzystane w 425 przedsięwzięciach (imprezach), kierując się stawkami wynagrodzeń autorskich za hasło, wynikającymi z Tabeli stanowiącej załącznik do zarządzenia ministra kultury i sztuki z dnia 19 czerwca 1973 r. w sprawie zasad zawierania i wykonywania umów o prace wydawnicze w zakresie publikacji nieperiodycznych oraz wynagrodzeń za te prace (Mon. Pol. Nr 28, poz. 176) i powołując się na art. 322 kpc, Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 18 stycznia 1982 r. uwzględnił powództwo do kwoty 40 000 zł z odsetkami, a w pozostałej części oddalił je. Powyższy wyrok w części oddalającej powództwo zaskarżyła powódka. Wskazując jako podstawę rewizyjną sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału co do kryterium miarodajnego dla ustalenia wysokości korzyści podlegającego wydaniu powódce przez pozwane Przedsiębiorstwo (art. 368 pkt 4 kpc), wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnienie wydania uzyskanych korzyści przez naruszającego autorskie prawa majątkowe (art. 56 Prawa autorskiego) było już rozważane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W tym zakresie należy wskazać na pogląd prawny wyrażony m.in. w wyroku z dnia 6 maja 1976 r. IV CR 129/76 (OSNCP 1977 r., z. 2, poz. 27) i w wyroku z dnia 8 lutego 1979 r. I CR 394/78 (nie opublikowanym). Otóż w wymienionych orzeczeniach Sąd Najwyższy stwierdził, że "uzyskane korzyści" są to korzyści, jakie uzyskał naruszający autorskie prawa majątkowe przez fakt wydania dzieła lub innego jego wykorzystania. Roszczenie przewidziane w art. 56 Prawa autorskiego obejmuje jednakże wydanie tylko tych korzyści uzyskanych przez naruszającego, które pozostają w związku przyczynowym z naruszeniem. W każdym bądź razie punkt wyjścia musi stanowić zysk netto osiągnięty przez naruszającego, obliczony po potrąceniu poniesionych przez niego wydatków rzeczowych i celowych. W związku przyczynowym z naruszeniem autorskich praw majątkowych nie pozostaje zaś ta część uzyskanego zysku netto, która stanowi wynik działania pozwanego jako zorganizowanej jednostki prowadzącej dzięki swym środkom działalność gospodarczą. Nie można jednak pominąć i dalszych czynników mających znaczenie społeczne, które uzasadniają ograniczenie "uzyskanych korzyści" do części zysku. Takie postawienie sprawy przemawia więc - z jednej strony - za uwzględnieniem tego, że brak podstaw do uznania, iż wydanie korzyści sprowadza się do roszczenia o wynagrodzenie zgodnie z wchodzącymi w grę przepisami, z drugiej zaś strony - za wzięciem pod uwagę funkcji represyjno­prewencyjnej art. 56 Prawa autorskiego. Niezgodnie z tą funkcją byłoby danie autorowi, którego prawa majątkowe się narusza, satysfakcji tylko w postaci wynagrodzenia, jakie otrzymałby w najkorzystniejszym nawet dla niego wypadku zawarcia umowy. Do tej wykładni nawiązuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 1978 r. II CR 25/78 (OSNCP 1979 r., z. 1, poz. 8) na tle podobnie w rozważanym zakresie sformułowanego art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) stwierdzając, że wydanie korzyści w rozumieniu tego przepisu nie sprowadza się tylko do wynagrodzenia przewidzianego za pracownicze projekty wynalazcze; należy brać pod uwagę także funkcję represyjno­prewencyjną unormowania. Wymaga przy tym podkreślenia, że gdy chodzi zarówno o prawo autorskie, jak i prawo wynalazcze, cel takiego unormowania, zobowiązującego do wydania uzyskanych korzyści, jest wynikiem założenia charakterystycznego także dla innych dziedzin prawa; stosownie do tego założenia osobie naruszającej cudze prawa majątkowe (autorskie prawa majątkowe) nie powinno opłacić się w żadnym stopniu bezprawne naruszenie cudzego prawa.Niezależnie od powyższej wykładni art. 56 Prawa autorskiego, w nawiązaniu do tej wykładni Sąd Najwyższy w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 18 grudnia 1979 r. III CRN 74/79 (Gazeta Prawnicza 1980 r., nr 3, s. 8) sformułował dalsze kryteria przydatne do odpowiedniego określenia zakresu podlegających wydaniu "uzyskanych korzyści". Tak więc, stosownie do okoliczności, nie można pomijać także występujących po stronie autora takich okoliczności, jak rodzaj twórczości i osobisty wkład twórczy autora dzieła prawnie chronionego. Czynniki te są bowiem ważną miarą oceny wartości nie tylko prawnej, ale także społecznej dzieła. Uwzględnienie ich z istoty rzeczy rzutuje albo bezpośrednio, albo też pośrednio na korzyści majątkowe twórcy dzieła, i w konsekwencji powinny być brane pod uwagę przy określeniu przez sąd zakresu korzyści podlegających zwrotowi. Oprócz tego nie można abstrahować od związanej z powyższym kryterium oceny kwestii odpowiedniej proporcji między ewentualnym honorarium a rozmiarem korzyści w rozumieniu art. 56 Prawa autorskiego. Należy bowiem podkreślić, że wynagrodzenie autorskie jest tą kategorią prawno­ekonomiczną, która wyraża w zasadniczy sposób autorskie prawa majątkowe, o które chodzi w art. 56Prawa autorskiego. Wzięcie pod uwagę tych przesłanek i racji prowadzi, przy położeniu nacisku na wspomnianą na wstępie funkcję represyjno­prewencyjną unormowania zawartego w art. 56Prawa autorskiego, do sformułowania zasady określonej wielokrotności wysokości przysługującego autorowi honorarium autorskiego, które by otrzymał w razie zawarcia z nim umowy. Zasada ta dotyczy tych wypadków, gdy w rachubę wchodzą zyski naruszającego autorskie prawa majątkowe kilkakrotnie przewyższające wysokość ewentualnego wynagrodzenia autorskiego. W ten sposób dodatkowo skonkretyzowane kryterium oceny pozwala w wielu wypadkach na uniknięcie ewentualnych trudności, które nasuwają się w wypadku zastosowania metody procentowego określenia zysku netto.Zaskarżony wyrok wydany został przy uwzględnieniu wymienionych wyżej zasad. Przede wszystkim Sąd Wojewódzki trafnie uznał, iż w sprawie praktycznie nie jest możliwe ścisłe ustalenie wysokości zysku, jaki osiągnęło pozwane Przedsiębiorstwo z eksploatacji hasła autorstwa powódki. Na zysk Przedsiębiorstwa wpłynęło bowiem wiele czynników, między innymi niewątpliwie także działalność reklamowa. Wykorzystanie hasła "Totkiem do miliona" było zaś tylko jednym, aczkolwiek bynajmniej nie drugorzędnym jej elementem.Sąd Wojewódzki miał przy tym na uwadze sposób i zakres wykorzystania przez pozwane Przedsiębiorstwo hasła. Dokonane w tej materii ustalania pozwalają na ocenę rozmiarów naruszenia przez pozwane Przedsiębiorstwo autorskich praw majątkowych powódki.Poza zakresem ustaleń dokonanych w sprawie nie pozostają także okoliczności związane z powstaniem hasła, wskazujące na wielkość osobistego wkładu twórczego powódki. O rozmiarze tego wkładu świadczy też sam rodzaj dzieła stworzonego przez powódkę.Zasadne jest wreszcie - przy odwołaniu się do przytoczonych wyżej ustaleń - rozważenie przez Sąd Wojewódzki wysokości ewentualnego wynagrodzenia, jakie uzyskałaby powódka za eksploatację hasła jej autorstwa w rozmiarach i formach, w jakich miało to miejsce, względnie jakie uzyskałaby za przeniesienie przysługujących jej autorskich praw majątkowych na pozwane Przedsiębiorstwo lub inny podmiot. W tej kwestii miarodajne jest wykorzystanie stawek wynikających z powołanej w zaskarżonym wyroku Tabeli, stanowiącej załącznik do zarządzenia ministra kultury i sztuki z dnia 19 czerwca 1973 r. Godzi się zwrócić uwagę, że przewidziana tam stawka wynagrodzenia za hasło lub slogan wynosi od 50 do 500 zł (ryczałt), a w wyjątkowych wypadkach przy przyjęciu hasła na podstawie opinii komisji powołanej przez wydawcę - 2 000 zł. Przepis § 11 wymienionego zarządzenia stanowi zaś, że wynagrodzenie za prace wydawnicze objęte tym zarządzeniem ustala się jako wynagrodzenie jednorazowe, bez względu na liczbę wydań w języku polskim i w językach obcych oraz rodzaju i wielkości nakładu.Słusznie Sąd Wojewódzki uznał, że ścisłe udowodnienie żądania nie jest w sprawie możliwe i na podstawie art. 322 kpc określił wysokość należnej powódce sumy odpowiadającej "uzyskanym korzyściom" przez pozwane Przedsiębiorstwo według swojej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie pominięcie przy tej ocenie żadnych istotnych okoliczności wpływających na wysokość zasądzonej sumy nie pozwala na uwzględnienie rewizji.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 387 kpc rewizję oddalił.Mając na uwadze trudną sytuację materialną powódki o fakt, że wysokość należnej jej sumy zależała od oceny Sądu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 102 kpc nie obciążył powódki kosztami procesu za instancję rewizyjną.