U 7/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk Z. Furtak, płk J. Gawrysiak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak (sprawozdawca), płk A. Porzecki, płk S. Wojtczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 i 2 k.p.k. przez Sąd Najwyższy w zwykłym składzie postanowieniem z dnia 20 grudnia 1974 r. (Rw 626/72) zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy kara dodatkowa obniżenia stopnia wojskowego, przewidziana w art. 297 k.k., może być orzekana w stosunku do podoficerów nie będących żołnierzami zawodowymi?"i po wysłuchaniu prokuratora na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w zwykłym składzie sądzącym miał wątpliwości, czy karę dodatkową obniżenia stopnia wojskowego stosuje się do podoficerów nie będących żołnierzami zawodowymi na tej podstawie, że obniżenie stopnia wojskowego podoficerowi możliwe jest tylko "w obrębie korpusu (...) podoficerów" (art. 297 § 1 k.k.), korpus zaś taki tworzą jedynie podoficerowie zawodowi.Uzasadnienie prawneW związku z tym zauważyć należy, co następuje:1. Według art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134 z późn. zm.) podoficerowie zawodowi tworzą "korpus podoficerów zawodowych", a nie korpus "podoficerów" w ogóle, o którym mowa w art. 297 § 1 k.k. Jeżeliby "korpus podoficerów" był równoznaczny z "korpusem podoficerów zawodowych", to kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego nie można by stosować do podoficerów pełniących służbę wojskową w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych (podchorążych, kadetów, elewów), którzy przecież nie wchodzą w skład "korpusu podoficerów zawodowych". Jednakże z treści art. 75 ust. 2 wspomnianej ustawy wynika, że kandydat na żołnierza zawodowego może być wydalony ze służby wojskowej: "(...) w razie skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę obniżenia stopnia wojskowego". Ustawodawca zatem dopuszcza możliwość skazania kandydata na żołnierza zawodowego na karę obniżenia stopnia wojskowego. Wynika z tego wniosek, że "korpus podoficerów" jest pojęciem szerszym od "korpusu podoficerów zawodowych" i w rozumieniu art. 297 § 1 k.k. obejmuje wszystkich podoficerów pełniących czynną służbę wojskową, bez względu na to, co stanowi podstawę tej służby.Zresztą według art. 295 k.k. obniżenie stopnia wojskowego jest karą dodatkową "stosowaną do żołnierzy", a zgodnie z art. 289 § 2 k.k. za żołnierza uważa się osobę pełniącą czynną służbę wojskową. Jeżeli kodeks karny jakieś unormowanie ogranicza do żołnierzy zawodowych lub spod jakiegoś unormowania ich wyłącza, to wyraźnie o tym stanowi (np. art. 294 § 1 lub art. 303 § 6 k.k.).W związku z tym, że w art. 297 § 1 k.k. brak zastrzeżenia, iż chodzi o podoficerów zawodowych, przeto i ten argument wskazuje, że obniżenie stopnia wojskowego dopuszczalne jest również do podoficerów pełniących czynną służbę wojskową niezawodowo, jednakże pod warunkiem, że mają stopień wyższy od stopnia kaprala; a zatem obniżenie stopnia wojskowego podoficerowi mającemu stopień kaprala oznaczałoby przesunięcie go z grupy podoficerów do grupy szeregowców (art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL - Dz. U. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.), czyli nie nastąpiłoby w "obrębie korpusu podoficerów".Odpowiedź zatem na postawione pytanie prawne powinna wyglądać jak na wstępie.2. Nie oznacza to jednak odstąpienia od poglądu wyrażonego w wyroku z dnia 28 stycznia 1970 r. (Rw 1569/70), że kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego nie można stosować do podoficerów zawodowych mających stopień starszego kaprala (OSNKW z 1970 r., z. 6, poz. 98).Obniżenie stopnia wojskowego podoficerowi zawodowemu mającemu stopień starszego kaprala, czyli - według § 20 ust. 2 pkt 3 zarządzenia nr 45 Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 września 1970 r. w sprawie przebiegu służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. Roz. MON Nr 16, poz. 83) - pierwszy stopień wojskowy w "korpusie podoficerów zawodowych", nie pozbawiałoby go jeszcze stopnia podoficerskiego w ogóle (byłby kapralem), ale automatycznie uniemożliwiałoby mu pełnienie zawodowej służby wojskowej. Tymczasem decyzja co do tego, czy żołnierza zawodowego skazanego prawomocnym wyrokiem sądu na karę obniżenia stopnia wojskowego trzeba zwolnić z zawodowej służby wojskowej, należy do właściwych organów wojskowych, a nie do sądu (§ 193 pkt 6 i § 194 cyt. zarządzenia nr 45).