Rw 698/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Radwański. Sędziowie: ppłk S. Mendyka (sprawozdawca), płk W. Sieracki.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk C. Bartłomiejczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 1970 r. sprawy Władysława W., skazanego nieprawomocnie z art. 152 k.k. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz na karę dodatkową obniżenia stopnia wojskowego, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 16 czerwca 1970 r., kierując się przepisami art. 386 i art. 387 pkt 1 k.p.k.,zmienił zaskarżony wyrok przez uchylenie orzeczonej względem oskarżonego kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego i z tą zmianą wyrok ten w pozostałych częściach utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczneWładysław W. skazany został za przestępstwo z art. 152 k.k., które według ustaleń zaskarżonego wyroku polegało na tym, że w dniu 2 maja 1970 r. około godz. 10, na terenie garażu czołgowego jednostki wojskowej w N.1, nieumyślnie spowodował śmierć Włodzimierza J. w ten sposób, iż nie posiadając uprawnienia do prowadzenia wozów bojowych oraz wbrew wyraźnemu zakazowi wydanemu przez dowódcę kompanii Andrzeja M., uruchomił samowolnie silnik czołgu, a następnie ruszywszy tym czołgiem do przodu, wskutek niedostatecznej umiejętności prowadzenia tego pojazdu, stracił nad nim panowanie i przednią częścią czołgu uderzył w tylną część stojącego przed nim czołgu oraz pchnął go do przodu, powodując przez to zderzenie się tego pojazdu ze stojącym przed nim w dalszej kolejności czołgiem, w wyniku czego został przygnieciony Włodzimierz J., który - znajdując się w tym momencie pomiędzy czołgami - doznał ciężkich obrażeń głowy, co stało się przyczyną jego śmierci.Obrońca w złożonej rewizji podnosi zarzut orzeczenia względem oskarżonego kary rażąco niewspółmiernie surowej, w związku z czym wnosi o złagodzenie tejże kary.W toku rozprawy rewizyjnej obrońca popierał wniosek zawarty w rewizji, natomiast przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnosił o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Według art. 297 § 1 k.k. obniżenie stopnia wojskowego obejmuje utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia bezpośrednio niższego w obrębie korpusu oficerów, chorążych albo podoficerów (podkreślenie SN). Wynika z tego, że karę tę można orzec tylko w stosunku do osób wchodzących w skład tych trzech korpusów osobowych sił zbrojnych, i to z tym zastrzeżeniem, że ukarany tego rodzaju karą oskarżony pozostanie nadal w tym samym korpusie osobowym (oficerów, chorążych lub podoficerów). Nie można więc orzekać kary obniżenia stopnia wojskowego nie tylko wtedy, kiedy sprawca traci w ogóle stopień oficerski, chorążego lub podoficerski, ale także wobec tych żołnierzy, którzy nie należą w ogóle do żadnego z tych trzech korpusów osobowych sił zbrojnych. Dotyczy to zwłaszcza tych żołnierzy, którzy posiadając stopień wojskowy szeregowego lub starszego szeregowego, nie tworzą przecież odrębnego korpusu osobowego sił zbrojnych i - co najistotniejsze - nie są w ogóle wymienieni w powołanym wyżej przepisie art. 297 § 1 k.k. Dlatego też za niedopuszczalne należy uznać orzeczenie przez Sąd I instancji kary obniżenia stopnia wojskowego w stosunku do oskarżonego posiadającego stopień wojskowy starszego szeregowca, wobec czego zaskarżony wyrok w części orzekającej tę karę należało uchylić.Na marginesie tej kwestii podnieść przy tym należy, że całkowicie błędne jest stanowisko Sądu I instancji w zakresie uzasadnienia celowości orzeczenia wobec oskarżonego wspomnianej wyżej kary dodatkowej. Sąd I instancji wywiódł mianowicie w uzasadnieniu wyroku, że jedną z przesłanek uzasadniających zastosowanie tego rodzaju kary jest popełnienie przez oskarżonego przestępstwa nieumyślnego ("skoro dopuścił się przestępstwa nieumyślnego - orzec należało obniżenie stopnia wojskowego" - cytat z uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Ustawa (art. 297 § 2 k.k.) nie wprowadza w ogóle kryterium umyślności bądź nieumyślności działania sprawcy i nie od takiego podziału przestępstw uzależnia możliwość orzeczenia kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego, natomiast stanowi wyraźnie, że karę tę można orzec tylko za występek (a więc za przestępstwo popełnione zarówno umyślnie jak i nieumyślnie), jeżeli przemawiają za tym charakter i okoliczności czynu. Decydującą zatem przesłanką orzeczenia tego rodzaju kary są owe wymienione kryteria (charakter i okoliczności czynu), przy czym pamiętać należy także o treści art. 297 § 1 k.k. oraz o tym, że nie można orzekać tej kary za zbrodnię, gdyż w tym ostatnim wypadku można wymierzyć oskarżonemu jedynie degradację (jeśli nie orzeczono jednocześnie kary pozbawienia praw publicznych) (...).