VI KZP 5/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes B. Dzięcioł. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (współsprawozdawca), J. Cieślak, H. Kempisty (sprawozdawca), dr T. Majewski, A. Pyszkowski, K. Wagner. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka K., oskarżonego z art. 200 § 1, art. 239 § 1 i art. 242 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 16 grudnia 1974 r., a następnie przez skład zwykły Sądu Najwyższego skierowanego do rozpoznania przez skład powiększony tegoż Sądu następującego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, zagadnienia prawnego:"Jeżeli co do współsprawców tego samego przestępstwa na skutek wyłączenia postępowania toczy się ono przed różnymi sądami odrębnie wobec każdego z nich, a jeden ze współsprawców, będąc oskarżonym we własnej sprawie, występuje w charakterze świadka przeciwko drugiemu współsprawcy w jego sprawie, to czy korzysta on z uprawnienia określonego w art. 166 k.p.k. oraz czy skorzystanie z tego uprawnienia wyłącza możliwość odczytania w trybie art. 334 § 1 k.p.k. protokołów przesłuchania tej osoby w charakterze podejrzanego, jak również wyłącza to możliwość odczytania wyjaśnień tej osoby w trybie art. 337 § 2 k.p.k.?"i po wysłuchaniu wniosków prokuratora i obrońcy uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawowo dopuszczalne uchylanie się świadka przed odpowiedzią na konkretne pytania uzależnione jest od przyjęcia, że ewentualna odpowiedź na określone pytanie mogłaby narazić tego świadka osobiście lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność karną (na wszczęcie jeszcze nie wszczętego postępowania karnego, na podjęcie warunkowo umorzonego postępowania, na wznowienie postępowania na niekorzyść itp.). Tego rodzaju sytuacja nie zachodzi jednak w takim wypadku, gdy osoba przesłuchiwana obecnie w charakterze świadka, a poprzednio przesłuchiwana w postępowaniu przygotowawczym lub sądowym w charakterze oskarżonego, nie skorzystawszy z uprawnień określonych w art. 63 k.p.k. (a więc z możliwości odmowy złożenia wyjaśnień lub z odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania) złożyła wyjaśnienia, które ze względu na ich treść mogły narazić lub nawet naraziły składającego wyjaśnienia lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność karną. Takiej więc osobie, będącej poza tym oskarżoną we własnej sprawie, a przesłuchiwanej obecnie w charakterze świadka w sprawie współsprawcy odpowiadającego w wyodrębnionym postępowaniu, nie przysługuje uprawnienie do uchylenia się od odpowiedzi na pytania dotyczące okoliczności przez nią już poprzednio ujawnionych, a mogących nawet same przez się uzasadniać odpowiedzialność karną tej osoby lub innej tej osobie najbliższej. Uchylanie się więc przez takiego świadka od odpowiedzi na pytania, dotyczące okoliczności objętych treścią jego poprzednich wyjaśnień w charakterze oskarżonego, powinno uchodzić za bezpodstawną odmowę zeznań (w całości albo w części) w rozumieniu art. 337 § 1 k.p.k., uprawniającą więc do odczytania poprzednich wyjaśnień tej osoby na podstawie art. 337 § 2 k.p.k. Natomiast w powyższej sytuacji osoba przesłuchiwana w charakterze świadka może zasadnie uchylić się od odpowiedzi na każde pytanie, na które odpowiedź mogłaby narazić tego świadka lub osobę mu najbliższą - najogólniej rzecz ujmując - na surowszą odpowiedzialność karną niż ta, dla której ewentualną podstawę mogłyby stanowić poprzednio złożone przez tego świadka wyjaśnienia w charakterze oskarżonego.Już na marginesie powyższych wywodów opowiedzieć się należy za tym, aby w stosunku do świadka, który, będąc oskarżonym we własnej sprawie, bezpodstawnie uchyla się od poszczególnych odpowiedzi w toku przesłuchiwania go w innej sprawie przeciwko współsprawcy, nie stosować kar porządkowych przewidzianych w art. 244 i 246 k.p.k., głównie ze względu na szczególną sytuację tego świadka, będącego jednocześnie oskarżonym we własnej sprawie i nie mogącym być w innej sprawie (poza własną) przesłuchiwanym w charakterze oskarżonego.Nie sposób ponadto nie zwrócić uwagi na to, że dowód z odczytanych protokołów wyjaśnień osoby występującej obecnie w charakterze świadka i uchylającej się nawet bezpodstawnie od odpowiedzi na poszczególne pytania (w rozumieniu art. 166 k.p.k.) wymaga wyjątkowo rozważnej oceny, analogicznie do dowodu z pomówienia współoskarżonego.