II KZ 276/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Sutkowski, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kaniewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa M. i Tadeusza S., oskarżonych z art. 201 i innych k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 listopada 1977 r., uznające swą niewłaściwość rzeczową, i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.Uzasadnienie faktyczneW akcie oskarżenia zarzucono między innymi oskarżonym Józefowi M. i Tadeuszowi S., że jako ekspedienci urzędu pocztowego zabrali w celu przywłaszczenia zagraniczne środki płatnicze przesłane w listach (a listy te następnie niszczyli) o wartości powyżej 100.000 zł. Czyny te zakwalifikowano w akcie oskarżenia jako zbrodnie określone w art. 201 i 172 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k.Sąd Wojewódzki w Opolu potanowieniem z dnia 28 listopada 1977 r., wydanym na rozprawie, uznał swoją niewłaściwość rzeczową w tej sprawie i przekazał ją do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kędzierzynie-Koźlu, wychodząc z założenia, że przy obliczaniu wartości zagarniętych zagranicznych środków płatniczych stosować należy oficjalną tabelę kursów NBP, a nie relację skupową Banku PKO, w związku z czym wartość zagarniętego przez oskarżonych mienia wynosi poniżej 100.000 zł.Na postanowienie powyższe wniósł zażalenie prokurator, zarzucając niesłuszność przyjącia przez Sąd Wojewódzki jako przelicznika wartości zagarniętych zagranicznych środków płatniczych "kursu specjalnego średniego", wynikającego z tabeli kursów NBP, zamiast przyjęcia za podstawę ustalenia tej wartości relacji skupowej Banku PKO.W konkluzji zażalenia pokurator domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczone w zażaleniu argumenty, ograniczające się wyłącznie do kwestii stosowania tzw. przeliczników równowartości zagranicznych środków płatniczych, jeżeli są one przedmiotem zagarnięcia mienia, są zasadne.Tak zwany kurs specjalny, obejmujący kurs podstawowy (parytetowy) z sześciokrotnym przeliczeniem (kurs średni), a wynikający z tabeli kursów NBP, stosuje się - zgodnie z obwieszczeniem prezesa NBP z dnia 1 stycznia 1961 r. (Mon. Pol. 1961, Nr 1, poz. 12) w stosunku do dewiz i pieniędzy zagranicznych będących przedmiotem przestępstw dewizowych. W tym wypadku zaś, gdy są one - jak w niniejszej sprawie - przedmiotem innych przestępstw niż dewizowe, np. w wypadku ich zagarnięcia, powinien być stosowany przelicznik według cennika obowiązującego przy skupie walut zagranicznych przez Bank PKO, co wyjaśnił już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 grudnia 1966 r. (OSNKW 1967, z. 6, poz. 33) i co nadal powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowym.Jeżeliby więc kontrola zaskarżonego postanowienia ograniczała się wyłącznie do tej kwestii, to podlegałoby ono zmianie zgodnie z wnioskiem zażalenia prokuratora.W sprawie niniejszej występuje jednak zupełnie inny problem, nie poruszony w zażaleniu, a mianowicie problem rodzaju mienia przywłaszczonego przez oskarżonych, a co się z tym łączy - problem właściwej kwalifikacji prawnej czynów, od których zależy właściwość rzeczowa sądu.Bezsporne jest, że przedmiotem przywłaszczenia popełnionego przez obu oskarżonych były zagraniczne środki płatnicze (marki zachodnioniemieckie) przesyłane przez osoby prywatne w listach zwykłych, adresowanych do osób prywatnych, zamieszkałych w Polsce.Listy te nie zostały przez oskarżonych doręczone adresatom, lecz zostały zniszczone. Takie działanie wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 172 § 1 k.k., powołaengo w akcie oskarżenia w ramach kumulatywnej kwalifikacji prawnej (art. 10 § 2 k.k.).Przywłaszczenie natomiast zawartości tych listów, w postaci znajdujących się w nich pieniędzy, nie może być uznane za zagarnięcie mienia społecznego.Zgodnie z art. 120 § 7 k.k. mienie indywidualne korzysta z takiej samej ochrony jak mienie społeczne, jeżeli zostało powierzone instytucji państwowej w celu przechowania, przewozu, sprzedaży, przetworzenia lub w innym podobnym celu. Pieniądze przesyłane -- wbrew obowiązującym przepisom pocztowym - w listach zwykłych nie zostały poczcie "powierzone", poczta nie ponosi też za nie odpowiedzialności wobec nadawcy lub adresata, i dlatego ich przywłaszczenie nie stanowi zagarnięcia mienia społecznego, lecz przywłaszczenie mienia prywatnego.Zagarnięcie mienia społecznego powoduje uszczerbek w tym mieniu, podczas gdy w opisanym wyżej wypadku żadnego takiego uszczerbku w mieniu społecznym stwierdzić się nie da. Nie można wię zasądzić odszkodowania na podstawie art. 363 k.p.k. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 21 marca 1961 r., OSNKW 1963, z. 7-8). Samo przeto faktyczne znalezieniesię jakiegoś mienia w gestii instytucji państwowej, ale bez oficjalnego powierzenia, a więc i bez możności dysponowania tym mieniem, nie może uzasadniać ani odpowiedzialności tej instytucji, ani też przyznania temu mieniu takiej ochrony jak mieniu społecznemu.Mając to na względzie Sąd Najwyższy uznał, że czyny zarzucane oskarżonym nie wyczerpują znamion przestępstw, co uzasadniałoby właściwość rzeczową Sądu Wojewódzkiego, wobec czego utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, choć z zupełnie innych powodów niż w postanowieniu tym wymienione.