III CZP 78/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Bronisławy C. z udziałem Józefa D. o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 13 września 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. następującego zagadnienia prawnego:"Czy osoba, która z mocy przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nabyła udział we współwłasności nieruchomości rolnej, może w sprawie o zniesienie współwłasności tej nieruchomości żądać rozliczenia z tytułu nakładów poczynionych na tę nieruchomość przed datą wejścia w życie powołanej ustawy?",udzielił następującej odpowiedzi:W wypadku nabycia współwłasności nieruchomości rolnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) współwłaściciele mogą w postępowaniu o zniesienie współwłasności domagać się rozliczenia nakładów poczynionych na tę nieruchomość przed datą powstania współwłasności.Uzasadnienie faktyczneBronisława C. i Józef D. nabyli na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) w równych częściach własność nieruchomości położonej we wsi S. i składającej się z działki siedliskowej pozostałej w spadku po ich ojcu. Nabycie własności zostało stwierdzone prawomocną decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 czerwca 1972 r.Rozpoznając wniosek Bronisławy C. o zniesienie współwłasności powyższej nieruchomości, Sąd Powiatowy w Grajewie przydzielił całą nieruchomość na własność Bronisławie C., zasądzając od niej na rzecz Józefa D. tytułem równowartości jego udziału kwotę 38.884 zł.W rewizji od tego postanowienia Józef D. zarzucił nieuwzględnienie w rozliczeniu między współwłaścicielami poczynionych przez niego nakładów w związku ze zniesieniem na wspólnej nieruchomości zabudowań przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r.Sąd Wojewódzki w Białymstoku, rozpoznając rewizję, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. budzące wątpliwości przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie, Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:Prawidłowa wykładnia przepisów art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 250) uzasadnia wniosek, że podmiotem uwłaszczenia na podstawie tych przepisów jest nieruchomość, a zatem, stosownie do art. 46 i 47 k.c., część powierzchni ziemskiej oraz jej części składowe (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1973 r. III CZP 95/72). Uwłaszczeniem nie są natomiast objęte roszczenia cywilnoprawne, jakie powstały na tle stosunków prawnych istniejących przed datą wejścia w życie wymienionej ustawy zarówno pomiędzy dotychczasowym właścicielem i posiadaczem, jak i pomiędzy współposiadaczami, którzy na podstawie ustawy nabywają nieruchomość na współwłasność. Dotyczy to - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale III CZP 95/72 oraz w uchwale z dnia 27 września 1972 r. III CZP 49/73 - roszczeń obligacyjnych powstałych przed dniem 4 listopada 1971 r., w szczególności zaś roszczeń z tytułu pobranych z nieruchomości pożytków naturalnych i cywilnych oraz innych korzyści uzyskanych z posiadania nieruchomości.Te same względy przemawiają za uznaniem, że uwłaszczenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. nie likwiduje roszczeń obligacyjnych, jakie powstały przed dniem 4 listopada 1971 r. pomiędzy współposiadaczami nieruchomości, którzy na skutek uwłaszczenia uzyskali jej współwłasność, z tytułu poczynionych na tę nieruchomość nakładów.Zajęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nie dającego się niczym usprawiedliwić wzbogacenia jednego współwłaściciela nieruchomości kosztem drugiego, który poczynił nakłady. Gdyby zresztą taka była intencja ustawodawcy, dałby on temu niewątpliwie wyraz przez odpowiednie unormowanie ustawowe. Natomiast wykładnia rozszerzająca przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r., rozciągająca ich działanie na inne prawa w ustawie nie wymienione, jest niedopuszczalna, ze względu na wyjątkowy charakter tych przepisów.Z tych przyczyn na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.