I CR 837/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Mielcarek. Sędziowie: S. Dmowski (sprawozdawca), T. Gągoł.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu Produkcji Różnej i Usług w P. przeciwko Wacławowi P. o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 lipca 1973 r.,oddalił obie rewizje; zniósł wzajemnie koszty procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczne(...) Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 25.VII.1973 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 147.878,76 zł z 8% od kwoty 67.829,01 zł od dnia 26.VII.1969 r., a od kwoty 80.049,75 zł - od dnia 18.VI.1971 r.; oddalił powództwo w pozostałej części.W uzasadnieniu tego wyroku ustalił, że strony zawarły w dniu 15.X.1966 r. umowę kooperacyjną. Na podstawie tej umowy pozwany, będący członkiem powodowej Spółdzielni, zobowiązał się do wykonania z materiału dostarczonego przez Spółdzielnię Pracy Tartaczno-Stolarską w S. 12 kuf, o pojemności 10.000 litrów każda, dla Centralnych Piwnic Win Importowanych w T. w terminie do dnia 27.XII.1966 r. i 6 kuf dla Centralnych Piwnic Win Importowanych w K. w terminie do dnia 28.II.1967 r. oraz do odpowiedzialności wobec powódki w razie niewykonania lub nienależytego wykonania przyjętego na siebie zobowiązania, w tym niedotrzymania przewidzianych terminów dostaw, i to według postanowień ogólnych warunków umów sprzedaży i dostawy (o.w.d.) z dnia 2 czerwca 1963 r.Pozwany zobowiązał się również w powyższej umowie do bezzwłocznego zawiadomienia powódki w razie niedotrzymania przez Spółdzielnię Pracy Tartaczno-Stolarską w S. terminów dostaw tarcicy i dodatków potrzebnych do wykonania kuf.W dniu 19.XI.1966 r. pozwany zawiadomił powódkę, że Spółdzielnia w S. dostarczyła tylko część surowca.Biorąc pod uwagę rzeczywiste daty dostarczenia surowca do produkcji kuf i fakt zatrudnienia przez pozwanego 4 pracowników, Sąd Wojewódzki, opierając się na opinii biegłego, ustalił, że pozwany mógł wykonać 6 kuf dla Centralnych Piwnic w T. o 32 dni wcześniej, pozostałe 6 kuf o 90 dni wcześniej, a 6 kuf dla Centralnych Piwnic w K. o 72 dni wcześniej. Razem z tytułu kar umownych za niedotrzymanie terminów wykonania kuf należałoby się powódce 135.658,02 zł. Uwzględniając jednak fakt, że opóźnione dostawy surowca, utrudniały pozwanemu organizację produkcji kuf, oraz to, że pozwany wykonał zobowiązanie w przeważającej części, na podstawie art. 484 § 2 k.c. Sąd zmniejszył należną powódce z tego tytułu kwotę o połowę, zasądzając 67.829,01 zł.Jeżeli chodzi o żądania z tytułu nie rozliczonego surowca, konkretnie drewna dostarczonego pozwanemu do produkcji kuf, to Sąd Wojewódzki na podstawie opinii biegłych (w tym i księgowego) ustalił, że pozwany nie rozliczył się z materiału na kwotę 80.049,75 zł, i kwotę tę zasądził od niego na podstawie art. 633 k.c. Sąd przyjął przy tym, że pozwany jest zobowiązany nie tylko do zwrotu bali, ale również odpadów użytkowych.Sąd oddalił żądanie zasądzenia: a) kwoty 28.500 zł, udzielonej pozwanemu tytułem zaliczki, uznając, że biegły księgowy nie potwierdził zasadności roszczeń powódki w tym zakresie; b) kwoty 59.228,70 zł z tytułu kary konwencjonalnej za dostarczenie przez pozwanego do Centralnych Piwnic w T. kuf z wadami, przyjmując, że kufy nie miały wad, lecz jedynie usterki dające się usunąć przez pobicie obręczy; c) połowy kosztów przewiezienia dwóch kuf do K. i z powrotem, uznając, że powódka przed wysyłką powinna się upewnić, czy Centralne Piwnice w K. przejmą kufy wykonane po terminie; d) kosztów postępowania arbitrażowego, zajmując stanowisko, że powódka nie powinna była dopuszczać do procesu arbitrażowego, lecz wypłacić dobrowolnie kwotę należną Spółdzielni Tartaczno-Stolarskiej w S.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił też zarzutu potrącenia zgłoszonego przez pozwanego, ustalając, że pozwany nie poniósł szkody w związku z niedostarczeniem mu surowca w terminie.Wyrok powyższy zaskarżył obie strony. Pozwany - jako zasadniczy zgłosił zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 646 k.c., i w związku z tym wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości; jako ewentualny zaś zgłosił wniosek o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Powódka natomiast w swojej rewizji zgłosiła wniosek o zmianę wyroku przez zasądzenie dodatkowo na jej rzecz kwoty 114.542,24 zł albo o uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w rewizji pozwanego zarzut obrazy art. 646 k.c. jest nieuzasadniony. Wprawdzie pozwany słusznie podnosi, że zawarta między nim a powodową Spółdzielnią umowa nie jest umową o zwolnienie od obowiązku świadczenia (art. 392 k.c.), nie oznacza to jednak, że do roszczeń powódki ma zastosowanie art. 646 k.c., przewidujący dwuletnie przedawnienie.Zdaniem Sądu Najwyższego, trafny jest pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1973 r. w sprawie II CR 640/72 (OSNCP 1973, z. 10, poz. 170), że umowa między spółdzielnią zaopatrzenia i zbytu a jej członkiem, na podstawie której członek spółdzielni zobowiązuje się wykonać i dostarczyć kontrahentom spółdzielni odpowiednią ilość swoich wyrobów za odpowiednim wynagrodzeniem, jest umową swoistą, zbliżoną do umowy o świadczenie usług lub umowy o dzieło, do której stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego z uwzględnieniem postanowień statutu spółdzielni. W żadnym razie więc nie można powiedzieć, że strony w konkretnym wypadku wiązała umowa o dzieło i że spór miedzy nimi powinien być rozpatrywany włącznie na podstawie przepisów art. 627-646 k.c., a tym samym że w sprawie niniejszej roszczenie powódki uległo - z mocy art. 646 k.c. - dwuletniemu przedawnieniu. Przeciwko przyjęciu umowy o dzieło w czystej postaci przemawia chociażby to, że pozwany nie wykonywał dzieła dla powódki, a powódka nie dostarczała mu surowca. Powódka nie była zamawiającym uprawnionym do odbioru dzieła i w konkretnym wypadku nie odbierała od pozwanego wykonanych przez niego kuf.Przyjmując, że umowa między rzemieślniczą spółdzielnią zaopatrzenia i zbytu a jej członkiem jest umową swoistą, nie uregulowaną wyraźnie w kodeksie cywilnym, należy dojść do wniosku, że wierzytelności z niej wynikające ulegają ogólnemu dziesięcioletniemu przedawnieniu. Za przyjęciem takiego przedawnienia przemawia brak przepisu szczególnego, który przewidywałby krótsze przedawnienie. W szczególności nie można mówić o odpowiednim stosowaniu art. 646 k.c. Przepis ten stosuje się do wzajemnych roszczeń między zamawiającym i przyjmującym zamówienie. Zastosowanie go do swoistych umów zawieranych między spółdzielniami zaopatrzenia i zbytu a ich członkami o wykonanie i dostarczenie odpowiednich wyrobów kontrahentom spółdzielni, a więc osobom trzecim, prowadziłoby w praktyce do przedawnienia wielu uzasadnionych roszczeń. Praktyka sądowa bowiem wskazuje wyraźnie na to, że spółdzielnie występują na drogę sądową przeciwko swoim członkom dopiero po przegraniu sprawy ze swoim kontrahentem w postępowaniu sądowym lub arbitrażowym, które bardzo często kończy się po upływie dwóch lat od oddania dzieła albo od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy dzieło miało być oddane.Argumenty te mają znaczenie nie tylko dla kwestii przedawnienia, ale również dla merytorycznego rozpoznania roszczenia powódki.Jeżeli bowiem przyjmie się, że strony zawarły swoistą umowę, zbliżoną do umowy o świadczenie usług lub umowy o dzieło, to przy ocenie roszczeń powódki nie można brać pod uwagę przepisów regulujących wzajemne stosunki powódki i jej kontrahentki, czyli Spółdzielni Pracy Tartaczno-Stolarskiej w S., lecz przepisy kodeksu cywilnego. Ponieważ pozwany w § 7 umowy zawartej między stronami w dniu 15.X.1966 r. zobowiązał się wobec powódki do odpowiedzialności za skutki spowodowane niewykonaniem bądź nienależytym wykonaniem umowy i niedotrzymaniem przewidzianych terminów dostaw, odpowiedzialność jego musi być rozpatrywana w płaszczyźnie art. 471 k.c. Od obowiązku wyrównania szkody więc może pozwany zwolnić się tylko w takim zakresie, w jakim wykaże, że niewykonanie bądź nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponosi.Rozpoznając sprawę z tego punktu widzenia, za trafny należy uznać wniosek Sądu I instancji, że pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną powódce na skutek niezwrócenia jej kontrahentce pobranego od niej surowca, jak również że jest on zobowiązany do zwrotu połowy sumy wypłaconej przez powódkę tytułem kary umownej za niedotrzymanie terminu wykonania i dostarczenia kuf. Zapłacenie bowiem przez Spółdzielnię należności za dostarczony pozwanemu surowiec oraz zapłacenie kar umownych spowodowało szkodę.Jeżeli chodzi o równowartość nie zwróconego przez pozwanego surowca, to trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, iż pozwany jest zobowiązany do wynagrodzenia tej szkody w pełnej wysokości. Brak jest podstaw do przyjęcia, że do powstania tej szkody przyczyniła się również powódka. Nie można podzielić poglądu pozwanego, że przy rozliczaniu go z pobranego surowca należało uwzględnić normę zużycia drewna w wysokości 7 m3 na jedną kufę i że zgodnie z umową nie miał on obowiązku zwrotu odpadów użytkowych. Wprawdzie strony ustaliły w umowie taką normę, jednak zastrzegły, że normę tę ma zatwierdzić WZSP. Należy więc przyjąć, że postanowienie to zostało opatrzone warunkiem zawieszającym. Ponieważ WZSP nie zatwierdził normy, to trzeba uznać, że nie została ona ustalona. W konsekwencji nie można podzielić zarzutu pozwanego, że rozliczenie go według innej normy, jak również obciążenie go obowiązkiem zwrotu odpadów użytkowych narusza art. 60 i 65 k.c. Nieuzasadniony jest też zarzut - podniesiony w rewizji pozwanego - że Sąd I instancji, ustalając wartość nie zwróconego drewna, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, określone w art. 233 § 1 k.p.c.Wbrew odmiennemu twierdzeniu rewizji, między opiniami biegłych nie ma rozbieżności i sprzeczności. Zresztą gdyby nawet przyjąć, że istnieją między opiniami pewne rozbieżności, to w sytuacji gdy drewna już nie ma, Sąd I instancji miał prawo uznać, iż ścisłe ustalenie szkody jest bardzo utrudnione, i zastosować art. 322 k.p.c., zwłaszcza że różnica sprowadza się do niewielkiej kwoty.Prawidłowe są też ustalenia Sądu I instancji co do wysokości kwot wypłaconych przez powódkę Spółdzielni Tartaczno-Stolarskiej w S. tytułem kar za nieterminowe wykonanie przez pozwanego kuf. (...)Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uznał rewizję pozwanego za nieuzasadnioną.Za nieuzasadnioną uznał również rewizję powodowej Spółdzielni.Odmowa zasądzenia kwoty 59.228,70 zł, zapłaconej przez powódkę tytułem kary konwencjonalnej za dostarczenie przez pozwanego do Centralnych Piwnic w T. 12 kuf z pewnymi wadami, nie narusza art. 471 k.c. Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił, że dostarczone przez pozwanego kufy nie miały wad, lecz jedynie usterki, które były do usunięcia za pomocą pobicia obręczy. Fakt, że komisja arbitrażowa potraktowała te usterki jako wady i uznała żądanie zapłacenia kary umownej za uzasadnione, nie przesądzał o zasadności żądania. W świetle opinii biegłego J. nie można dopatrzyć się w tym względzie winy pozwanego, która uzasadniałaby jego odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. Wprawdzie rzeczoznawca Izby Rzemieślniczej w W. reprezentował inny pogląd, niemniej jednak niepodzielnie tego poglądu i uznanie za prawidłową opinii biegłego sądowego J. nie stanowi naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.Brak jest podstaw do kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji oddalającego żądanie powódki zasądzenia kwoty 28.500 zł tytułem zwrotu 50% zaliczki, udzielonej pozwanemu na wykonanie kuf dla Centralnych Piwnic w K. Pomijając już kwestię nieudowodnienia faktu wypłacenia tej kwoty, stwierdzić trzeba, że skoro pozwany wykonał 2 kufy w całości i przygotował materiał do trzeciej, to przysługuje mu wynagrodzenie za te czynności. Za prawidłowe należy uznać także stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do braku podstaw do obciążania pozwanego kwotą 7.230 zł, stanowiącą połowę kosztów przewozu kuf do K. i z powrotem. Powódka była powiadomiona o odstąpieniu od umowy, nie powinna więc była wysyłać kuf bez upewnienia się, czy zostaną (mimo odstąpienia od umowy) przyjęte. Skoro tego nie uczyniła, to sama musi ponosić konsekwencje nierozważnej decyzji wysyłki kuf.Nieuzasadnione jest wreszcie żądanie zasądzenia na rzecz powódki kwoty 19.583,54 zł z tytułu różnicy między ceną surowca do 2,7 kuf a ceną gotowych do nich elementów. Wartość nie zwróconego przez pozwanego materiału wyliczona została przez biegłych, których opinia stanowiła dostateczny materiał dowodowy do ustalenia wysokości szkody spowodowanej niezwróceniem przez pozwanego surowca lub przygotowanych już częściowo elementów kuf. Oparcie ustaleń na tej opinii i zasądzenie odszkodowania w wysokości wyliczonej przez biegłych znajduje uzasadnienie w art. 322 k.p.c. Dokładne ustalenie, w jakim zakresie pozwany wykonał pracę przy 2,7 kuf, jest z uwagi na brak zarówno kuf, jak i dokumentów nader utrudnione. Uchylenie wyroku w tym zakresie nie doprowadziłoby do wyjaśnienia sprawy, pociągnęłoby zaś za sobą znaczne koszty nie tylko procesu, ale i koszty społeczne (angażowanie stron, pełnomocników, świadków, biegłych itp.).Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił obie rewizje, znosząc wzajemnie między stronami koszty procesu za instancję rewizyjną (art. 387 i 100 k.p.c.).