VI KZP 68/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, K. Grzebuła (współsprawozdawca), T. Krokosz, S. Mirski, A. Pyszkowski, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1971 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującej kwestii prawnej:"Przy stosowaniu art. 168 k.k., gdy nie chodzi o działanie ze szczególnym okrucieństwem - jak należy rozumieć użyte w § 2 słowo "zgwałcenie", a w szczególności czy wyłącza ono przewidziane w § 1 działanie podstępem i czy warunkiem odpowiedzialności sprawcy jest "zmuszenie do odbycia stosunku cielesnego?"na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 168 k.k. ujęty został w ten sposób, że § 1 określa typ podstawowy przestępstwa, a § 2 typ kwalifikowany. Wiele innych przepisów k.k. ujętych jest podobne (np. art. 145, 165, 214, 264). Cechą charakterystyczną przestępstw typu kwalifikowanego jest zawarcie w ich określeniu wszystkich znamion podstawowego typu przestępstwa z dodaniem znamion kwalifikujących, uzasadniających surowszą odpowiedzialność sprawcy. W wypadku art. 168 § 2 k.k. takimi znamionami kwalifikującymi są: 1) działanie ze szczególnym okrucieństwem, 2) działanie wspólnie z innymi osobami.Użyte w redakcji § 2 art. 168 k.k. słowo "zgwałcenie" stanowi skrótowe określenie zbiorcze obejmujące każdą z postaci przestępstwa podstawowego ujętego w art. 168 § 1 k.k. (doprowadzenie innej osoby przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem do poddania się czynowi nierządnemu lub wykonaniu takiego czynu). Kodeks karny niejednokrotnie używa takich skrótowych określeń zastępujących obszerną dyspozycję podstawową. Można tu wskazać przykładowo na użyte określenie "kradzież" (art. 203 § 3 k.k.), "oszustwo" (art. 205 § 3 k.k.) czy "rozbój" (art. 210 § 2 k.k.).Nic nie przemawia za przyjęciem, że ustawodawca w części przepisu art. 168 § 2 k.k., dotyczącej działania wspólnie z innymi osobami, wydzielił ze znamion art. 168 § 1 k.k. tylko odbycie stosunku cielesnego, i to z wyłączeniem działania z użyciem podstępu. Jeżeli bowiem istnieje zgwałcenie typu kwalifikowanego, to musi istnieć też zgwałcenie typu podstawowego. Taki podstawowy typ zgwałcenia wyczerpuje dyspozycja art. 168 § 1 k.k.Tezę powyższą wspierają dalsze argumenty.Ustawodawca w art. 168 § 1 k.k. zachował określenie "czyn nierządny" z kodeksu karnego z 1932 r., które w długoletniej praktyce nie budziło wątpliwości co do jego znaczenia. Sięgając zaś do wzajemnej relacji dyspozycji art. 204 § 1 k.k. z 1932 r. (którego dosłownym powtórzeniem jest art. 168 § 1 k.k.) i pojęcia "zgwałcenia", trzeba zaznaczyć, że motywy ustawodawcze do kodeksu karnego z 1932 r. nazywają w skrócie przestępstwo z art. 204 § 1 k.k. z 1932 r. właśnie "zgwałceniem" (Motywy ustawodawcze, tom V, zeszyt 4, s. 136).Słuszność zajętego stanowiska znajduje wsparcie także w treści art. 9 § 2 k.k. Jeżeli nieletni, który popełnił po ukończeniu 16 lat "zbrodnię zgwałcenia", może odpowiadać na zasadach określonych w kodeksie karnym, to wypływa stąd logiczny wniosek, że ustawodawca uważa za "zbrodnię zgwałcenia" każdy czyn nierządny odpowiadający dyspozycji art. 168 § 1 k.k. i popełniony w okolicznościach kwalifikujących, jakie są określone w art. 168 § 2 k.k. Ograniczenie tej odpowiedzialności tylko do zgwałcenia wspólnie z innymi osobami z pominięciem zbrodni z art. 168 § 2 k.k., znamionującej się szczególnym okrucieństwem, byłoby niezrozumiałe i pozbawione logicznego uzasadnienia.