U 3/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: ppłk S. Mendyka (sprawozdawca), płk J. Drohomirecki, płk Z. Krasuski, płk A. Porzecki, ppłk J. Gawrysiak, ppłk S. Gutaker. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S. Wojtczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na budzącą wątpliwość kwestię prawną:"Jakiego szczebla dowódcę należy uważać za właściwego dowódcę w rozumieniu przepisów art. 292 § 4 i 5 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowejuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny operuje pojęciem "dowódca jednostki" (art. 301 § 3, 303 § 5, 309 § 2, 315 § 2, 325 § 3, 327 § 2, 328 § 2 k.k.), a także pojęciem "właściwy dowódca" (art. 292 § 4 i 5 k.k.), jednakże nie wyjaśnia zakresu znaczeniowego tych pojęć. O ile zakres pierwszego z nich, tj. pojęcia "dowódca jednostki", można wyjaśnić i ustalić na podstawie odpowiednich wojskowych aktów administracyjnych, o tyle jednoznaczne wyjaśnienie pojęcia "właściwy dowódca" napotyka na trudności, mogące doprowadzić do rozbieżności w praktycznym stosowaniu przez sądy wojskowe tych przepisów prawa materialnego, które w swej treści pojęcie to ("właściwy dowódca") zawierają. Z tego względu dla uniknięcia rozbieżności zachodzi potrzeba wydania odpowiedniej w tym zakresie uchwały składu powiększonego Izby Wojskowej Sądu Najwyższego.W myśl art. 292 § 4 k.k. organ stosujący warunkowe umorzenie postępowania karnego względem będącego żołnierzem sprawcy przestępstwa, a więc sąd lub prokurator, może się zwrócić do "właściwego dowódcy" o wymierzenie kary przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych. Podobnie ma się rzecz w sytuacji określonej w art. 294 § 5 k.k., tzn. wtedy, gdy sąd zamiast orzekania środków wychowawczych lub poprawczych na podstawie art. 9 § 3 k.k. dojdzie do przekonania, że należy przekazać sprawę "właściwemu dowódcy" celem wymierzenia żołnierzowi młodocianemu kary przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.Inny przepis prawa materialnego, mianowicie art. 26 § 2 k.k. stanowi, że umorzenie postępowania karnego ze względu na znikome społeczne niebezpieczeństwo czynu nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy za ten czyn przed innym organem państwowym, instytucją albo organizacją społeczną w zakresie ich właściwości. W odniesieniu do sprawcy będącego żołnierzem oznacza to możliwość wymierzenia mu kary przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych, przez organ państwowy zaś uprawniony do orzekania w zakresie swej właściwości rozumieć tu należy przełożonego wojskowego, uprawnionego w myśl przepisów wojskowych do reprezentowania jednostki wojskowej i sprawowania w niej władzy dyscyplinarnej. Takim przełożonym jest oficer pełniący funkcję dowódcy jednostki wojskowej, a więc dowódca pułku (równorzędny). Tak więc w razie zastosowania wobec żołnierza przepisów art. 26 § 1 i 2 k.k., do rozstrzygnięcia kwestii związanych z zakresem jego odpowiedzialności dyscyplinarnej uprawniony jest dowódca tej jednostki, w której żołnierz ten pełni służbę, a więc dowódca pułku (równorzędny).Jeżeli o zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej będącego żołnierzem sprawcy czynu, który nie stanowi (w myśl art. 26 § 1 k.k.) przestępstwa, rozstrzygać ma dowódca jednostki o uprawnieniach dowódcy pułku, to tym bardziej dowódca co najmniej tego samego szczebla powinien również rozstrzygać o wszystkich kwestiach związanych z odpowiedzialnością dyscyplinarną żołnierza za czyn będący przestępstwem, co do którego bądź umorzono warunkowo postępowanie karne (art. 292 § 4 w związku z art. 27 § 1 k.k.), bądź odstąpiono od orzekania środków wychowawczych lub poprawczych (art. 292 § 5 w związku z art. 9 § 3 k.k.). Inne rozwiązanie tego zagadnienia nie mogłoby wytrzymać próby życia, gdyż nie miałoby uzasadnienia ani w przepisach prawnych, ani w przepisach Regulaminu dyscyplinarnego Sił Zbrojnych PRL.Za takim rozstrzygnięciem przemawiają także postanowienia zawarte w pkt 35 ust. 4 i 5 Regulaminu dyscyplinarnego Sił Zbrojnych PRL, w myśl których - w razie warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec żołnierza służby zasadniczej albo w razie gdy dowódca jednostki nie złożył wniosku o ściganie tegoż żołnierza w trybie postępowania karnego za czyn, który przewiduje odpowiedzialność karną tylko na wniosek tegoż dowódcy - można żołnierzowi temu za popełniony przez niego czyn, stanowiący przecież przestępstwo, wymierzyć karę dyscyplinarną służby w oddziale dyscyplinarnym na podstawie pkt 62 ust. 3 powołanego wyżej Regulaminu. Karę zaś tę może wymierzyć przełożony mający władzę dyscyplinarną nie niższą od przysługującej dowódcy pułku lub dowódcy równorzędnemu (por. pkt 87 i następne tegoż Regulaminu). Dowódca jednostki, któremu przysługują uprawnienia do złożenia wniosku o ściganie sprawców niektórych przestępstw, ale który wniosku takiego nie złożył, może sprawcy takiego czynu wymierzyć np. karę służby w oddziale dyscyplinarnym bądź karę inną, nawet surowszą, stosownie do swych uprawnień i stanowiska służbowego żołnierza. Nie ma więc żadnych racji, dla których - w razie złożenia wniosku o ściganie sprawcy czynu w trybie postępowania karnego, lecz w stosunku do którego uprawnione organa (prokurator lub sąd wojskowy) bądź odmówiły wszczęcia postępowania, bądź wszczęte warunkowo umorzyły i sprawę przekazały w myśl art. 12 k.p.k. lub art. 292 § 4 k.k. do rozstrzygnięcia w trybie postępowania dyscyplinarnego - żołnierz ten miałby odpowiadać w postępowaniu pozasądowym inaczej niż wtedy, gdyby postępowanie karne nie zostało nawet wszczęte (z braku wniosku dowódcy o ściganie).Należy zatem przyjąć, że w rozumieniu art. 292 § 4 i 5 k.k. dowódcą właściwym jest dowódca pułku (równorzędny) w stosunku do wszystkich swoich podwładnych, wobec których przysługują mu regulaminowe uprawnienia dyscyplinarne. W sprawach innych żołnierzy, wobec których dowódca pułku (równorzędny) nie posiada władzy dyscyplinarnej lub którzy pełnią obowiązki służbowe w jednostkach wyższego szczebla, dowódcą właściwym w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawnych będzie bądź dowódca jednostki szczebla bezpośrednio wyższego, bądź też ten wyższy przełożony, którego władzy dyscyplinarnej żołnierz ów podlega. Stosując więc przepisy art. 292 § 4 i 5 k.k., sąd lub prokurator wojskowy powinien przekazać sprawę do rozstrzygnięcia w trybie dyscyplinarnym przełożonemu posiadającemu władzę dyscyplinarną dowódcy pułku (równorzędnego), a odpowiednio wyższemu przełożonemu wtedy tylko, gdy chodzi o żołnierza nie podlegającego władzy dyscyplinarnej dowódcy pułku (równorzędnego). Dowódca, któremu sprawę w myśl powyższych zasad przekazano, wymierza karę dyscyplinarną bądź osobiście, bądź też postępuje stosownie do pkt 43 Regulaminu dyscyplinarnego Sił Zbrojnych PRL.Z tych przesłanek wychodząc, na wymienione na wstępie pytanie należało udzielić odpowiedzi jak wyżej.