III CRN 115/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: Z. Trybulski, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Czesława i Julii małżonków L. o przysposobienie małoletniego Jana-Kazimierza S., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Kole z dnia 8 grudnia 1960 r.uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kole do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneCzesław i Julia małżonkowie L., obywatele USA, stale zamieszkali w Chicago, we wniosku z dnia 20 listopada 1960 r. żądali orzeczenia przysposobienia małoletniego Jana-Kazimierza S. urodzonego 8 kwietnia 1957 r., obywatela polskiego, stale zamieszkałego w PRL.Rodzice małoletniego, Kazimierz i Maria małżonkowie S., wyrazili zgodę na przysposobienie, wyjaśniając, że znajdują się w trudnych warunkach materialnych, a na utrzymaniu mają jeszcze dwoje dzieci w wieku 7 i 2 lat.Sąd Powiatowy w Kole postanowieniem z dnia 8 grudnia 1960 r. na podstawie art. 65-68 kod. rodz. orzekł przysposobienie, nadając małoletniemu nazwisko przysposabiających "L". Postanowienie to nie zostało zaskarżone w toku instancji.W dniu 7 marca 1971 r. wpłynęła rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości (wniesiona z urzędu), zarzucająca postanowieniu Sądu Powiatowego rażące naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 65-68 kod. rodz. oraz art. 23 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych (prawo prywatne międzynarodowe), a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest w pełni zasadna.Wnioskodawcy - jak to wynika z załączonych akt Sądu Powiatowego w Kole - nie zabrali przysposobionego do USA, nie interesują się jego losem i nie łożą na jego utrzymanie.Okoliczności sprawy wskazują, że wnioskodawcy nie podjęli starań o uznanie orzeczenia sądu polskiego przysposabiającego Jana-Kazimierza S. za obowiązujące na terenie USA. Jest wysoce prawdopodobne, że orzeczenie to nie wywołało skutków prawnych w Stanie Illinois (USA), w którym zamieszkują przysposabiający.Zaskarżonym postanowieniem, rażąco naruszając art. 23 prawa prywatnego międzynarodowego z dnia 2 sierpnia 1926 r., Sąd Powiatowy w Kole orzekł przysposobienie na podstawie przepisów prawa polskiego (art. 65-68 kod. rodz.), choć prawem właściwym dla danego stosunku prawnego było prawo Stanu Illinois (USA). Obowiązujący w dacie przysposobienia art. 23 prawa prywatnego międzynarodowego stanowił, że "dla przysposobienia właściwe jest prawo państwa, do którego należy przysposabiający".Rzeczą zatem Sądu Powiatowego było zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości o wyjaśnienie treści przepisów prawa dotyczących przysposobienia obowiązujących w stanie Illinois. Przepisy te, jak to wynika z wywodów rewizji nadzwyczajnej, różnią się znacznie od treści art. 65-68 kod. rodz. (obecnie art. 114-124 k.r.o.). Przepis § 3 ust. 2 ustawy Stanu Illinois (USA) dotyczącej przysposobienia zastrzega, że nie może być orzeczone przysposobienie, jeżeli dziecko, które ma być przysposobione, nie mieszkało w domu wnioskodawcy(ów) co najmniej przez 6 miesięcy następujących po sobie, bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o przysposobienie, z wyjątkiem wypadku, kiedy ze słusznego powodu wyłuszczonego w sprawie sąd odstąpi według swego uznania od warunku wspólnego zamieszkania. Ustęp 3 cyt. paragrafu stanowi, że "sąd nie może orzec przysposobienia, o ile dziecko, które ma być przysposobione, nie stawi się w sądzie".W konkretnym wypadku wymienione warunki nie zostały dopełnione. Przysposobiony nie zamieszkiwał razem z przysposabiającymi, a sąd nie rozważył, czy istnieją dostateczne podstawy do odstąpienia od przytoczonego warunku. Wnioskodawcy zresztą nie zgłaszali takiego wniosku.Z tych wszystkich względów z mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.Upływ terminu sześciomiesięcznego z art. 421 § 2 k.p.c. nie mógł stanowić przeszkody do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, albowiem zaskarżone rewizją nadzwyczajną postanowienie narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Orzeczenie przysposobienia obywatela polskiego przez osoby zamieszkałe za granicą, które z powodu naruszenia przepisów obowiązujących w myśl prawa międzynarodowego prywatnego nie spełnia warunków do uznania go na terytorium państwa, w którym stale zamieszkują przysposabiający, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Wyjaśnić trzeba, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy będzie obowiązany stosować przepisy obowiązujące w chwili orzekania, a w szczególności przepisy prawa prywatnego międzynarodowego (ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. - Dz. U. Nr 46, poz. 290). Wedle treści art. 22 § 1 tego prawa - przysposobienie podlega prawu ojczystemu przysposabiającego, jednakże według § 2 art. 22 przysposobienie nie może nastąpić bez zachowania przepisów prawa ojczystego osoby, która ma być przysposobiona, jeżeli chodzi o zgodę tej osoby, zgodę jej przedstawiciela ustawowego oraz zezwolenie właściwego organu państwowego. W tym ostatnim zakresie będzie miał oczywiście zastosowanie kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r.