II CZ 29/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: J. Majorowicz, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w Ł. z udziałem Franciszka K. o przejęcie nieruchomości rolnej na własność Państwa za zaległe należności na skutek zażalenia na postanowienie Sądu Powiatowego w Łowiczu z dnia 10 października 1972 r.,oddalił powództwo.Uzasadnienie faktyczneUwzględniając wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł., Sąd Powiatowy orzekł przejęcie na własność Państwa za zaległe należności scalone - gospodarstwa rolnego stanowiącego własność Franciszka K., przy czym ustalił, że suma należności przewyższa wartość przejętej nieruchomości.Nie uwzględnił natomiast Sąd Powiatowy żądania zasądzenia od byłych właścicieli nieruchomości kosztów postępowania administracyjnego powstałych w związku ze wszczęciem postępowania o przejęcie gospodarstwa, a składających się z wynagrodzenia biegłego, który dokonał oszacowania nieruchomości, i opłaty za sporządzenie planu geodezyjnego.Negatywne w tym względzie rozstrzygnięcie Sąd Powiatowy uzasadnił dyspozycją art. 102 k.p.c., reprezentując pogląd, iż wyrażona w cytowanym przepisie zasada odnosi się również do kosztów postępowania administracyjnego, skoro orzeka się o nich w postępowaniu sądowym, a za nieobciążaniem nimi uczestników przemawiają te same względy, jakie leżą u podstaw stosowania tego przepisu do kosztów postępowania sądowego.Przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie orzekające o kosztach postępowania administracyjnego Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. następujące zagadnienie prawne:"Czy w wypadku zgłoszenia przez Skarb Państwa wniosku o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego na zasadzie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 17, poz. 130) Sąd uwzględniając wniosek o przejęcie nieruchomości rolnej, może zastosować art. 102 k.p.c. i nie obciążać w całości lub w części uczestników postępowania kosztami postępowania administracyjnego?"Uzasadnienie prawnePrzejmując zażalenie do rozpoznania we własnym zakresie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle przepisów cyt. wyżej ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy (Dz. U. z 1962 r. Nr 44, poz. 212) postępowanie o przejmowanie gospodarstw rolnych na własność Państwa za zaległe należności scalone dzieli się na dwie fazy, z których pierwsza toczy się na dwie fazy, z których pierwsza toczy się przed organami administracyjnymi i obejmuje podjęcie przez prezydium powiatowej rady narodowej uchwały w przedmiocie wszczęcia postępowania oraz skierowania przez organ finansowy wniosku do sądu o wydanie postanowienia o przejęciu, druga zaś faza toczy się przed sądem i sprowadza się do merytorycznego rozstrzygnięcia o zasadności złożonego przez organy administracyjne wniosku w przedmiocie tego przejęcia.W pierwszej fazie sprawa ma niewątpliwie charakter sprawy administracyjnej.Gdyby ta faza postępowania kończyła się wydaniem decyzji administracyjnej w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, to decyzja ta powinna zawierać również rozstrzygnięcie o kosztach postępowania administracyjnego powstałych w tym postępowaniu, skoro koszty te, ściśle związane z orzekaniem co do istoty sprawy, mają charakter akcesoryjny. Wtedy istniałby tytuł egzekucyjny co do kosztów postępowania.Tak jednak nie jest. Decyzja w rozumieniu art. 97 k.p.a. jest aktem administracyjnym rozstrzygającym sprawę lub kończącym sprawę w danej instancji.Charakteru takiego nie ma ani uchwała o wszczęciu postępowania, ani wniosek o skierowanie sprawy do sądu. Władza administracyjna nie rozstrzyga sprawy w tej fazie postępowania, lecz przeciwnie, o rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zwraca się do sądu.Postępowanie administracyjne w tej fazie ma zatem wyłącznie charakter przygotowawczy i ni dochodzi w nim do wydania decyzji, a tym samym nie ma warunków formalnych do orzeczenia o kosztach tego postępowania. Brak też szczególnego przepisu, który by pozwalał na samodzielne rozstrzygnięcie w tym zakresie.Postanowienia wymienionych aktów normatywnych wskazują, że ustawodawca nie uważał za celowe wydawania w tej fazie postępowania orzeczenia co do kosztów. Intencja ta wiąże się z treścią art. 4 ust. 3 cyt. ustawy, według którego koszty tego postępowania nie obciążają dłużnika w wypadku oddalenia wniosku przez sąd. Ustawodawca nie chciał zatem tworzyć sytuacji, w której tytuł egzekucyjny co do kosztów administracyjnym zawisnąłby niejako w próżni i musiałby ulec zniweczeniu. Redakcja więc przepisu przekonuje, że w tym szczególnym wypadku ustawa przekazuje rozstrzygnięcie o kosztach postępowania administracyjnego do kompetencji sądu - w ramach kompleksowego rozstrzygnięcia sprawy.W myśl art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. sąd prowadzi postępowanie stosownie do przepisów o postępowaniu nieprocesowym.Z tego uregulowania oraz z faktu przekazania do tego postępowania orzekania o kosztach postępowania administracyjnego musi wynikać taka konsekwencja, że te same zasady powinny się odnosić zarówno do kosztów postępowania sądowego, jak i administracyjnego.Trudno bowiem byłoby dopatrzyć się słuszności i konsekwencji w uregulowaniu, gdyby ze względu na trudną sytuację życiową nie obciążano uczestnika kosztami postępowania sądowego, a równocześnie zasądzono od niego koszty postępowania administracyjnego, skoro te same racje leżą u podstaw rozstrzygnięcia w obu wypadkach, a obie fazy postępowania stanowią nierozerwalną całość i są wzajemnie od siebie uzależnione.Za przyjętą tezą przemawia także treść art. 5 cyt. ustawy, stanowiącego, że w razie uchylenia przez sąd postanowienia o przejęciu nieruchomości zachowuje moc zawarte w postanowieniu "rozstrzygnięcie co do kosztów".Brak rozbicia na koszty sądowe i administracyjne musi prowadzić do wniosku, że przepis ma na myśli oba ich rodzaje.W wyniku powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że przepis art. 102 k.p.c., zezwalający w szczególnie uzasadnionych wypadkach na nieobciążanie uczestników postępowania nieprocesowego (art. 13 § 2 k.p.c.) kosztami, odnosi się również do kosztów postępowania administracyjnego, o których sąd orzeka na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 17, poz. 130).Skoro w świetle prawidłowych i nie kwestionowanych ustaleń Sądu Powiatowego sytuacja życiowa uczestników postępowania jest wyjątkowo trudna, a niewątpliwie uległa ona pogorszeniu na skutek utraty gospodarstwa, istniały przesłanki zastosowania art. 102 k.p.c.Z powyższych względów zażalenie, jako nieuzasadnione, ulega oddaleniu (art. 387 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).