III CZP 22/90

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ryszarda S. z udziałem Stanisławy S., Wioletty M., Grażyny S., Hanny R., Barbary S., Przemysława S. i Wandy S. o stwierdzenie nabycia spadku po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 lutego 1990 r. II Cr 1338/89 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobierca, który uzyskał tytuł kwalifikacyjny - mistrz w zawodzie pszczelarza - nadany w trybie Uchwały Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie przyznania robotnikom tytułów kwalifikacyjnych (M. P. 1959 r. Nr 76 poz. 402), posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 86 z późn. zm.) ?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 24 stycznia 1989 r. Sąd Rejonowy w Rawiczu stwierdził, że spadek po Józefie S., zmarłym 29 listopada 1982 r., na podstawie ustawy nabyli jego żona Stanisława S. w 1/4 części, dzieci Ryszard S. i Kazimierz S. po 1/4 części oraz wnuczki Wioletta M., Grażyna S. i Hanna R. po 1/12 części każda z nich, z tym że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym w D., dziedziczą w 1/3 części żona Stanisława S. i syn Ryszard S. oraz trzy wnuczki po 1/9 części każda z nich. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy stwierdził między innymi, że Ryszard S. uzyskał w dniu 7 listopada 1981 r. tytuł kwalifikacyjny, "mistrz w zawodzie pszczelarskim", nadany przez Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu w trybie uchwały Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie przyznawania robotnikom tytułów kwalifikacyjnych. Tytuł kwalifikacyjny mistrza pszczelarza należy do grupy zawodów rolniczych i uprawnia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Od tego orzeczenia wniosły rewizję uczestniczki postępowania Grażyna S., Hanna R. i Wioletta M., zarzucając naruszenie art. 1059 pkt 1 k.c. w związku z art. 160 § 1 pkt 2 k.c. i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności i dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 86 z późn. zm.) przez błędne uznanie, że tytuł kwalifikacyjny mistrza w zawodzie pszczelarza uprawnia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Przy rozpoznaniu powyższej rewizji Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. zagadnieniu prawnym, przytoczonym w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 160 § 1 pkt 2 w związku z art. 1059 pkt 1 k.c. warunkom do dziedziczenia z ustawy gospodarstwa rolnego odpowiadają spadkobiercy, którzy mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Posiadanie przez spadkobiercę teoretycznych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa ocenia się stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Tekst jednolity: Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 86 z późn. zm.). Teoretycznie kwalifikacje rolnicze mają osoby, które ukończyły szkołę rolniczą, przysposobienia rolniczego lub uzyskały tytuł kwalifikacyjny w zawodach rolniczych, stwierdzony świadectwem lub dyplomem. Uczestnik postępowania Ryszard S. przedstawił dyplom przyznający mu tytuł kwalifikacyjny mistrza w zawodzie pszczelarza, wystawiony przez Zespół Szkół Rolniczych w R. Wątpliwość Sądu, czy powyższy tytuł kwalifikacyjny nadany w trybie uchwały Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie przyznawania robotnikom tytułów kwalifikacyjnych (M. P. 1959 r. Nr 76 poz. 402) dowodzi uzyskania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, powstała stąd, że zgodnie z treścią § 7 ust. 2 pkt 3 instrukcji nr 2 Ministra Rolnictwa z dnia 25 kwietnia 1973 r. (Dz. Urz. Min. Roln. 1973 r. Nr 7 poz. 35) zawód pszczelarza nie został wymieniony wśród tytułów kwalifikacyjnych stwierdzających uprawnienia rolnicze. Instrukcja ta, jako akt skierowany do organów administracji rolnej, nie wiąże Sądu, może mieć tylko pomocnicze znaczenie przy dokonywaniu wykładni przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r.Wymieniony przepis nie zawiera kazuistycznej regulacji zawodów i specjalności uzasadniających przyznanie kwalifikacji rolniczych lecz stanowi w sposób ogólny, że mają kwalifikacje osoby, legitymujące się tytułem kwalifikacyjnym w zawodach rolniczych. Znowelizowane przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw (ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 81) przekształciły oraz uprościły system dziedziczenia gospodarstw rolnych. Zniesienie niektórych ograniczeń dziedziczenia gospodarstw rolnych wskazuje na intencję ustawodawcy rozszerzenia grona osób powołanych do dziedziczenia gospodarstwa. Zgodna z tą tendencją jest taka wykładnia przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r., która ujmuje szeroko pojęcie zawodu rolniczego. Temu wymogowi odpowiada stanowisko; że zawód mistrza pszczelarza należy zaliczyć do zawodów rolniczych tak ze względu na konieczność posiadania wiadomości z różnych dziedzin wiedzy rolniczej (np. sadownictwa, łąkarstwa, ochrony środowiska), jak też z uwagi na fakt, że rezultatem działalności pszczelarskiej jest uzyskiwanie wysokowartościowych produktów rolniczych.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji.