I PR 8/91

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 1991 r. sprawy z powództwa Zakładów Rowerowych "R." w B. przeciwko Józefowi K. o ustalenie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 26 marca 1990 r. I C 714/89 oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneZakłady Rowerowe P. w B. w pozwie przeciwko Józefowi K. wnosiły o ustalenie, że są uprawnione do praw ochronnych na wzory użytkowe pt. "Błotnik przedni roweru W-80330" i "Błotnik tylny roweru W-80331".Pozwany nie uznał powództwa i podał, że około połowy 1985 r. dostarczył Zakładom Rowerowym R. po jednym prototypie opracowanych błotników rowerowych przedniego i tylnego z propozycją podjęcia produkcji. W dniu 28 maja 1987 r. dokonał zgłoszenia wymienionych błotników do ochrony w Urzędzie Patentowym.Wobec sporu co do uprawnionych do praw ochronnych na przedmiotowe wzory użytkowe Urząd Patentowy wyznaczył stronie powodowej termin do wystąpienia na drogę sądową.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 26 marca 1990 r. ustalono, że uprawnionym do praw ochronnych na zgłoszone w dniu 28 maja 1987 r. wzory użytkowe W-80 330 i W-80 331 są Zakłady Rowerowe "R." w B. Sąd Wojewódzki ustalił, że dokumentacja na produkcję obu błotników została sporządzona przez pracowników powoda już w 1985 r. Sam pozwany we wniosku o udzielenie praw ochronnych na te błotniki podał, że oba wzory użytkowe dokonane zostały na podstawie prototypów dostarczonych przez stronę powodową. Strona powodowa poszukiwała producenta ponieważ nie była przygotowana na produkcję błotników z tworzyw sztucznych. I tak, w dniu 24 kwietnia 1986 r. wystąpiono do Zakładów Tworzyw Sztucznych "NI- TRON-ER6" w Krupskim Młynie z propozycją wykonania błotników wg opracowanej dokumentacji a po odmowie tych Zakładów - do Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "Silesia-Kalisz" w Rudzie Śląskiej, którego prezesem był pozwany. Przedsiębiorstwo to podjęło się wykonania błotników wg dokumentacji powoda. Pozwany na podstawie tej dokumentacji wykonał prototypy błotników.Strona powodowa dowiedziała się o zgłoszeniu patentowym pozwanego z biuletynu i złożyła zastrzeżenie patentowe kierując jednocześnie pismo do pozwanego o wycofanie zgłoszenia na wzór użytkowy.Zarówno sporządzone notatki w sprawie produkcji przez pozwanego prototypów błotników na podstawie dokumentacji dostarczonej przez stronę powodową jak i fakt sporządzenia rysunków przez pracowników powoda w 1985 r. przekonują, że uprawnionym do praw ochronnych jest strona powodowa. Fakt, iż rozwiązanie to nie zostało zgłoszone przez pracowników powoda jako wniosek racjonalizatorski nie świadczy o tym, że przedmiotowe rozwiązanie nie jest rozwiązaniem powoda.Sąd Wojewódzki uznał za mało przekonywujące wyjaśnienie pozwanego, że dokumentację błotników sporządził już w latach 1980 i na tej podstawie wykonał prototyp błotników skoro z notatki na k. 31 wyraźnie wynika, że prototyp wg dokumentacji strony powodowej zostanie dopiero sporządzony.W rewizji od powyższego wyroku pozwany zarzuca naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) oraz art. 23 k.c. przez przyjęcie, że powodowi przysługuje prawo do praw ochronnych na przedmiotowe błotniki na podstawie art. 55 cyt. ustawy o wynalazczości, a ponadto - istotne uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 4 k.p.c.), w szczególności uchybienie art. 222 k.p.c. przez oddalenie zarzutu formalnego z dnia 15 grudnia 1989 r. i nie przytoczenie w wyroku powodu takiego rozstrzygnięcia.Pozwany wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie pozwu z zasądzeniem kosztów procesu.Zdaniem pozwanego - Sąd Wojewódzki niewłaściwie zastosował art. 55 ustawy o wynalazczości, który ma zastosowanie jedynie w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP i to w wypadkach, gdy wnioskodawca może udokumentować, że jest uprawniony do patentu. Ponieważ strona powodowa takiego uprawnienia nie posiada, to jedyną podstawą prawną żądań powoda jest art. 21 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Powód jednak nie dowiódł, że pozwany dokonał opracowania przedmiotowych błotników w związku z zatrudnieniem u powoda, w wyniku zlecenia powoda albo przy pomocy powoda. Natomiast przesłuchanie pozwanego na okoliczność, czy jest twórcą przedmiotowych błotników, stanowiło zagrożenie dobra osobistego pozwanego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim stwierdzić należy, że w związku z wnioskami strony powodowej dotyczącymi udzielenia Zakładom praw ochronnych na zgłoszone przez pozwanego wzory użytkowe błotników roweru - Urząd Patentowy poinformował stronę powodową, że wnioski te mogą być pozytywnie załatwione dopiero po nadesłaniu orzeczenia sądowego stwierdzającego, że powodowe Zakłady są uprawnionymi do praw ochronnych na zgłoszone wzory użytkowe.Stanowisko Urzędu Patentowego zgodne jest z przepisami ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177 z późn. zm.), które wyłączają z zakresu spraw rozstrzyganych przez Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego te sprawy, które polegają na ustaleniu osoby twórcy lub współtwórcy, zarówno wynalazku pracowniczego, jak i niepracowniczego. Są to bowiem roszczenia cywilnoprawne z zakresu spraw wynalazczości i rozstrzygane są w trybie postępowania sądowego (art. 118 ustawy o wynalazczości).W przedmiotowej sprawie istnieje spór co do uprawnionych do praw ochronnych W-80330 i W-80331, o czym świadczy stanowisko zgłaszającego Józefa K. zawarte w piśmie z 6 kwietnia 1989 r. skierowanym do Urzędu Patentowego w odpowiedzi na wniosek Zakładów oraz podtrzymane w postępowaniu sądowym.Sąd Wojewódzki prawidłowo zastosował art. 55 (w związku z art. 82) ww. ustawy, który normuje konsekwencje naruszenia prawa do świadectwa autorskiego w sytuacji, gdy osoba nieuprawniona dokonała zgłoszenia wynalazku i ubiega się lub już uzyskała świadectwo autorskie. W sytuacji opisywanej, gdy świadectwo nie zostało jeszcze wydane osobie nieuprawnionej, uprawniony może żądać odrzucenia zgłoszenia nieuprawnionego do wynalazku i domagać się udzielenia dla siebie świadectwa autorskiego.Ma rację pozwany tylko w tym, że uprawnienia zawarte w art. 55 ustawy o wynalazczości zostały ujęte w postaci żądań kierowanych do Urzędu Patentowego.Jednakże - jak wynika z art. 113-117 cyt. ustawy - Urząd Patentowy nie posiada kompetencji do badania legitymacji prawnomaterialnej wnioskodawcy i rozstrzygania sporu między zgłaszającym a osobą żądającą odrzucenia zgłoszenia. Prawo do patentu jest prawem majątkowym, opisany spór podlega zatem rozpoznaniu na drodze sądowej w trybie art. 118 ustawy. Z powyższego wynika, że wniosek o ustalenie uprawnionego do praw ochronnych jest roszczeniem cywilnoprawnym i podlega rozpoznanniu w trybie postępowania sądowego.Podobnie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 24 kwietnia 1975 r. IV PR 69/75 i w postanowieniu z 23 sierpnia 1990 r. I CZ 106/90 (OSNCP 1991/10-12 poz. 123).Pozwany zarzuca również w rewizji naruszenia art. 20-22 ustawy o wynalazczości. Przepisy te nie dotyczą jednak omawianej sprawy skoro strona powodowa nie zgłosiła wynalazku ze względów gospodarczych (art. 21 ust. 1) a pozwany nie udowodnił, że jest wynalazcą chronionym art. 22 tej ustawy.Jednostka gospodarki uspołecznionej nie ma obowiązku zgłoszenia wynalazku pracowniczego w sytuacjach uzasadnionych względami gospodarczymi (art. 21 ust. 1 ustawy o wynalazczości).Sąd Wojewódzki, wbrew zarzutom pozwanego, wszechstronnie wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych znajdujących oparcie w zebranym materiale dowodowym. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał fakty, które uznał za udowodnione i dowody z dokumentów zawarte w aktach sprawy, na których się oparł. Zasadny z nich wyprowadził wniosek, że uprawnionym do spornych praw ochronnych jest strona powodowa skoro rysunki obu błotników sporządzone były przez pracowników powołanych Zakładów i fakt ten przyznał pozwany w notatce z 8 sierpnia 1987 r. znajdującej się na karcie 31 akt sprawy.Przesłuchanie natomiast pozwanego w charakterze strony (k. 73) jest zgodne z procedurą cywilną (art. 299-304 k.p.c.) i w niczym nie narusza jego dobra osobistego.Z tych wszystkich względów rewizja pozwanego jako całkowicie bezzasadna podlegała oddaleniu z mocy art. 387 k.p.c.