II CZ 160/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Kołakowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Słoniewski, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Projektowo - Wdrożeniowej Spółki z o.o. (...) j.g.u. w T. przeciwko Józefowi Z. o zapłatę na skutek zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Toruniu z dnia 16 maja 1990 r.postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneW sprawie o zwrot zaliczki na zakup materiałów budowlanych do remontu lokalu przeznaczonego dla powodowej Spółki pozwany podniósł zarzut, że umowy "zaliczki" załączonej w kserokopii do pozwu on nie podpisywał ani nie zawarł umowy na wykonanie wspomnianych w niej prac remontowych. Przyznał natomiast, że na prośbę osoby trzeciej wyraził zgodę na jednorazowe wykorzystanie przez nią swojego rachunku bankowego.Na rozprawie obie strony złożyły oświadczenie, że zgodne są co do tego, iż spór nie stanowi sprawy gospodarczej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33, poz. 175).W następstwie tego oświadczenia Sąd Wojewódzki - Sąd Gospodarczy w Toruniu uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę według właściwości Wydziałowi Cywilnemu Sądu Wojewódzkiego we Włocławku.W zażaleniu na to postanowienie złożonym w imieniu pozwanego wniesiono o jego uchylenie "oraz o rozpoznanie sprawy przez Sąd Wojewódzki w Toruniu - Wydział Gospodarczy". W uzasadnieniu wskazano, że jakkolwiek nie można oczywiście negować prawa Sądu do uznania się niewłaściwym, gdy w trakcie postępowania wyjdą na jaw okoliczności wskazujące, iż sprawa nie ma charakteru sprawy gospodarczej, nie jest to jednak dopuszczalne wówczas, gdy są one sporne między stronami, a nie przeprowadzono postępowania dowodowego. Podniesiono także, że pozwany udzielił pełnomocnictwa podmiotowi, który może działać jedynie w sprawach gospodarczych, a zatem postanowienie to narazi pozwanego na konieczność ponownego ponoszenia wydatków na wynagrodzenie adwokata a także kosztów dojazdu do innego Sądu.Uzasadnienie prawneUchylając zaskarżone postanowienie Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Stosownie do art. 15 § 1 k.p.c. sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy. Jak już na to wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 13 kwietnia 1982 r. w sprawie III CZP 20/82 wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1982 z 8-9, poz. 115) dotyczy to każdego rodzaju właściwości (miejscowej, rzeczowej i funkcjonalnej). W ustawie o rozpoznawaniu przez sąd spraw gospodarczych (Dz. U. z 1989 r. Nr 33, poz. 175) materii tej nie uregulowano odmiennie w odniesieniu do właściwości sądów w sprawach gospodarczych. Sprawy te są sprawami ze stosunków cywilnych (art. 2 ust. 1 tej ustawy), co nakazuje przyjęcie (podobnie jak przyjął to Sąd Najwyższy w odniesieniu do spraw z zakresu prawa cywilnego rozpoznanych przez sąd pracy w postępowaniu odrębnym w punkcie 2 uchwały z dnia 2 października 1986 r. w sprawie III CZP 57/86, OSNCP 1987 z 10, poz. 152), że rozpoznanie w pierwszej instancji sprawy z zakresu prawa cywilnego przez sąd gospodarczy nie powoduje nieważności postępowania, nie jest też samo przez się uchybieniem procesowym mającym wpływ na wynik sprawy, chyba że naruszenie przepisów o postępowaniu wywołało skutek nieważności lub miało wpływ na wynik sprawy. Ten więc wzgląd nie przemawia za odmienną wykładnią.Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1989 r. III PZP 45/88, mającej moc zasady prawnej (OSNCP 1989 z. 11, poz. 167) przekazanie sprawy pomiędzy wydziałem cywilnym a sądem pracy (wydziałem pracy) - i odwrotnie - w tym samym sądzie następuje na podstawie zarządzenia przewodniczącego lub postanowienia sądu nie podlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia. Brak jest także w odniesieniu do rozpoznawania spraw gospodarczych odmiennych uregulowań ustawowych nakazujących w inny sposób traktować to zagadnienie. Stąd też przyjąć należy, że także przekazanie sprawy pomiędzy sądem gospodarczym (wydziałem gospodarczym ) a wydziałem cywilnym tego samego sądu - i odwrotnie - następuje na podstawie zarządzenia przewodniczącego lub postanowienia sądu nie podlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia.W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że przekazanie sprawy między jednostkami organizacyjnymi tego samego sądu wojewódzkiego lub rejonowego nie jest przekazaniem sprawy innemu sądowi w rozumieniu art. 200 k.p.c. Wyjaśniono również, uprzednio sporne w doktrynie i orzecznictwie, pojęcie "trybu" postępowania, użyte w art. 201 i 394 § 1 pkt 1 k.p.c., ograniczając je do różnych rodzajowo postępowań (unormowanych w księgach pierwszej i drugiej k.p.c.), tj. trybu procesowego i nieprocesowego, nie zaś także do postępowań odrębnych, w uznaniu że mieszczą się one w procesowym trybie rozpoznawania spraw.Podtrzymując ten pogląd uznać więc należy, że powierzenie sądom rozpoznawanie spraw gospodarczych w postępowaniu odrębnym nie oznacza, iż sprawy te rozstrzygane są w "innym trybie" niż sprawy cywilne rozpoznawane w procesie.Wykorzystanie przez Ministra Sprawiedliwości upoważnienia zawartego w art. 191 § 2 u.s.p. dodanym przez art. 4 pkt 1 powołanej już ustawy o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych spowodowało, że obszary właściwości miejscowej sądów gospodarczych i sądów wojewódzkich nie pokrywają się. W konsekwencji przedmiotem zaskarżonego postanowienia jest przekazanie sprawy według właściwości sądowi równorzędnemu. Zostało ono powzięte z urzędu po wdaniu się przez pozwanego w spór co do istoty sprawy. Stosownie do art. 200 i 202 w zw. z art. 46 § 1 i 2 oraz art. 38-42 k.p.c. byłoby ono w tym stanie sprawy dopuszczalne tylko wówczas, gdyby chodziło o właściwość miejscową wyłączną (arg. a contrario z art. 202 zd. 1 k.p.c.), nie zaś ogólną, zgodnie z powołanym przez Sąd Wojewódzki art. 27 § 1 k.p.c. Zażalenie wniesione w imieniu pozwanego jest więc już z tego względu uzasadnione, a zatem podlega uwzględnieniu (art. 388 § 1 zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).Uboczne już tylko znaczenie ma zawarty w tym zażaleniu zarzut, że przesłanki na jakich oparł Sąd Wojewódzki swoje orzeczenie były między stronami sporne i wynikały jedynie z nieudowodnionych twierdzeń faktycznych.Bez znaczenia natomiast dla oceny prawidłowości przekazania sprawy sądowi właściwemu musiałyby pozostawać eksponowane w zażaleniu, a mające w istocie charakter przypadkowy, ewentualne trudności pozwanego związane ze zmianą pełnomocnika procesowego czy też konieczność dojeżdżania na rozprawę do Sądu odleglejszego od miejsca zamieszkania pozwanego lub ośrodka jego działalności gospodarczej.