III PO 3/90

SentencjaKolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 1991 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Aleksandra K. w sprawie sporu między Urzędem Gminy w K. i Sądem Rejonowym w Radomsku o dokonanie eksmisji z lokalu - postanowiło uznać, że właściwy do dokonania egzekucji wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z 22 marca 1989 r. (w sprawie C 296/87) nakazującego eksmisją z lokalu mieszkalnego, jest organ gminy właściwy miejscowo ze względu na położenie budynku, w którym znajduje się lokal mieszkalny.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Radomsku wyrokiem z 22 marca 1989 r. w sprawie C 296/87 z powództwa Aleksandra i Aliny małżonków K. przeciwko Bogusławie i Krzysztofowi małżonkom K. o eksmisję z lokalu i zapłatę nakazał pozwanym opróżnienie, wraz z rzeczami i osobami ich prawa reprezentującymi, lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. (...). Wyrok się uprawomocnił i powodowie zwrócili się do Komornika Rejonowego w Radomsku o dokonanie egzekucji. Postanowieniem z 15 lutego 1990 r. Komornik Rejonowy w Radomsku umorzył postępowanie egzekucyjne na zasadzie art. 824 § 1 pkt 1 k.p.c. powołując się na to, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 25 marca 1989 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie przenoszenia nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1989 r. Nr 23, poz. 122), ustanawiającego normę obszarową nieruchomości rolnej powyżej 1 ha, czynności egzekucyjne w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego są prowadzone w trybie administracyjnym przez terenowy organ administracji państwowej.Urząd Gminy w K. pismem z 13 marca 1990 r. uznał się za niewłaściwy w sprawie egzekucji z uwagi na to, że lokal mieszkalny wymagający opróżnienia nie podlega przepisom prawa lokalowego w myśl art. 2 pkt 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe (Tekst jednolity: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55 z późn. zm.). Od 1 stycznia 1990 r. nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jej powierzchnia przekracza 1 ha, natomiast Aleksander K. na nieruchomości o pow. 0,65 ha nie opłaca podatku rolnego, a jedynie podatek od nieruchomości. W tej sytuacji Urząd Gminy uznaje się za niewłaściwy, a wskazuje na Komornika Rejonowego w Radomsku jako właściwego w sprawie postępowania egzekucyjnego.Prezes Sądu Rejonowego w Radomsku w odpowiedzi na skargę, wniesioną przez Aleksandra K. w dniu 19 marca 1990 r., pismem z 27 marca 1990 r. odsyła skarżącego na drogę egzekucji administracyjnej, podtrzymując stanowisko zajęte w postanowieniu z 15 lutego 1990 r. przez Komornika Rejonowego w Radomsku.Aleksander K. wystąpił 22 maja 1990 r. z pismem interwencyjnym do Ministra Sprawiedliwości, domagając się spowodowania przez właściwe organy opróżnienia lokalu mieszkalnego w wykonaniu prawomocnego wyroku sądowego.Uzasadnienie prawneKolegium Kompetencyjne zważyło, co następuje:Przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 z późn. zm.) wyłącza spod działania przepisów ustawy lokale "w nie podlegających podatkowi od nieruchomości lub zwolnionych od tego podatku budynkach gospodarstw rolnych indywidualnych", przepis zaś art. 64 ust. 1 wspomnianej ustawy - Prawo lokalowe stanowi, że "egzekucję w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom ustawy prowadzą terenowe organy administracji państwowej w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji". Z wymienionymi przepisami pozostaje w łączności postanowienie art. 1046 § 4 k.p.c., stanowiącego, że "egzekucję, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego, prowadzi się w trybie administracyjnym". Przy określeniu właściwości organu egzekucyjnego zasadnicze znaczenie ma wobec tego interpretacja przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego. Jednakże przepis ten nie zawiera postanowień, które mogą być zinterpretowane tylko na gruncie samego prawa lokalowego, albowiem zawiera on odesłanie do przepisów dotyczących zakresu opodatkowania podatkiem od nieruchomości oraz do pojęcia gospodarstwa rolnego.Pojęcie gospodarstwa rolnego poddawane było różnym regulacjom prawnym i na różnych etapach ingerencji prawodawcy w treści tego pojęcia jego rozumienie ulegało radykalnym zmianom.W rozpatrywanej sprawie zmiana norm obszarowych nieruchomości rolnych wpłynęła na to, że powstały wątpliwości odnośnie do właściwości organów egzekucyjnych w sprawie eksmisji z lokalu mieszkalnego. W obowiązującym stanie prawnym sytuacja jest już inna. Zgodnie z art. 55[3] k.c. gospodarstwo rolne stanowi lub może stanowić zorganizowaną całość gospodarczą gruntów rolnych, leśnych, budynków lub ich części, urządzeń i inwentarza wraz z prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ważnym elementem ustawowego określenia gospodarstwa rolnego są grunty rolne, którymi w myśl art. 461 k.c. są nieruchomości, "które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej". Obydwie definicje ustawowe operują kryterium stanu istniejącego albo potencjalnych możliwości czy to wykorzystania rolniczego gruntów, czy też zorganizowania ich w całość gospodarczą. Przepisem § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1990 r. Nr 89, poz. 519) uchylone zostało rozporządzenie Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r., ustanawiające między innymi normy obszarowe nieruchomości rolnych, a wobec tego tylko kryterium działalności wytwórczej w rolnictwie stanowi o określeniu charakteru gruntów.Ustawa z 14 marca 1985 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 1985 r. Nr 12, poz. 50, z późn. zm.) w art. 4 ust. 1 punkcie 2 wyłączała wprost spod opodatkowania podatkiem od nieruchomości budynki mieszkalne związane z gospodarstwem rolnym, znajdujące się na obszarach gmin, a w miastach - takie budynki mieszkalne znajdujące się na obszarach uznanych przez właściwe organy za obszary o charakterze rolniczym, w art. 4 ust. 3 podane było ustawowe określenie budynku mieszkalnego związanego z gospodarstwem rolnym. Od 30 stycznia 1991 r. obowiązuje ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 1991 r. Nr 9, poz. 31), która wprowadza zasady odmienne niż poprzednio obowiązujące co do poddania opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. W art. 3 ust. 1 pkt 1 poddaje się opodatkowaniu - już bez żadnych wyłączeń - budynki lub ich części, zaś zgodnie z punktem 2 opodatkowaniu poddaje się budowle związane z działalnością gospodarczą z wyłączeniem działalności rolniczej lub leśnej. Podjęcie działalności rolniczej - na użytek przepisów ustawy określa się w art. 3 ust. 2 tejże ustawy bardzo szeroko, obejmując tym pojęciem produkcję roślinną i zwierzęcą wraz ze wszystkimi działami specjalnymi tej produkcji. Określenie budynku jest również bardzo szerokie (art. 3 ust. 4), obejmuje ono każdy obiekt budowlany. W art. 7 ust. 1 uregulowano zwolnienia od podatku od nieruchomości wymieniając w punkcie 7 budynki gospodarcze związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, odwołując się jednocześnie do przepisów o podatku rolnym co do pojęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego lub działów specjalnych produkcji rolnej. Zaznaczyć należy, że w art. 7 ust. 2 stanowi się, iż "rada gminy może wprowadzić inne zwolnienia niż określone w art. 1". Nie można więc wykluczyć tego, że przepisy gminne mogą zwolnić z opodatkowania podatkiem od nieruchomości niektóre budynki mieszkalne.Z porównania treści przepisów ustawy z 14 marca 1985 r. o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy z 12 stycznia 1991 r. wynika, że podatkiem od nieruchomości opodatkowano od 30 stycznia 1991 r. budynki (lub ich części) gospodarstw rolnych indywidualnych, o których stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego. Tym samym uległ rozszerzeniu zakres przedmiotowy stosowania przepisów prawa lokalowego, a w dalszej tego konsekwencji poszerzony jest również zakres stosowania przepisów art. 64 ust. 1 prawa lokalowego, powołujący organy administracyjne do egzekucji w sprawach opróżniania lokali poddanych przepisom prawa lokalowego. Stosownie zaś do przepisu art. 1 pkt 13 lit. F lit. a ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 34, poz. 198 z późn. zm.) wykonywanie egzekucji w sprawach określonych w art. 64 prawa lokalowego należy do właściwości organów gminy jako zadanie własne gminy. W konsekwencji zmian w przepisach podatkowych poszerzony został zakres obowiązywania prawa lokalowego, a w tym także stosowanie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawach opróżnienia lokali mieszkalnych.Z przytoczonych względów na zasadzie art. 190 § 1 k.p.c. należało orzec jak w postanowieniu, które wiąże właściwy miejscowo organ gminy w sprawie egzekucji wyroku sądowego, nakazującego eksmisję lokalu mieszkalnego.