VI KZP 6/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Mioduski (współsprawozdawca). Sędziowie: A. Pyszkowski, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda W. i Barbary K., oskarżonych z art. 156 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie postanowieniem z dnia 10 stycznia 1972 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy oskarżyciel posiłkowy może wnieść rewizję, w której domaga się zakwalifikowania czynu w związku z art. 59 § 1 k.k.?"i na podstawie art. 390 k.p.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNegatywna odpowiedź na postawione pytanie prawne wymagałaby stwierdzenia, że rozstrzygnięcie o chuligańskim charakterze przestępstwa jest tylko przyjęciem bądź odrzuceniem okoliczności wpływającej wyłącznie na wymiar kary, a nie na kwalifikację prawną czynu wraz z dalszymi wynikającymi z tego konsekwencjami.Sąd Najwyższy niejednokrotnie już wypowiadał się w tym sensie, że chuligański charakter czynu nie ogranicza się tylko do problematyki wymiaru kary. Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 1964 r. VI KO 32/64 (OSNKW z 1965 r., nr 2, poz. 11) przyjęła, że warunkiem przypisania chuligańskiego charakteru przestępstwa przez sąd rewizyjny jest stosowne uprzedzenie oskarżonego w myśl art. 324 § 2 k.p.k. z 1928 r. Ponieważ przepis ten statuował obowiązek uprzedzenia oskarżonego o możności zakwalifikowania zarzucanego czynu pod surowszy przepis karny, przeto z cytowanej uchwały wynika, że przy rozstrzyganiu o chuligańskim charakterze czynu wchodzi w rachubę nie tylko sam wymiar kary, gdyż w takim wypadku uprzednie nie byłoby potrzebne.Omawiana uchwała, wydana w czasie, w którym obowiązywał stan prawny przed 1 stycznia 1970 r., została uznana za aktualną także pod rządem nowych przepisów (vide wyrok SN z dnia 7 lipca 1970 r., OSNKW z 1970 r., nr 12, poz. 163).Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie przestępstw o charakterze chuligańskim (OSNKW z 1966 r., nr 7, poz. 68) określiły, że jeżeli chuligański charakter przestępstwa powoduje zaostrzenie ustawowego zagrożenia, to nadaje on przestępstwu postać kwalifikowaną, oraz powtórzyły omówiony już pogląd o konieczności uprzedzenia stron o możliwości zastosowania przepisów dotyczących chuligańskiego charakteru przestępstwa w sytuacji, gdy prokurator nie zarzucił przestępstwa o takim charakterze, a sąd dostrzega możność tej kwalifikacji.Wspomniane wytyczne stwierdziły także, że ustalenia co do chuligańskiego charakteru przestępstwa muszą znaleźć wyraz w sentencji wyroku skazującego, z czego również niedwuznacznie wynika, że nie chodzi tu jedynie o jedną spośród okoliczności obciążających.Przytoczone wyżej wskazania zachowują swą aktualność i wiążą się z art. 346 k.p.k., który nakazuje uprzedzenie stron o możności zakwalifikowania czynu według innego przepisu prawnego. Takim "innym przepisem" jest art. 59 k.k. określający ustawową okoliczność kwalifikującą, która stanowi - obok znamion przestępstwa przewidzianego w części szczególnej k.k. - osobne znamię w postaci chuligańskiego charakteru czynu.To osobne znamię o elementach określonych w art. 120 § 14 k.k. powoduje doniosłe konsekwencje materialnoprawne, które nie ograniczają się do samej problematyki kary. Poza bowiem podwyższeniem dolnej granicy ustawowego zagrożenia, ograniczeniem wyboru kary i wyłączeniem w zasadzie przepisów o warunkowym zawieszeniu jej wykonania, otwiera się możność orzeczenia nawiązki.Znamię chuligańskiego charakteru przestępstwa zmienia tak dalece jakość przypisanego czynu, że powoduje jego wyłączenie spod dobrodziejstwa amnestii (por. art. 6 pkt 3 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii i art. 7 pkt 10 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii), chociażby chodziło o przestępstwo, które bez tego znamienia podlegałaby abolicji.Argument wynikający z systematyki kodeksu karnego (zamieszczenie art. 59 k.k. w rozdziale VII traktującym o wymiarze kary) nie podważa powyższego rozumowania. Niewątpliwie chuligański charakter przestępstwa prowadzi do zaostrzenia kary, ale jest to jedynie prosta konsekwencja zmiany jakości przestępstwa.Decydujące znaczenie ma właśnie ta zmiana jakości czynu, stanowiąca element orzeczenia o winie. A od orzeczenia o winie przysługuje oskarżycielowi posiłkowemu w myśl art. 395 k.p.k. skarga rewizyjna.Takie rozwiązanie zgodne jest także z celem dopuszczenia pokrzywdzonego do aktywnego udziału w procesie w charakterze strony-oskarżyciela posiłkowego. Chodziło przecież o stworzenie dodatkowych warunków do wykrycia prawdy przez zwiększenie kontradyktoryjności postępowania. Założeniom tym nie odpowiadałoby ograniczenie prawa pokrzywdzonego czynem o charakterze chuligańskim do przeniesienia przed sąd drugiej instancji sporu o stwierdzenie chuligańskiego charakteru tego czynu.