I PZP 47/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: J. Iwulski (sprawozdawca), M. Tyszel.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Henryka W. przeciwko Gminnej Spółdzielni (...) w K. z siedzibą w M. o nagrodę jubileuszową, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 12 września 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy, jeżeli okres uprawniający do tej nagrody łącznie z zaliczonym okresem pracy w gospodarstwie rolnym upłynął przed dniem 1 stycznia 1991 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310)?podjął następującą uchwałę:Pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy także w sytuacji, gdy okres uprawniający do tej nagrody, łącznie z zaliczonym okresem pracy w gospodarstwie rolnym, upłynął przed dniem 1 stycznia 1991 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powód, Henryk W., pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia 1 stycznia 1954 r. do dnia 7 kwietnia 1959 r. Następnie w okresie od dnia 8 kwietnia 1959 r. do dnia 30 października 1962 r. pracował w Ośrodku Transportu Leśnego w T., w okresie od dnia 1 sierpnia 1962 r. do dnia 15 sierpnia 1966 r. w Ośrodku Transportu Leśnego w O., a od dnia 16 listopada 1967 r. do dnia 30 października 1975 r. w (...) Przedsiębiorstwie Nasiennym (...) Oddział w N.M.L. Od dnia 3 listopada 1975 r. do chwili obecnej powód pracuje u strony pozwanej - w Gminnej Spółdzielni (...) w K. - Zakład w M. W marcu 1991 r. powód przedstawił w zakładzie pracy zaświadczenie o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Zakład pracy odmówił mu jednak wypłaty nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy ze względu na to, że okres ten, po zaliczeniu pracy w gospodarstwie rolnym, upłynął przed dniem 1 stycznia 1991 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310).U strony pozwanej od dnia 1 marca 1991 r. obowiązuje porozumienie w sprawie wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania, przewidujące wliczenie do okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej wszystkich okresów pracy i innych okresów przewidzianych w zarządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 350), a także okresów przewidzianych cytowaną ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych do pracowniczego stażu pracy. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Brodnicy, wyrokiem z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt. (...), uwzględnił powództwo o zapłatę nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy, przyjmując, że po wejściu w życie cyt. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych do pracowniczego stażu pracy, powód spełnił warunki do jej wypłaty.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego rodzą się przede wszystkim na tle uregulowania § 7 ust. 1 cyt. zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania, z którego wynika, że pracownik nabywa prawo do nagrody w zakładzie zatrudniającym go w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody bądź w dniu wejścia w życie przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe. Sąd Wojewódzki rozważa, czy wejście w życie cyt. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. należy uznać za wejście w życie przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe. W dniu 1 stycznia 1991 r. powód łącznie z pracą w gospodarstwie rolnym miał już staż 35 lat i 7 miesięcy, a więc przekraczający okres wymagany do nagrody za 35 lat pracy.Sąd Wojewódzki powołał się na wyjaśnienia Departamentu Prawa Pracy Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, według których w takiej sytuacji pracownik nie nabywa prawa do nagrody ("Służba Pracownicza" nr 6/91, s. 12 i nr 7-8/91, s. 6).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W Departamencie Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej wyrażono pogląd, że "pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w terminie, w którym upływa mu (po dniu 1 stycznia 1991 r. z uwzględnieniem okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym) wymagany okres pracy. Jednakże okres ten nie może upłynąć przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 1990 r." (por. "Służba Pracownicza" z 1991 r. nr 6, s. 12 i nr 7-8, s. 6). Pogląd ten nie jest jednak w żaden sposób bliżej uzasadniony.Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), poza przepisem stwierdzającym, że wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1991 r., nie zawiera żadnych przepisów przejściowych. Ustawa ma jednoznaczny charakter. Nie wprowadza nagród jubileuszowych, a jedynie pozwala zaliczyć do stażu pracy, od którego zależy m.in. nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, które dotychczas nie podlegały takiemu zaliczeniu. Omawiana ustawa nie zawiera więc przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe w rozumieniu § 7 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 258). Zgodnie z tym przepisem nabycie prawa do nagrody jubileuszowej nastąpi (po zaliczeniu pracy w gospodarstwie rolnym) w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 26 lutego 1990 r. III PZP 57/89 - OSNCP 1990, z. 10-11, poz. 125, według której pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w ostatnim dniu okresu pracy uprawniającego do tej nagrody, jeżeli przepisy o wynagrodzeniu albo inne przepisy szczególne nie stanowią inaczej oraz uchwałę z dnia 21 maja 1991 r. I PZP 16/91 - OSNCP 1992, z. 1, poz. 10, według której nabycie prawa do nagrody jubileuszowej następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym pracownik podjął zatrudnienie).Paragraf 7 cyt. zarządzenia nie dotyczy sytuacji polegającej na wejściu w życie przepisów pozwalających na zaliczenie nowych okresów do okresu, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej. W zarządzeniu rolę taką spełnia § 10 ust. 1 i 2 w zw. z ust. 4, stanowiący, że pracownikowi, który nabywa w związku z wejściem w życie tego zarządzenia prawo do dwóch lub więcej nagród, wypłaca się tylko jedną nagrodę - najwyższą. Jeżeli natomiast w związku z wejściem w życie zarządzenia pracownik nabywa prawo do nagrody a następnie w ciągu 12 miesięcy nabędzie prawo do nagrody wyższego rzędu wypłaca mu się nagrodę niższą, a następnie jedynie różnicę między nią a nagrodą wyższą. Z tych uregulowań wynika jednoznacznie, że przy możliwości zaliczenia do stażu pracy, od którego zależało nabycie prawa do nagrody jubileuszowej nowych okresów, przepisy zarządzenia przewidywały nabycie prawa do nagrody także w sytuacji, gdy okres uprawniający do nagrody (poz. zaliczeniu dodatkowego okresu) upływał przed wejściem w życie zarządzenia. Taka sama zresztą była regulacja w poprzednio obowiązujących przepisach. Na ich tle Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 stycznia 1981 r. I PRN 148/80, OSNCP 1981, z. 8, poz. 155, wypowiedział pogląd, że "uchwała nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 1978 r., w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (Dz. U. Nr 35, poz. 132) daje podstawę do zaliczenia okresu uprawniającego do gratyfikacji jubileuszowej bez względu na przerwy w zatrudnieniu w sytuacjach określonych w § 2 i 5 uchwały, i to nie tylko wtedy, gdy wymagany okres pracy upłynął po dniu 1 stycznia 1980 r., ale również wówczas, gdy okres ten upłynął wcześniej, ponieważ dopiero wejście uchwały w życie dało prawo do jego zaliczenia".Pogląd ten Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela w całości, stwierdzając, że w pełni znajduje on zastosowanie także do wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych do pracowniczego stażu pracy (Dz. U., Nr 54, poz. 310) - jako aktu prawnego pozwalającego na zaliczenie dodatkowych okresów do okresu, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej.Do sytuacji powstałej po zaliczeniu dodatkowego okresu znajdzie wprost zastosowanie § 10 ust. 3 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 258), a więc także § 10 ust. 1 i 2. Po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. bowiem pracownik udokumentowuje prawo do nagrody przez złożenie zaświadczeń wykazujących pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Przed wejściem w życie omawianej ustawy pracownik nie miał prawnej możliwości zaliczenia tych okresów.W przypadku powoda więc należy przeanalizować stan faktyczny sprawy w kontekście tych przepisów. Należy także zwrócić uwagę, że powód, po zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym, także w dniu, w którym nabył prawo do nagrody, pracował u strony pozwanej (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 30 stycznia 1984 r. III PZP 56/83, OSNCP 1984, z. 9, poz. 147).Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.