III PZP 56/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, W. Dębicka (sprawozdawca i autor uzasadnienia), A. Filcek (sprawozdawca), S. Perestaj. M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 1984 r. wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy pracownik, który zmienił zatrudnienie, podejmując pracę w zakładzie, w którym przysługują nagrody jubileuszowe za 10 lat, nabywa z dniem wejścia w życie uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), a jeżeli zmiana zatrudnienia nastąpiła po dniu 1 stycznia 1980 r. - z dniem podjęcia pracy, prawo do takiej nagrody, jeśli wymagany (10-letni) okres zatrudnienia upłynął w poprzednim zakładzie pracy, w którym przysługiwały nagrody jubileuszowe, jednakże za okresy dłuższe niż 10-letni, przy czym nie zachodziły okoliczności, o których mowa w § 2 ust. 3 uchwały nr 138?"podjął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą uchwałę:W świetle § 8 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) pracownik, który zmienił zatrudnienie, podejmując pracę w zakładzie, w którym przysługują nagrody jubileuszowe za 10 lat, nie nabywa z dniem wejścia w życie tej uchwały, a gdy zmiana zatrudnienia nastąpiła po dniu 1 stycznia 1980 r. - z dniem podjęcia pracy, prawa do takiej nagrody, jeśli okres uprawniający do nagrody upłynął w poprzednim zakładzie pracy wypłacającym nagrody jubileuszowe za okresy dłuższe niż 10-letni, chyba że układ zbiorowy pracy, przepisy o wynagradzaniu lub inne przepisy szczególne stanowią inaczej. Uzasadnienie faktyczneZłożenie przez Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wniosku o wykładnię przepisów uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) zostało spowodowane rozbieżnością w orzecznictwie co do wpływu zmiany przez pracownika zatrudnienia na prawo do nagrody jubileuszowej w innym zakładzie pracy, gdy okres zatrudnienia uprawniający do nagrody upłynął w poprzednim zakładzie, w którym nagrody były wypłacane za okresy dłuższe.Zdaniem wymienionego Ministra, nie do przyjęcia jest pogląd wyrażony w niektórych orzeczeniach, że zakład pracy aktualnie zatrudniający pracownika obowiązany jest wypłacić nagrodę jubileuszową także wówczas, gdy okres uprawniający do tej nagrody upłynął w zatrudnieniu w poprzednim zakładzie.Uzasadnienie prawneW związku z tym Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Uchwała nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) weszła w życie z dniem 1 stycznia 1980 r. Z tym również dniem uchylone zostały obowiązujące dotychczas przepisy zarządzenia nr 100 Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 czerwca 1959 r. w sprawie zasad ustalania okresów pracy i ciągłości pracy uprawniających do nagród za wieloletnią pracę (gratyfikacji jubileuszowych) (M.P. Nr 58, poz. 282).Oznacza to, że od dnia 1.I.1980 r. zasady dotyczące wypłacania nagród jubileuszowych ustala się według unormowania zawartego w wymienionej wyżej uchwale nr 138 Rady Ministrów.W myśl § 8 ust. 1 wymienionej uchwały, "pracownik nabywa prawo do nagrody w zakładzie pracy zatrudniającym go w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody".Przepisy wymienionej uchwały, wydane na podstawie delegacji ustawowej art. 79 kodeksu pracy, mają charakter przepisów płacowych, co oznacza, że niedopuszczalna jest ich wykładnia rozszerzająca, jak i zwężająca, a więc obowiązuje ścisła ich wykładnia.Z preambuły wymienionej uchwały wynika, że przepisy w niej zawarte regulują kwestię zaliczalności okresów pracy oraz innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej (§ 2-7), a ponadto określają zasady jej obliczania i wypłacania.Podlegający rozważeniu § 8 ust. 1 uchwały rozstrzyga natomiast zasadę dotyczącą obowiązku zakładu pracy wypłacenia pracownikowi nagrody jubileuszowej. Sformułowanie "upływ okresu uprawniającego do nagrody", zawarte w treści powyższego przepisu, jest niejednolicie interpretowane zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i literaturze prawniczej.W związku z tym należy stwierdzić, że wyrażany pogląd, jakoby w świetle § 8 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów istniała możliwość wypłacania pracownikowi nagrody jubileuszowej przez zatrudniający go aktualnie zakład pracy, w którym przysługują nagrody za okres zatrudnienia, jakim on się legitymuje, również wtedy, gdy okres powyższy upłynął w innym zakładzie pracy, w którym wypłacane są nagrody za okresy dłuższe, nie odpowiada ścisłej wykładni wymienionego przepisu.Przy zastosowaniu wykładni językowej (gramatycznej), która przede wszystkim decydująco powinna rozstrzygać o interpretacji przepisów płacowych, przez określenie "upływ okresu uprawniającego do nagrody" należy rozumieć konkretny okres zatrudnienia pracownika (np. 10, 15, 25 lat itd.), po osiągnięciu którego pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej. Przy tak rozumianej treści przepisów uchwały zakładem zobowiązanym do wypłacenia nagrody jubileuszowej będzie ten zakład, w którym powyższy okres pracownik faktycznie osiągnął. Konsekwencją powyższego więc jest pogląd, że pracownik nie nabędzie prawa do nagrody po zmianie zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym wypłacane są nagrody za okres pracy, jakim on się legitymuje, gdy okres powyższy - 10, 15 lat itd. osiągnął w innym zakładzie pracy. Taki wniosek należało wyprowadzić z braku obowiązku wypłacenia nagrody pracownikowi przez zakład pracy, jeżeli okres zatrudnienia uprawniający do jej nabycia upłynął w innym zakładzie pracy.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że obowiązek zakładu pracy wypłacenia pracownikowi nagrody jubileuszowej za okres pracy, jaki osiągnął w innym zakładzie lub innych zakładach pracy, nie jest uzależniony jedynie od posiadania przez pracownika okresu zatrudnienia zaliczalnego w myśl uchwały (§ 2-§ 7), lecz również od tego, aby okres, za który nagroda przysługuje, pracownik osiągnął w zakładzie pracy aktualnie go zatrudniającym.Stosownie do generalnej dyrektywy interpretacyjnej, wynikającej z art. 7 k.p., obowiązek tłumaczenia i stosowania prawa musi być zgodny z normatywną ich treścią, co ma szczególne znaczenie w odniesieniu do przepisów o charakterze płacowym. Oznacza to, że wykładnia przepisów nie może prowadzić do preferowania interesu jednej ze stron stosunku pracy z naruszeniem interesu drugiej strony, gdyż byłoby to sprzeczne z realizacją zasad ustroju i celów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Należy także zauważyć, że nagroda jubileuszowa z istoty swej przysługuje za wieloletnią pracę. Przy uwzględnieniu dopuszczalności sumowania okresów pracy w myśl uchwały brak jest przesłanek mogących uzasadniać pogląd, że jej intencją było obciążenie zakładu pracy obowiązkiem wypłacenia nagrody jubileuszowej pracownikowi, i to niezwłocznie (§ 8 ust. 2 uchwały) po podjęciu pracy, którą faktycznie przez wiele lat świadczył na rzecz innego zakładu pracy.W aktualnym stanie prawnym każde obciążenie finansowe nie jest obojętne dla zakładu pracy oraz zatrudnionych w nim pracowników. Wykładnia nie uwzględniająca powyższego aspektu społeczno-ekonomicznego preferowałaby faktycznie interes indywidualny pracownika, co nie dałoby się pogodzić z celem i funkcją nagrody.Konsekwencją takiej wykładni jest odpowiedź na przedstawione pytanie prawne sformułowana w sentencji uchwały.