U 5/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: ppłk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Gawrysiak, płk S. Mendyka, płk A. Porzecki, ppłk C. Bakalarski, ppłk J. Górski, ppłk W. Morawski (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Lisiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 2 października 1974 r. wniosku złożonego w trybie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego o wyjaśnienie w drodze uchwały powiększonego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego następującej kwestii prawnej:"Czy kary dodatkowe przewidziane w art. 296 i 297 k.k. można orzec w stosunku do osoby, która:a) w chwili popełnienia przestępstwa i w chwili orzekania nie pełniła czynnej służby wojskowej,b) w chwili popełnienia przestępstwa pełniła czynną służbę wojskową, a w chwili orzekania jej nie pełniła,c) w chwili popełnienia przestępstwa nie pełniła czynnej służby wojskowej, a w chwili orzekania ją pełniła?"na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 296 § 2 k.k., dopuszczając możliwość orzeczenia kary dodatkowej degradacji za zbrodnię lub występek umyślny, jeżeli przemawiają za tym charakter i okoliczności czynu, wyraźnie zastrzega, że możliwość ta zachodzi tylko "w razie skazania żołnierza", czyli - mówiąc inaczej - osoby pełniącej czynną służbę wojskową (por. art. 289 § 2 k.k.). Przepis art. 297 § 2 k.k. takiego zastrzeżenia nie zawiera, stanowiąc ogólnie, że karę dodatkową obniżenia stopnia wojskowego można orzec za występek, jeżeli przemawiają za tym charakter i okoliczności czynu. Brak w przepisie art. 297 § 2 k.k. zastrzeżenia podobnego do tego, które zawiera przepis art. 296 § 2 k.k. ("w razie skazania żołnierza"), nie oznacza jednak wcale, że karę dodatkową obniżenia stopnia wojskowego - w przeciwieństwie do kary dodatkowej degradacji - można również orzec w stosunku do osoby nie będącej żołnierzem, czyli nie pełniącej czynnej służby wojskowej. Przepis art. 295 k.k. bowiem nie pozostawia żadnej wątpliwości co do tego, że orzeczenie obniżenia stopnia wojskowego, tak samo jak degradacji, w istocie możliwe jest też tylko "w razie skazania żołnierza", gdyż głosi, iż obie te kary są "karami dodatkowymi stosowanymi do żołnierzy".Skoro powołane wyżej przepisy określają degradację i obniżenie stopnia wojskowego jako kary dodatkowe "stosowane do żołnierzy" czy orzekane "w razie skazania żołnierza", to znaczy, że z punktu widzenia możliwości stosowania tych kar ważny jest status sprawcy w chwili orzekania, a nie w chwili czynu. Stosowanie kary do żołnierza (jako sprawcy przestępstwa) następuje przecież nie tylko "w razie", ale również "w chwili" jego skazania. Nie ma więc "skazania żołnierza", jeżeli sprawca przestępstwa w chwili stosowania doń kary nie pełni czynnej służby wojskowej. Dlatego też należy przyjąć, że kary dodatkowe przewidziane w art. 296 i 297 k.k. mogą być stosowane tylko do osoby, która w rozumieniu art. 289 § 2 k.k. jest żołnierzem w chwili orzekania.Powyższe stwierdzenie rozwiązuje wątpliwości, którymi podyktowane zostały pytania postawione we wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego. Ze stwierdzenia tego wynika bowiem, że kar dodatkowych degradacji i obniżenia stopnia wojskowego nie można stosować do osoby, która: 1) nie była żołnierzem w chwili czynu i nie jest nim w chwili orzekania (pytanie oznaczone lit. a), 2) była wprawdzie żołnierzem w chwili czynu, lecz przestała nim być w chwili orzekania (pytanie oznaczone lit. b). Każdą z tych kar natomiast można stosować do osoby, która nie pełniła czynnej służby wojskowej w chwili czynu, jeżeli pełni ją w chwili orzekania (pytanie oznaczone lit. c).Dodać wypada, że w ten sposób Sąd Najwyższy rozstrzygnął już identyczną kwestię na tle art. 293 § 1 k.k., traktującego o możliwości orzeczenia "w stosunku do żołnierza" kary aresztu wojskowego (por. OSNKW 1974, z. 2, poz. 21).