II PR 119/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: M. Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysława J. przeciwko Hucie w G. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 grudnia 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 50.000 zł z tytułu zadośćuczynienia oraz kwoty 15.000 zł z tytułu utraty zarobków w okresie od dnia 1 marca 1968 r. do dnia 21 marca 1969 r. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania; oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 50.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, kwoty 62.997 zł tytułem zaległych rat renty wyrównawczej oraz zasądzenia renty bieżącej od dnia 1.III.1971 r. w wysokości po 2.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu żądania podał, że na skutek złych warunków pracy zapadł na chorobę reumatyczną, stając się inwalidą.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Rozstrzygnięcie swe Sąd Wojewódzki oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:Powód był zatrudniony w pozwanej Hucie od dnia 1.III.1950 r. W okresie od dnia 17.I.1962 r. powód pracował w charakterze ślusarza w Oddziale Energetycznym, a od 19.II.1962 r. jako wytapiacz w stalowni. W 1961 r. lekarz zakładowy, z uwagi na schorzenia reumatyczne powoda, zalecił zatrudnienie go przy pracach lekkich, suchych i na jedną zmianę. Zatrudnienie powoda w charakterze ślusarza, jak również wytapiacza, nie było zgodne z tymi zaleceniami. W maju 1969 r. powód został zaliczony do II grupy inwalidzkiej z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa. Przyczyną inwalidztwa powoda była samoistna choroba reumatyczna. Warunki pracy, w jakich powód był zatrudniony, wpłynęły w sposób ujemny na proces chorobowy w około 20%, pogłębiając jednocześnie ten proces.Renta inwalidzka została przyznana powodowi w maju 1969 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6).Ponieważ w myśl art. 123 ust. 1 tejże ustawy "renta inwalidzka stanowi w stosunku do uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenie wszelkich szkód spowodowanych inwalidztwem pozostającym w związku z zatrudnieniem w tym zakładzie", przeto - według oceny Sądu Wojewódzkiego - powodowi z tytułu inwalidztwa nie przysługują żadne roszczenia natury cywilnoprawnej.Pełnomocnik powoda zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego, zarzucając naruszenie art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) oraz art. 316 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie daty powstania choroby reumatycznej powoda. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie kwestionuje skarżący rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego dotyczące oddalenia powództwa o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Sąd Wojewódzki, uzasadniając swe rozstrzygnięcie treścią art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, pominął jednak treść art. 124 tejże ustawy, który poleca stosować przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. w wypadkach, gdy okoliczności uzasadniające odszkodowawcze roszczenia powstały przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1968 r.W związku z tym istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność, czy przed dniem 1 stycznia 1968 r. powód na skutek zawinionego działania zakładu pracy doznał takich dolegliwości i cierpień, które uzasadniałyby przyznanie mu z tego tytułu zadośćuczynienia pieniężnego. Jak wynika z opinii biegłego, dolegliwości stawowe powoda zlokalizowały się głównie w kręgosłupie, a następnie na tle gośćca wystąpiło u powoda zapalenie tęczówki, które wielokrotnie nawracało zmiennie w obu oczach. Powód przebywał często w szpitalu lub też na skutek dolegliwości związanych z reumatyzmem korzystał ze zwolnień lekarskich. Z zaświadczenia o zarobkach powoda wynika, że powód na skutek dolegliwości reumatycznych często chorował i że przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r., tj. przed 1 stycznia 1968 r., w październiku 1967 r. był nieobecny w pracy z powodu choroby przez 23 dni, a w listopadzie 1967 r. przez 30 dni. Nie wymaga bliższego uzasadnienia, że dolegliwości reumatyczne, zwłaszcza zlokalizowane w kręgosłupie, połączone z zapaleniem tęczówki w obu oczach na tle gośćca, są dotkliwe, tym bardziej że powód jest człowiekiem młodym (ur. 19.IV.1932 r.). Tego rodzaju dolegliwości uzasadniają przyznanie poszkodowanemu odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c., jeśli powstały one przed dniem 1 stycznia 1968 r. i jeśli do ich powstania lub zwiększenia przyczynił się zakład pracy na skutek niezapewnienia pracownikowi właściwych warunków pracy.Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 233 § 1, art. 316 i 328 k.p.c. nie rozważył przytoczonych okoliczności, wychodząc z błędnego założenia, że ocena roszczenia powoda z tytułu zadośćuczynienia powinna nastąpić na podstawie art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r., a nie na podstawie art. 124 tejże ustawy, co powoduje konieczność uchylenia w tym zakresie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 388 § 1 k.p.c.Zgodzić się też trzeba z zarzutem skarżącego, kwestionującym prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego w zakresie oddalenia wniosku o zasądzenie kwoty 15.000 zł z tytułu utraconych zarobków w okresie chorobowym, tj. od dnia 1.III.1968 r. do dnia 21.V.1969 r. Z punktu widzenia oceny wspomnianych roszczeń istotne jest, że od dnia 21.V.1969 r. została przyznana powodowi renta inwalidzka z ustawy emerytalnej z 1968 r. W związku z tym decydujące znaczenie ma rozstrzygnięcie kwestii, czy ograniczenie zawarte w art. 123 ust. 1 ustawy emerytalnej z 1968 r. obowiązuje od daty wejścia w życie cytowanej ustawy, tj. od dnia 1 stycznia 1968 r., czy też od daty otrzymania przez poszkodowanego renty inwalidzkiej. Powyższego zagadnienia nie wyjaśnia uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 8.VI.1971 r. III PZP 12/71 (OSNCP 1971, z. 11, poz. 189), z której wynika tylko to, że ograniczenia z art. 123 ust. 1 dotyczą sytuacji, gdy renta inwalidzka przewidziana w ustawie emerytalnej została przyznana z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa. Natomiast cytowana uchwała nie przesądza kwestii, od jakiej daty mają obowiązywać wspomniane ograniczenia z art. 123 ust. 1, tj. czy od daty wejścia w życie ustawy emerytalnej z 1968 r. (1.I.1968 r.), czy też od daty przyznania pracownikowi na podstawie tejże ustawy renty inwalidzkiej.Otóż ograniczenia przewidziane w cytowanym art. 123 ust. 1 dotyczą jedynie okresu od daty przyznania poszkodowanemu renty inwalidzkiej, natomiast nie odnoszą się do okresu po wejściu w życie ustawy emerytalnej z 1968 r. (1.I.1968 r.), jeżeli za ten okres nie została przyznana poszkodowanemu renta inwalidzka na podstawie ustawy emerytalnej z 1968 r.Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w gramatycznej wykładni art. 123 ust. 1, według którego renta inwalidzka stanowi w stosunku do uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenie wszelkich szkód pozostających w związku z zatrudnieniem w tym zakładzie. Tym samym więc ustawodawca uzależnia dopuszczalność stosowania ograniczeń z art. 123 ust. 1 od uprzedniego twierdzenia, że poszkodowany otrzymał z funduszu ubezpieczenia społecznego rentę inwalidzką.Wobec tego za czas od wejścia w życie ustawy emerytalnej z 1968 r. do daty otrzymania przez poszkodowanego renty inwalidzkiej na podstawie tejże ustawy poszkodowany może domagać się od uspołecznionego zakładu pracy odszkodowawczych roszczeń natury cywilnoprawnej.Przyjęcie odmiennego zapatrywania prowadziłoby do nie dającego się przyjąć wniosku, że za pewien okres poszkodowany pracownik nie otrzymałby w ogóle żadnych świadczeń, tj. ani świadczeń z ustawy emerytalnej z 1968 r., ani też świadczeń na podstawie przepisów prawa cywilnego.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uchylił na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 15.000 zł z tytułu utraty zarobków w okresie choroby, t. od dnia 1.III.1968 r. do dnia 21.V.1969 r. (data otrzymania przez powoda renty inwalidzkiej z funduszu ubezpieczenia społecznego) w celu dokonania ustaleń co do poniesionej przez powoda w tym okresie szkody.Nie zasługują natomiast na uwzględnienie dalsze zarzuty rewizji; w szczególności za bezpodstawny uznać trzeba zarzut rewizji skarżącego o wyrównanie szkody od dnia 22.V.1969 r., gdyż od tej daty została powodowi przyznana renta inwalidzka na podstawie ustawy emerytalnej z 1968 r. Zgodnie z cytowanym art. 123 ust. 1 tejże ustawy renta ta wyczerpuje w stosunku do uspołecznionego zakładu pracy całość szkody poniesionej przez powoda.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 i art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.