II PR 145/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Spółdzielni Pracy Zabawkarsko-Metalowej "Precyzja" w K. przeciwko Janinie P. o zapłatę na skutek rewizji powodowej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 11 marca 1974 r.,zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej na rzecz powodowej Spółdzielni 2.598,65 zł z 8% od dnia 15 października 1973 r. oraz 845 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia żądała zasądzenia od pozwanej 2.598,65 zł z 8% od dnia 15 października 1973 r. Powódka twierdziła, że w dniu 3 września 1964 r. pozwana podpisała deklarację, w której zobowiązała się do wpłacenia 41 udziałów po 100 zł ogólnej wartości 4.100 zł, przyjmując równocześnie odpowiedzialność za zobowiązania Spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. Bilans za rok 1965 wykazał straty w wysokości 3.133.821,26 zł. Na poczet wymienionych udziałów pozwana wpłaciła 1.501,35 zł, wobec czego zalega ona z zapłatą sumy 2.598,65 zł, którą w związku ze złożoną deklaracją i uchwałą Walnego Zgromadzenia zobowiązana jest wpłacić na poczet pokrycia strat bilansowych Spółdzielni.Sąd Wojewódzki, któremu Sąd Powiatowy przekazał sprawę do rozpoznania, oddalił powództwo oraz przytoczył następujące ustalenia i wnioski:W dniu 3 września 1964 r. pozwana podpisała deklarację członkowską, w której zobowiązała się do wpłacenia na rzecz powodowej Spółdzielni udziału członkowskiego, płatnego w ratach miesięcznych po około 100 zł, oraz wyraziła zgodę na potrącanie jej przez powodową Spółdzielnię wymagalnych rat udziału z wypłacanego jej wynagrodzenia za pracę. Pozwana rozwiązała stosunek pracy w dniu 7 lipca 1966 r. i od dnia 8 lipca 1966 r. przestała być członkiem. Z zadeklarowanej przez pozwaną sumy udziału nie wpłaciła ona kwoty 2.598,65 zł.Bilans za rok 1965 wykazał straty w ogólnej kwocie 3.133.821,26 zł. Przed ustaniem stosunku członkostwa i stosunku pracy pozwanej Walne Zgromadzenie powodowej Spółdzielni podjęło uchwałę o podwyższeniu wysokości udziałów i pokryciu strat z funduszu udziałowego.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Spółdzielnia - poza wyjątkami z art. 92 i 60 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach - nie może żądać od członka wcześniejszego uiszczenia rat zadeklarowanej kwoty udziału, niż to wynika ze statutu, to znaczy tych rat, które nie są jeszcze zgodnie ze statutem wymagalne. Podstawą do dochodzenia wcześniejszego wpłacenia rat zadeklarowanego udziału nie może być art. 16 § 2 cyt. ustawy, gdyż przepis ten określa tylko, do jakiej maksymalnie wysokości członek może odpowiadać za straty spółdzielni, warunki zaś takiej odpowiedzialności określają inne przepisy, np. art. 60 i 342 § 1 pkt 5 ustawy; ponadto obowiązek członka spółdzielni pracy płacenia dalszych rat na poczet zadeklarowanego udziału ulega zawieszeniu na czas niepobierania wynagrodzenia za pracę wykonywaną w spółdzielni i odżywa na nowo dopiero z chwilą ponownego zatrudnienia. Natomiast z chwilą ostatecznego ustania stosunku członkostwa spółdzielni pracy obowiązek taki bezpowrotnie wygasa.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powodowej Spółdzielni, Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:Zgodnie z art. 16 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach członek spółdzielni zobowiązany jest do wniesienia zadeklarowanych udziałów stosownie do postanowień statutu. Obowiązujący w powodowej Spółdzielni statut przewiduje w § 11 pkt 3, że zadeklarowane udziały powinny być wpłacane w ratach miesięcznych, a jeden udział wynosi 100 zł.Z deklaracji przystąpienia w charakterze członka do powodowej Spółdzielni wynika, że pozwana zadeklarowała 41 udziałów po 100 zł oraz przyjęła odpowiedzialność za zobowiązania Spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. Trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przepis art. 16 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach zakreśla granice, do jakich członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej strat.Nie można jednak podzielić wyrażonego w zaskarżonym wyroku zapatrywania, że obowiązek uczestniczenia w stratach spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów bezpowrotnie wygasa z chwilą ustania członkostwa spółdzielni pracy.Z ustaleń zaskarżonego wyroku i z załączonego do rewizji wyciągu z protokołu Walnego Zgromadzenia powodowej Spółdzielni z dnia 4 maja 1966 r. wynika, że w tymże dniu Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o pokryciu strat bilansowych za rok 1965 m.in. funduszu udziałowego do wysokości zadeklarowanych udziałów. Równocześnie - wobec przeznaczenia tych udziałów na pokrycie strat - członkowie zobowiązali się do zadeklarowania nowych udziałów w wysokości ustalonej statutem, to jest do wysokości 3-miesięcznych poborów, płatnych w formie rat dotychczasowych. Ponadto z rozliczenia strat przedstawionego w uchwale wynika, że pozostała jeszcze suma 116.000 zł, która ma być pokryta ze spodziewanych zysków z przyszłych okresów.Uchwała ta nie została zaskarżona i z mocy art. 38 § 1 ustawy o spółdzielniach wiąże ona wszystkich członków, a więc także i pozwaną, która w dacie powzięcia uchwały była członkiem powodowej Spółdzielni. Pozwana nie może się uchylić od obowiązku uczestniczenia w pokryciu strat bilansowych Spółdzielni z tej przyczyny, że przestała być członkiem po upływie dwóch miesięcy od podjęcia przez Walne Zgromadzenie wymienionej uchwały.W razie podjęcia przez walne zgromadzenie uchwały o pokryciu strat bilansowych z funduszu udziałowego do wysokości zadeklarowanych udziałów, odpowiedzialność członka spółdzielni pracy w tym zakresie nie ustaje z chwilą ustania stosunku członkostwa już po wydaniu takiej uchwały; przeciwnie, trwa ona w tych warunkach nadal i nie ogranicza się do odpowiedzialności byłego członka za długi spółdzielni tylko do wysokości wpłaconej przez niego części udziałów, lecz rozciąga się także na nie wpłaconą część zadeklarowanych udziałów.Taki obowiązek pozwanej jako byłego członka Spółdzielni wynika: z przyjęcia przez nią tak szerokiej odpowiedzialności w deklaracji o wstąpieniu na członka powodowej Spółdzielni, z art. 16 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz z § 12 statutu.Zauważyć też należy, że w sprawie nie występuje zagadnienie przedterminowego uiszczenia przez pozwaną udziałów - wobec upływu terminów ich płatności do daty wytoczenia powództwa według zasad przewidzianych w § 11 statutu.Z tych przyczyn nie można podzielić odmiennego poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku, że ustanie stosunku członkostwa zwalnia byłego członka od obowiązku uczestniczenia w pokryciu zobowiązań spółdzielni do wysokości zadeklarowanych, a nie wpłaconych udziałów. Zajęciu takiego stanowiska sprzeciwia się ochrona wierzycieli spółdzielni, którym art. 27 ustawy gwarantuje uprawnienie przeglądania rejestru spółdzielni, a ponadto ochrona pozostałych członków spółdzielni, którzy w celu zapobieżenia likwidacji lub upadłości spółdzielni podjęli uchwałę o pokryciu strat z funduszu udziałowego.Przedłużenie czasu trwania odpowiedzialności byłego członka w okolicznościach sprawy ma też zapobiegać możliwości uchylenia się od odpowiedzialności za długi spółdzielni przez tych członków, którzy dopiero po uzyskaniu wiadomości o zadłużeniu spółdzielni i o obowiązku uczestniczenia w jej stratach do określonej zadeklarowanymi udziałami wysokości doprowadzili do wykreślenia ich ze spółdzielni.Uznając zatem, że w sprawie nie ma uchybień procesowych, zachodzi zaś jedynie naruszenie prawa materialnego, Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w sposób określony w sentencji, orzekając o kosztach na podstawie art. 108 § 1, art. 98 i 99 k.p.c.