III PZP 22/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Wilewski (sprawozdawca), W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesławy M. przeciwko Rejonowej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w S. o zapłatę 24.700 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 25 maja 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sprzedawcy »ajencyjnemu«, z którym rozwiązano umowę, spółdzielnia jest obowiązana wydać świadectwo pracy i opinię? W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej - czy spółdzielnia obowiązana jest wydać zaświadczenie stwierdzające okres zatrudnienia i rodzaj wykonywanych czynności i czy niedopełnienie obowiązku wydania takiego zaświadczenia obciąża spółdzielnię odpowiedzialnością za powstałą szkodę, jeżeli sprzedawca agencyjny na skutek braku zaświadczenia nie może otrzymać innej pracy"?uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Rejonowa spółdzielnia ogrodniczo-pszczelarska, zrzeszona w pionie Centrali Spółdzielni Ogrodniczych, ma obowiązek wydania opinii agentowi prowadzącemu sklep bądź punkt sprzedaży drobnodetalicznej. Wymieniona spółdzielnia jest również obowiązana wydać takiemu agentowi zaświadczenie stwierdzające czas trwania umowy i jej rodzaj. Spółdzielnia jest obowiązana naprawić szkodę wynikłą z niedopełnienia powyższych obowiązków. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Szczecinku wyrokiem z dnia 20 stycznia 1971 r. oddalił roszczenia powódki o zasądzenie 24.700 zł na tej podstawie, że jako sprzedawcy agencyjnemu nie przysługiwało jej inne wynagrodzenie poza umówioną kwotą prowizji, jak również nie przysługiwało jej roszczenie o wydanie opinii i świadectwa pracy. Sąd Powiatowy uznał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, wobec czego pozwana Spółdzielnia nie była zobowiązana do wydawania powódce świadectwa pracy i opinii.Wyrok ten zaskarżyła powódka, a w toku rozpoznania rewizji Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 25 maja 1971 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia budzące - jego zdaniem - wątpliwości zagadnienie prawne, którego treść została wyżej przytoczona.Uzasadnienie prawneRozpoznając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje.IPozwana Spółdzielnia należy do pionu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych.Centrala ta, podobnie jak inne organizacje spółdzielcze, wprowadziła w spółdzielczych zakładach pracy w niej zrzeszonych zasady zarządzenia nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 1962 r. w sprawie trybu przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną (§ 14 tegoż zarządzenia ogłoszonego w Monitorze Polskim Nr 20, poz. 86).W dniu 8 lipca 1969 r. Minister Handlu Wewnętrznego wydał zarządzenie, oznaczone nr 54, w sprawie prowadzenia sklepów i punktów sprzedaży drobnodetalicznej przez agentów. Zarządzenie to, które zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym MHW (Nr 16, poz. 33) i weszło w życie z dniem 30.VIII.1969 r. (§ 12 tegoż zarządzenia) zawiera załącznik stanowiący wytyczne w sprawie zasad powierzania agentom sklepów i punktów sprzedaży drobnodetalicznej.Z mocy tych wytycznych (cz. I, zasady ogólne, ust. 2 pkt 2), do agentów mają odpowiednie zastosowanie postanowienia § 12 zarządzenia nr 174 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 22.XI.1962 r. w sprawie przyjmowania do pracy na stanowiska kierownicze lub związane z odpowiedzialnością materialną w resorcie handlu wewnętrznego oraz sporządzania opinii o tych osobach (Dz. Urz. MHW z 1962 r. Nr 47, poz. 118, z 1966 r. Nr 29, poz. 76 i z 1968 r. Nr 15, poz. 27). Centrala Spółdzielni Ogrodniczych w piśmie z dnia 17 września 1969 r. przesłała rejonowym spółdzielniom (w tym także pozwanej Spółdzielni) do stosowania opisane wyżej zarządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego nr 54 z dnia 8 lipca 1969 r. (pismo Centrali Spółdzielni Ogrodniczych z dnia 17.IX.1969 r.).W świetle tych dokumentów oraz § 3 pkt 20 statutu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych (Monitor Spółdzielczy z 1962 r. Nr 2, poz. 5) pozwana Spółdzielnia ma obowiązek wydania opinii agentowi prowadzącemu sklep bądź punkt sprzedaży drobnodetalicznej.IISpółdzielnia ta ma również obowiązek wydać takiemu agentowi zaświadczenie stwierdzające czas trwania umowy i jej rodzaj.Obowiązek ten wynika z art. 56 k.c., gdyż umowa agencyjna, tak jak każda czynność prawna, wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z zasad współżycia społecznego. Należy bowiem uwzględnić okoliczności, w których zostały złożone oświadczenia woli stron. Powódka, zawierając wspomnianą umowę agencyjną jako umowę o świadczenie usług, miała na celu zdobycie środków utrzymania, a następnie - podobnie jak pracownik w wypadku rozwiązania umowy - uzyskać dowód przydatności do wykonywania pracy lub przyjęcia zlecenia agencyjnego u innego kontrahenta.W przeciwieństwie jednak do przepisów regulujących stosunek pracy, które mają w przeważającej mierze charakter bezwzględnie obowiązujący, strony mogą w umowie agencyjnej ułożyć swój wzajemny stosunek według swego uznania. Chociaż nie ma potrzeby kształtowania w sposób wyczerpujący ich praw podmiotowych (względnych) przez prawo stanowione (art. 758-764), to jednak nie oznacza to równocześnie, żeby strony nie mogły się umówić co do obowiązku dającego zlecenie do wydania agentowi wspomnianego zaświadczenia, a jeżeli tego nie uczyniły - do wysnucia wniosku z charakteru usług świadczonych przez powódkę, że taki obowiązek wynikał dla strony pozwanej z zasad współżycia społecznego.IIIWchodząca w grę umowa agencyjna, tak jak każde zobowiązanie, powinna być wykonana w sposób odpowiadający nie tylko interesom stron, ale także jej funkcji społeczno-gospodarczej.Niedopełnienie tak ogólnie sformułowanego obowiązku czy konkretnych obowiązków opisanych wyżej pod pkt 1 i 2 prowadzi z mocy art. 471 k.c. do naprawienia szkody stąd wynikłej.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy z mocy art. 391 k.p.c. podjął uchwałę ujętą w sentencji.