VI KZP 57/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: Z. Kubec, J. Matysiak, K. Mioduski, A. Pyszkowski, W. Sutkowski (współsprawozdawca), K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bolesława B., oskarżonego z art. 181 § 1 i art. 212 § 1 k.k. w związku z art. 59 § 1 i art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 29 lipca 1971 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przestępstwa o charakterze chuligańskim, skierowane przeciwko różnym i nie zbliżonym rodzajowo dobrom chronionym prawem, są przestępstwami podobnymi w rozumieniu art. 120 § 2 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostawione przez zwykły skład Sądu Najwyższego pytanie prawne dotyczy przestępstw skierowanych przeciwko różnym i nie zbliżonym rodzajowo dobrom chronionym prawem. Tym samym nie wchodzi w rachubę podobieństwo przedmiotowe tych przestępstw. Również ewentualność działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej znajduje się poza zasięgiem pytania. Rozwiązania więc wymaga tylko kwestia pobudek jako podmiotowego kryterium podobieństwa.Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie przestępstw o charakterze chuligańskim (OSNKW 1966, nr 7, poz. 68) przyjęły, że kryteriów chuligańskiego charakteru przestępstwa należy doszukiwać się przede wszystkim w sposobie i w pobudkach działania sprawcy. Jawna dysproporcja między intensywnością sposobu działania a oczywiście błahą przyczyną zewnętrzną, która pobudziła sprawcę, a zwłaszcza brak takiej przyczyny, pozwala na wniosek, że pobudką działania sprawcy była chęć okazania lekceważenia czy nawet pogardy dla zasad współżycia społecznego i porządku prawnego.Z dalszych wywodów zawartych w wytycznych wynika, że pobudki działania sprawcy przestępstwa o charakterze chuligańskim mogą być bardzo zróżnicowane.W wytycznych wskazano na możliwości uznania za chuligańskie zachowania się będącego reakcją sprawcy na interwencję przeciwdziałającą czynom chuligańskim. W takiej sytuacji pobudką działania sprawcy może nie być chęć okazania lekceważenia dla zasad współżycia społecznego czy porządku prawnego. U podstawy reakcji sprawcy może leżeć np. pragnienie uniknięcia odpowiedzialności. Wytyczne wskazały też na konieczność rozważenia, czy w konkretnym wypadku pobudka działania sprawcy nie była niska.Kodeks karny z 1969 r. oparł zawartą w art. 120 § 14 definicję chuligańskiego charakteru przestępstwa na dorobku orzecznictwa, a zwłaszcza na cytowanych wytycznych Sądu Najwyższego. Jednakże w definicji tej akcent został przesunięty ze strony przedmiotowo-podmiotowej na stronę wyłącznie przedmiotową. Ustawodawca uznał, że o chuligańskim charakterze przestępstwa decyduje zewnętrzny "wydźwięk" działania przestępnego, które w rozumieniu powszechnym podjęte było bez powodu lub z oczywiście błahego powodu oraz wykazywało rażące lekceważenie przez sprawcę podstawowych zasad porządku prawnego.Nie należy zatem do istoty chuligańskiego charakteru przestępstwa pobudka działania sprawcy w postaci chęci okazania lekceważenia dla zasad współżycia społecznego i porządku prawnego, wystarczy, jeżeli działanie sprawcy stanowi w powszechnym rozumieniu rażące lekceważenie podstawowych zasad tego porządku.Zgodnie więc z tym, co zostało na wstępie powiedziane, że o podobieństwie przestępstw mających charakter chuligański, skierowanych przeciwko różnym i nie zbliżonym rodzajowo dobrom chronionym prawem, decydować mogą tylko pobudki, istotną rzeczą jest w sytuacji objętej pytaniem rozważenie, czy okoliczności popełnienia poszczególnych, będących przedmiotem porównania, przestępstw uzasadniają przypisanie ich sprawom działania z takiej samej pobudki.