III PZP 58/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława Ch. przeciwko Przedsiębiorstwu Montażu Elektrycznego "Elektrobudowa" w K., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 10 października 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownik traci prawo do dodatku za rozłąkę, przewidzianego w § 3 pkt 2 załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie, gdy małżonek jego, również jako pracownik czasowo przeniesiony, przebywa wraz z nim w miejscowości nie będącej miejscem ich stałego zamieszkania?"powziął następującą uchwałę:Pracownik nie traci prawa do dodatku za rozłąkę, przewidzianego w § 3 pkt 2 załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie w dniu 15 marca 1958 r., gdy małżonek jego, również jako pracownik czasowo przeniesiony, przebywa wraz z nim w miejscowości nie będącej miejscem ich stałego zamieszkania.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił do Zakładowej komisji rozjemczej z wnioskiem o przyznanie mu od pozwanego Przedsiębiorstwa wszystkich świadczeń przewidzianych dla pracowników czasowo przeniesionych.W Zakładowej komisji rozjemczej nie osiągnięto jednomyślności i sprawa - na wniosek powoda - została skierowana do Sądu Powiatowego (art. 10 § 2 dekr. o zakładowych komisjach rozjemczych), który zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powoda 1.620 zł z odsetkami oraz zwrot kosztów procesu i uzasadnił w sposób następujący swoje rozstrzygnięcie.Powód ma stałe miejsce zamieszkania w R. i został zwerbowany do pracy w T. Następnie został on przeniesiony do P., a stąd do Ł. Do dnia 1.IV.1968 r. powód otrzymywał świadczenia z tytułu czasowego przeniesienia. Z tym jednak dniem odmówiono mu tych świadczeń, ponieważ żona jego została również czasowo przeniesiona do tej miejscowości. Małżonkowie otrzymali tam pomieszczenie mieszkalne, dostarczone i opłacone przez pozwane Przedsiębiorstwo i tam też prowadzą gospodarstwo domowe. Sąd Powiatowy ustalił, że ani powód, ani jego żona nie są na stałe zameldowani w Ł., i nie posiadają tam mieszkania, a jedynie korzystają z kwatery służbowej bez pieca kuchennego.Z tych względów, zdaniem Sądu Powiatowego, powód powinien być traktowany tak jak pracownik czasowo przeniesiony, któremu przysługują świadczenia przewidziane w § 3 załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie. Sąd I instancji nie dopatrzył się podstaw do gorszego traktowania robotników zwerbowanych - a więc przyjezdnych, którzy nie mogą dojeżdżać do miejsca swego stałego zamieszkania - od pracowników czasowo przeniesionych.Pozwane Przedsiębiorstwo domagało się w rewizji zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa albo uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jako podstawę rewizyjną wskazano naruszenie prawa materialnego oraz sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c.). Skarżące Przedsiębiorstwo wyraziło pogląd, że Sąd Powiatowy z trafnego ustalenia, iż powód i jego żona nie posiadają mieszkania z przydziału w Ł., a tylko zamieszkują w kwaterze służbowej bez pieca kuchennego, wyprowadził błędny wniosek, że małżonkowie są w stanie rozłąki. W rzeczywistości nie są oni rozłączeni i dlatego powodowi nie przysługuje dodatek za rozłąkę, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie.Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę i na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, uwidocznione w komparycji uchwały.Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na postawione pytanie zależy od właściwej interpretacji treści załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r., dotyczącego świadczeń dla pracowników zamiejscowych, przez których rozumie się pracowników czasowo przeniesionych i robotników zwerbowanych (§ 1). Czasowo przeniesionym jest pracownik, który był zatrudniony w miejscowości stałego zamieszkania lub codziennie dojeżdżał do pracy z miejscowości stałego zamieszkania, a który na skutek przeniesienia go do pracy na innym terenie utracił w zasadzie możność codziennego powrotu z nowego miejsca zatrudnienia do miejscowości stałego zamieszkania (§ 2 ust. 1). Pracownikowi takiemu przysługuje:1) zwrot kosztów podróży do nowego miejsca pracy i z powrotem według ogólnie obowiązujących przepisów;2) dodatek za rozłąkę za każdy dzień kalendarzowy (łącznie z dniami podróży) w wysokości 18 zł; dodatek przysługuje również za dni choroby, jeżeli pracownik przebywa w izbie chorych i nie otrzymuje bezpłatnego wyżywienia;3) prawo do otrzymania jednodniowego bezpłatnego zwolnienia z pracy za każdy zakończony miesiąc trwania czasowego przeniesienia w dniu poprzedzającym dzień wolny od pracy lub następujący po takim dniu oraz zwrot kosztów podróży do stałego miejsca zamieszkania i z powrotem według taryfy najtańszego publicznego środka lokomocji; zwrot kosztów podróży nie przysługuje jednak, jeżeli pracownik nie stawił się w terminie do pracy bez uzasadnionej przyczyny;4) bezpłatna kwatera, a w razie nieprzydzielenia kwatery - ryczałt w wysokości 6 zł za nocleg.Uprawnienia te zachowuje pracownik do czasu przydzielenia mu mieszkania w nowym miejscu pracy (§ 3).Robotnikom zwerbowanym przysługuje natomiast zwrot kosztów pierwszego przejazdu na miejsce robót oraz przejazdu powrotnego po zakończeniu robót, diety za czas spędzony w podróży oraz bezpłatne zakwaterowanie według obowiązujących w tym zakresie przepisów (§ 5).Czy pracownik jest czasowo przeniesiony, czy jest on robotnikiem zwerbowanym - jest to zagadnienie faktyczne, a nie prawne. W zależności od dokonanego w tym zakresie ustalenia przysługują mu świadczenia z § 3 albo z § 5 załącznika nr 3, o którym wyżej mowa. Uprawnienia pracowników czasowo przeniesionych i robotników zwerbowanych są odmienne w świetle treści załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. Zjednoczenie Przedsiębiorstw Budowy Elektrowni i Przemysłu w piśmie z dnia 5.XI.1963 r. ZP I-1/7/574/63 wyjaśniło, że świadczenia z tytułu czasowego przeniesienia przysługują pracownikom bez względu na ich stan cywilny. Tracą oni uprawnienie do tych świadczeń z chwilą przydzielenia im mieszkania w nowym miejscu pracy albo z chwilą powstania takich okoliczności, które mimo zameldowania pracownika na pobyt czasowy wskazują na to, że stałe miejsce zamieszkania pracownika czasowo przeniesionego jest równoznaczne z nowym miejscem pracy. Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.XI.1966 r. II Pr 512/66 (OSNCP 7-8/67, poz. 136) wyjaśniając, że pracownikowi nie przysługują świadczenia przewidziane w załączniku nr 3 do układu zbiorowego pracy w budownictwie, jeżeli ożenił się i zamieszkał z żoną u swojej teściowej w miejscowości, w której pracuje. Okoliczność, że nie wymeldował się on z poprzedniego swego stałego miejsca zamieszkania, nie ma znaczenia, gdyż miejscem jego zamieszkania (art. 25 k.c.) jest miejscowość, w której założył rodzinę i przebywa z zamiarem stałego pobytu.Sąd Wojewódzki w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym zakłada, że powód jest pracownikiem czasowo przeniesionym i że miejscowość, w której pracuje, nie jest miejscem stałego zamieszkania ani jego, ani też jego żony. Natomiast małżonkowie są oboje czasowo przeniesieni do tej samej miejscowości. Ta ostatnia okoliczność nie ma jednak - zdaniem Sądu Najwyższego - istotnego znaczenia. Dodatek za rozłąkę nie jest przewidziany za rozłąkę z małżonkiem, ale z tym wszystkim, co łączy się z miejscem stałego zamieszkania. Świadczy o tym fakt, że wymieniony dodatek przysługuje również pracownikom nieżonatym albo rozwiedzionym. Każdego z miejscem jego stałego zamieszkania łączy pewna sfera udogodnień bytowych, przeniesienie się więc czasowo do innej miejscowości pociąga za sobą niedogodności i koszty. Przykładowo można podać, że pozostawione mieszkanie wymaga roztoczenia nad nim pieczy i co pewien czas sprzątnięcia, że ktoś musi się zaopiekować pozostawionymi kwiatami lub zwierzętami, dopilnować korespondencji itp. Jeżeli zaś - jak w rozpoznawanym wypadku - powód ma własny domek, to zachodzi nadto konieczność baczenia, czy nie wymaga on w tym czasie poczynienia koniecznych nakładów (np. co do drobnych napraw) oraz zlecenia komuś stałego doglądu. Sytuacja ta nie poprawia się, lecz przeciwnie, pogarsza się nawet, gdy oboje małżonkowie pracują poza miejscem stałego swojego zamieszkania bez możliwości codziennego tam dojazdu.Dlatego też na postawione wyżej pytanie należało udzielić odpowiedzi przeczącej. Rozstrzygnięcie to jest zgodne z treścią pisma Zjednoczenia Przedsiębiorstwa Budowy Elektrowni i Przemysłu z dnia 5.XI.1963 r., w którym wyrażony został pogląd, że dodatek za rozłąkę jest ekwiwalentem za zwiększone koszty utrzymania na skutek niemożności codziennego powrotu pracownika do miejscowości stałego zamieszkania.Sąd Najwyższy, odpowiadając na postawione pytanie, nie zajmował się zagadnieniem, czy powoda w tej sprawie należy uważać za przeniesionego, czy też za zwerbowanego.