I PR 3/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Sokołowski. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Sylwestra W. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Inżynierii Miejskiej "Inżynieria..." w W. o ustalenie prawa do dodatku stażowego na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 10 września 1981 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wymienioną w nim datę "1 kwietnia 1981 r." zastąpił datą "1 października 1980 r.", skreślając zwrot "i dalej idące żądanie oddala".Uzasadnienie faktyczneJest w sprawie niesporne, że wnioskodawca jest zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie Budownictwa Inżynierii Miejskiej "Inżynieria ..." na stanowisku dozorcy. Zatrudniony był w tym Przedsiębiorstwie również w dniu 1.X.1980 r. i - gdyby zaliczyć do stażu jego pracy pracę w innych przedsiębiorstwach, zakończoną wypowiedzeniem przezeń umowy o pracę - staż ten byłby już w dacie 1.X.1980 r. dłuższy od 10 lat.Niesporne jest także, że w dniu 1.X.1980 r. zgodnie z protokołem porozumienia zawartego w G. w dniu 20.X.1980 r. pomiędzy Komisją Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych a Komisją Koordynacyjną Budownictwa przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" oraz protokołem dodatkowym nr 27 z dnia 10 stycznia 1981 r. do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r., a ponadto komunikatem nr 5 i 6 Komisji Mieszanej do spraw Kontroli Realizacji Porozumienia zawartego w Gdańsku, pracownicy budownictwa uzyskali prawo do dodatku za wieloletnią pracę w budownictwie (por. sformułowanie użyte przez stronę pozwaną w piśmie z dnia 25.VII.1981 r.).W niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się ustalenia, że przysługuje mu 10-procentowy dodatek za wieloletnią pracę w budownictwie od dnia 1.X.1980 r.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, orzekając jako Sąd I instancji, wyrokiem z dnia 10.IX.1981 r. "ustalił, że dodatek za wieloletnią pracę w budownictwie dochodzony w niniejszej sprawie przysługuje wnioskodawcy Sylwestrowi W. od dnia 1 kwietnia 1981 r. i dalej idące żądanie oddalił". Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i ubezpieczeń Społecznych decydujące znaczenie w tym przedmiocie ma decyzja dyrektora strony pozwanej z dnia 9.IV.1981 r. znak EP/42/81 k. 11. Powołany przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dokument na k. 11 jest fotokopią pisma skierowanego w dniu 9.IV.1981 r. przez pozwane Przedsiębiorstwo do wnioskodawcy i ma treść następującą:"Obywatel Sylwester W. dozorca. Zawiadamiam, że z dniem 1.X.1980 r. został Obywatelowi przyznany dodatek za staż pracy w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego. Natomiast z dniem 1.IV.1981 r. powyższy dodatek będzie obywatel otrzymywał w wysokości 10% (-) Zastępca Dyrektora".W uzasadnieniu swego wyroku Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zwrócił m.in. uwagę na to, że w załączniku nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27 w pkt 1 § 2 określa się zasady i tryb przyznawania dochodzonego dodatku stażowego, a pkt 3 § 2 określa wyraźnie, że na wniosek pracownika kierownik zakładu pracy w porozumieniu z przedstawicielami związków zawodowych i innymi przedstawicielami załogi w zakładzie pracy może w uzasadnionych przypadkach zaliczyć pracownikowi do okresu, o którym mowa w ust. 1, okres zatrudnienia w zakładzie, w którym umowa o pracę została rozwiązana przez pracownika w drodze wypowiedzenia.Trafnie zatem - zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - strona pozwana podnosi, że dopiero z chwilą wydania decyzji o zaliczeniu poprzedniego okresu pracy powstaje po stronie pracownika prawo podmiotowe do żądania wypłacenia dodatku stażowego w wysokości 10%, określonego w powołanym wyżej protokole dodatkowym nr 27 i załączniku nr 13.W odwołaniu wnioskodawca domaga się "uchylenia orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10.IX.1981 r. i wydania postanowienia o uprawnieniu do otrzymania dodatku stażowego za okres od dnia 1.X.1980 r., tj. uznania za niebyłą przeszkody w jego wypłacaniu, wydania stosownej interpretacji prawnej o charakterze precedensowym, uchylenia interpretacji negującej porozumienie gdańskie jako źródło praw i obowiązków". Zdaniem skarżącego zasadność roszczenia wnioskodawcy wynika z § 13 porozumienia zawartego w dniu 29.X.1980 r. pomiędzy Komisją Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych a Komisją Koordynacyjną Budownictwa przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". To porozumienie stanowi oparcie protokołu dodatkowego nr 27.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 13 powołanego w odwołaniu porozumienia z dnia 29.X.1980 r. ma treść następującą: "W sprawie postulatu: Dodatek stażowy wypłacać od miesięcznego zarobku brutto, a nie od stawki osobistego zaszeregowania, wprowadzić wypłatę dodatku stażowego od 1 stycznia 1981 roku za 10 i 15 lat z wyjątkiem porzucenia pracy i zwolnienia z winy pracownika. Wprowadzić wypłatę dodatku stażowego od 1 stycznia 1981 roku za 5, 10, 15 lat. Uzgodniono. Wprowadza się z dniem 1 października 1980 r. dodatek za wysługę lat 10 i 15 lat pracy w wysokości odpowiednio 10% i 15%. Dodatek za wysługę 5, 10, 15 lat pracy będzie obliczany od płacy zasadniczej, zaliczając wszystkie lata przepracowane w PRL (bez względu na resorty) z wyjątkiem: porzucenia pracy, zwolnienia z winy pracownika, wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika. Na wniosek pracownika kierownik zakładu pracy w porozumieniu z NSZZ «Solidarność» i innymi przedstawicielami załogi w zakładzie pracy jest upoważniony do zaliczenia w uzasadnionych przypadkach lat pracy pracownikowi, który wypowiedział umowę o pracę".Natomiast § 2 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r. w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27 z dnia 10 stycznia 1981 r. stanowi, co następuje:"1. Do okresu pracy wymaganego do uzyskania dodatku za wieloletnią pracę zalicza się wszystkie okresy zatrudnienia w uspołecznionych zakładach pracy po dniu 22 lipca 1944 r. oraz prywatnych zakładach pracy, które zostały upaństwowione lub przejęte przez uspołecznione zakłady pracy - z wyłączeniem okresów zatrudnienia w tym zakładzie pracy, w którym umowa o pracę:1) wygasła wskutek porzucenia pracy przez pracownika,2) została rozwiązana przez zakład pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika,3) została wypowiedziana przez pracownika z zastrzeżeniem w ust. 3.2. Przez zatrudnienie, o którym mowa w ust. 1, rozumie się zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.3. Na wniosek pracownika kierownik zakładu pracy w porozumieniu z przedstawicielami związków zawodowych i innymi przedstawicielami załogi w zakładzie pracy może w uzasadnionych przypadkach zaliczyć pracownikowi do okresu, o którym mowa w ust. 1, okres zatrudnienia w zakładzie, w którym umowa o pracę została wypowiedziana przez pracownika".Z przepisów tych wynika niewątpliwie, że w zasadzie do okresu pracy, od którego uzależnione jest uzyskanie przez pracownika, objętego działaniem Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa, prawa do dodatku za wysługę lat, nie wlicza się zatrudnienia w innym zakładzie pracy, jeżeli stosunek pracy w tym zakładzie ustał wskutek wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika. W drodze wyjątku od tej zasady kierownik zakładu pracy może "zaliczyć" pracownikowi lata takiej pracy. Decyzja więc kierownika zakładu pracy w tym zakresie nie ma charakteru decyzji przyznającej pracownikowi dodatek stażowy, mimo braku warunków do takiego przyznania, lecz ma charakter decyzji "zaliczającej" do okresu pracy pracownika rzeczywistego okresu pracy w innym zakładzie pracy, w następstwie czego powstaje sytuacja zbieżna - z punktu widzenia uprawnień pracownika do dodatku stażowego - z sytuacją pracownika, który przez całe, połączone w ten sposób okresy pracował w zakładzie pracy, w którym prawo do dodatku stażowego powstało.W konsekwencji należy zgodzić się ze skarżącym, że tego rodzaju decyzja kierownika zakładu pracy usuwa tylko przewidzianą w § 2 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r. w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27 z dnia 10 stycznia 1981 r. przeszkodę do bezpośredniego zastosowania dyspozycji zawartej w pierwszym zdaniu ustępu 1 tegoż paragrafu. Z mocy postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa pracownik, w stosunku do którego ten Układ ma zastosowanie, po przepracowaniu 10 lat uzyskuje prawo do 10-procentowego dodatku za wieloletnią pracę (§ 1 załącznika nr 13 do tego Układu). Ani postanowienia Układu Zbiorowego Pracy, ani przepisy, mogące wchodzić w zastosowanie w stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie, nie przewidują możliwości innego ukształtowania w drodze decyzji kierownika zakładu pracy uzyskanych w ten sposób uprawnień pracownika do dodatku za wieloletnią pracę.Dla merytorycznego rozstrzygnięcia o zasadności dochodzonych w niniejszej sprawie przez wnioskodawcę roszczeń nie ma zatem istotnego znaczenia treść powołanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pisma dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa z dnia 9.IV.1981 r. Pismo to zawiadamia tylko wnioskodawcę, że został mu z dniem 1.X.1980 r. przyznany dodatek za staż pracy w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego oraz że z dniem 1.IV.1981 r. dodatek ten będzie wynosił 10%. Pismo to ma charakter wyłącznie informacyjny i nie przesądza rzeczywistego zakresu uprawnień wnioskodawcy do dodatku za wieloletnią pracę.Odpowiedź na pytanie, jaki jest rzeczywisty zakres uprawnień wnioskodawcy do dodatku "stażowego", daje decyzja dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa z dnia 8.IV.1981 r., znajdująca się w dołączonych do akt niniejszej sprawy aktach osobowych wnioskodawcy. Decyzja ta umieszczona została na podaniu wnioskodawcy, zawierającym prośbę o zaliczenie mu okresów pracy w:1) Zakładach Oscyloskopowych "I" od dnia 4.XI.1966 r. do dnia 31.I.1971 r.,2) Zakładach Radiowych w W. od dnia 1.II.1971 r. do dnia 31.VIII.1978 r.,3) PBGM Inżynieria w W. od dnia 5.IX.1978 r.i ma treść następującą:"Po rozpatrzeniu podania Obywatela w uzgodnieniu z NSZZ «Solidarność» wyrażamy zgodę na zaliczenie w/w okresów do uprawnień w zakresie dodatków za staż pracy (-) Dyrektor".Z decyzji tej wynika w sposób nie nasuwający wątpliwości, że "zaliczone" zostały wnioskodawcy w rozumieniu § 2 ust. 3 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa w całości okresy zatrudnienia w Zakładach Lamp Oscyloskopowych "I" oraz w Zakładach Radiowych w W., poczynając od dnia 4.XI.1966 r. do dnia 31.VIII.1978 r., w następstwie czego wnioskodawca może powoływać się na to, że w dacie 1.X.1980 r. - już jako pracownik pozwanego Przedsiębiorstwa - miał okres zatrudnienia dłuższy od 10 lat i na równi z innymi pracownikami pozwanego Przedsiębiorstwa, legitymującymi się w tej dacie (tj. 1.X.1980 r.) takim okresem zatrudnienia, korzysta z uprawnień do dodatku "stażowego", o jakim mowa w § 13 powołanego wyżej porozumienia z dnia 29.X.1980 r. i w § 2 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa.Jak już powiedziano, decyzja kierownika zakładu pracy, o jakiej mowa w § 2 ust. 3 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa z dnia 23 grudnia 1974 r. w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27 z dnia 10 stycznia 1981 r., zaliczająca pracownikowi do okresu pracy wymaganego do uzyskania dodatku za wieloletnią pracę okresu zatrudnienia w innym zakładzie pracy, stwarza w drodze fikcji sytuację umożliwiającą traktowanie tego "zaliczonego" okresu zatrudnienia - przy ocenie uprawnień pracownika do dodatku za wieloletnią pracę - na równi z okresem pracy w zakładzie, w którym pracownik nabył prawo do takiego dodatku.Ponieważ zaś równocześnie jest w sprawie niesporne, że pracownikom pozwanego Przedsiębiorstwa legitymującym się w dniu 1.X.1980 r. dziesięcioletnim stażem pracy przysługuje od tej daty, tj. od dnia 1.X.1980 r., dodatek za wieloletnią pracę w wysokości 10% wynagrodzenia zasadniczego, a pozwany w tej dacie (tj. dnia 1.X.1980 r.) niewątpliwie był pracownikiem pozwanego Przedsiębiorstwa, w uwzględnieniu odwołania wnioskodawcy, z mocy art. 74 § 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 62 tej ustawy, należało orzec jak w sentencji.Wnioskom takim nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że wnioskodawca uzyska w ten sposób dodatek za wieloletnią pracę z mocą wsteczną od dnia 1.X.1980 r., mimo że decyzja dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa "zaliczająca" ma okresy poprzednich zatrudnień wydana została dopiero w dniu 8.IV.1981 r. Zarówno rozważane porozumienia z dnia 29 października 1980 r., jak i § 2 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27 z dnia 10 stycznia 1981 r. już w samych swoich założeniach zakładają "wsteczne", tj. od dnia 1.X.1980 r., przyznanie pracownikom, których dotyczą, dodatku za wieloletnią pracę. Gdyby miało być inaczej, żaden z pracowników pozwanego Przedsiębiorstwa nie mógłby otrzymać rozważanego dodatku, poczynając od dnia 1.X.1980 r., skoro porozumienie nosi datę 29.X.1980 r., a protokół dodatkowy nr 27 - datę 10.I.1981 r. Sama strona pozwana zaś nie ma wątpliwości co do tego, że jej pracownicy uzyskali prawo do dodatku, poczynając od dnia 1.X.1980 r., i od tej daty w zasadzie wypłaca ten dodatek pracownikom.Brak jest podstaw do różnicowania pod tym względem pracowników, którzy 10-letni staż osiągnęli, pracując bezpośrednio w pozwanym Przedsiębiorstwie, i pracowników, którzy staż ten uzyskali w drodze fikcji stworzonej w następstwie decyzji kierownika zakładu pracy zaliczającej pracownikowi okres zatrudnienia w innym zakładzie pracy. Przeciwko takiemu różnicowaniu przemawia zarówno cel "zaliczenia", jak i połączenie w jednym paragrafie ustępu 3 paragrafu 2 załącznika nr 13 do Układu Zbiorowego Pracy dla Budownictwa, dotyczącego możliwości "zaliczenia" pracownikowi okresu zatrudnienia w innym zakładzie, zakończonego wypowiedzeniem umowy o pracę przez pracownika, z ustępem 1, dotyczącym zaliczania "z urzędu" niektórych innych okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, co wskazuje bezpośrednio na to, że chodzi o tę samą konstrukcję prawną, rodzącą również te same skutki prawne. Wydanie zresztą omawianej decyzji przez kierownika zakładu pracy przed dniem 1.X.1980 r. lub w tej dacie praktycznie nie byłoby w ogóle możliwe, skoro - o czym była już wyżej mowa - porozumienie nosi datę 29.X.1980 r., a protokół dodatkowy nr 27 - datę 10.I.1981 r. Niepodobna zaś zakładać, że porozumienie i rozważany protokół dodatkowy przyjęły rozwiązanie niemożliwe do praktycznego zrealizowania.W niniejszej sprawie nie zachodziła natomiast potrzeba "precedensowego" ustosunkowywania się przez Sąd Najwyższy do zagadnienia, jakie uprawnienia - w zakresie dodatku za wieloletnią pracę - przysługują pracownikowi, który podjął pracę w pozwanym Przedsiębiorstwie już po dniu 1.X.1980 r., ponieważ sytuacja taka w sprawie nie występowała.