VI KR 2/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: M. Budzianowski, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Wiktora Jerzego N., oskarżonego z art. 127 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), z powodu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 9 marca 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 9 marca 1968 r. oskarżony Wiktor Jerzy N. został skazany z art. 127 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) na karę 6 miesięcy aresztu za to, że dnia 8 marca 1968 r. w W., działając z pobudek chuligańskich i biorąc udział w zbiegowisku publicznym, znieważył obelżywymi słowami Milicję Obywatelską.Od powyższego wyroku, zapadłego w postępowaniu przyśpieszonym, założył rewizję oskarżony.Rewizja, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzuca:1) obrazę przepisów postępowania karnego przez pominięcie faktu, że oskarżony ustanowił obrońcę z wyboru, i przez rozpoznanie sprawy bez umożliwienia oskarżonemu skorzystania z pomocy wybranego przez siebie obrońcy, a nadto przez wyznaczenie obrońcy z urzędu mimo że oskarżony wybrał sobie obrońcę;2) pominięcie w uzasadnieniu wyroku strony subiektywnej czynu i brak motywacji od strony podmiotowej, dlaczego oskarżonemu został przypisany chuligański charakter przestępstwa;3) błędną ocenę okoliczności faktycznych opartą tylko na zeznaniu świadka F. i przy pominięciu dowodu z zeznań świadków S. i N., którzy naświetlili przebieg wypadków odmiennie, aniżeli uczynił to świadek F.W toku rozważania powyższej rewizji przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy jako rewizyjny wyłoniła się wątpliwość co do wykładni przepisów postępowania karnego dotyczących prawa oskarżonego do skorzystania z pomocy obrońcy. Postępowanie rewizyjne zostało odroczone i Sąd Wojewódzki zwrócił się do Sądu Najwyższego o zasadniczą wykładnię ustawy co do tego, czy wyznaczenie oskarżonemu w postępowaniu przyśpieszonym obrońcy z urzędu mimo zawiadomienia przez niego sądu przed rozpoczęciem rozprawy, że wyznacza obrońcę z wyboru, oraz rozpoznanie sprawy bez wezwania obrońcy z wyboru ustanowionego przez oskarżonego stanowi obrazę art. 76, 80, 86 i 267 d.k.p.k., powodującą uchylenie wyroku.Sąd Najwyższy przejął postanowieniem z dnia 8 stycznia 1970 r. sprawę do swego rozpoznania.Rozważając poszczególne zarzuty rewizyjne, Sąd Najwyższy ograniczył się do zarzutu najdalej idącego, a mianowicie do zarzutu pozbawienia oskarżonego prawa do skorzystania z pomocy wybranego przez siebie obrońcy.Jak wynika z protokołu rozprawy, oskarżony na samym wstępie oświadczył, że: "wnosi o przyznanie obrońcy z wyboru adwokata N." Na oświadczenie to Sąd zareagował w ten sposób, że "postanowił wyznaczyć dla oskarżonego obrońcę adwokata z urzędu w osobie adwokata Z." Brak jest zarówno w protokole rozprawy, jak i w motywach wyroku jakichkolwiek danych wyjaśniających, czym kierował się Sąd Powiatowy przy wydawaniu powyższego postanowienia. Jest rzeczą pewną, że nie istniały podstawy do wyznaczenia obrońcy z urzędu określone w art. 80 d.k.p.k. oraz że występujący na rozprawie głównej obrońca oskarżonego nie miał pełnomocnictwa.Ratio legis a zarazem cechą wyróżniającą postępowanie szczególne przewidziane w art. 6 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo (Dz. U. Nr 34, poz. 152) jest szybkie, w miarę możności natychmiastowe osądzenie złapanego na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem sprawcy przestępstwa o charakterze chuligańskim. Celowi temu służy pominięcie konieczności dochodzenia, zatrzymanie i doprowadzenie sprawcy do sądu, zastąpienie aktu oskarżenia zawiadomieniem złożonym do protokołu rozprawy głównej przez funkcjonariusza MO, bezzwłoczne rozpoznanie sprawy przez sąd, niestosowanie art. 253 i 256 d.k.p.k.) obecnie art. 299, 305 i 423 k.p.k.), a także uproszczony sposób wzywania świadków.Cel ten byłby zwichnięty gdyby prawa oskarżonego do korzystania z pomocy obrońcy nie zostały uregulowane w postępowaniu przyspieszonym w sposób odrębny i zgodny z założeniem ustawowym.Artykuł 6 § 5 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w tym przepisie rozporządzenie wykonawcze Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 1958 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 291) określają, że prawa oskarżonego do korzystania z pomocy obrońcy realizowane są w postępowaniu przyspieszonym przez dyżury adwokatów przy sądach orzekających w tym postępowaniu. Dyżury te ustalają właściwe rady adwokackie. Wynika stąd, że na podstawie przepisu szczególnego możność skorzystania z pomocy dyżurnego adwokata w zasadzie wyczerpuje w postępowaniu przyspieszonym prawa oskarżonego zastrzeżone art. 76 d.k.p.k. Nie oznacza to jednak, żeby sąd władny był oddalić wniosek oskarżonego zmierzający do udzielenia pełnomocnictwa innemu adwokatowi obecnemu na miejscu czy też mogącemu przybyć do sądu w krótkim czasie przed końcem posiedzenia. Uwzględnienie bowiem takiego wniosku nie godzi w szybkość postępowania, na straży której stoją omówione wyżej przepisy o prawie korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym. Jeżeli skorzystanie z pomocy innego adwokata byłoby na tym samym posiedzeniu niemożliwe, to wszelkie oświadczenia oskarżonego zmierzające do udzielenia pełnomocnictwa innemu adwokatowi muszą być przez Sąd wnikliwie rozważone.Życie może nieść za sobą rozmaite sytuacje, w których oskarżony przekonywająco wykaże, że dyżurujący adwokat nie zapewni mu należytej obrony (można tu przykładowo wskazać na konflikt interesów przy obronie kilku oskarżonych czy powiązania adwokata z osobą pokrzywdzonego). Sąd powinien więc zapoznać się z argumentami oskarżonego i rozstrzygnąć, czy są one rzeczowe i zasługują na uwzględnienie, czy też oskarżony zmierza do przewleczenia postępowania. Wydane w powyższej kwestii postanowienie sądu musi być uzasadnione w sposób umożliwiający kontrolę rewizyjną, a to ze względu na wagę zarzutu obrazy art. 76 d.k.p.k. czy art. 9 d.k.p.k.Sytuacja powyższa nie uległa zmianie na gruncie obowiązującego od 1 stycznia 1970 r. kodeksu postępowania karnego. Odpowiednikiem art. 6 § 1 i § 2 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) są art. 447 i 448 k.p.k., a delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy na rozprawie głównej zawiera art. 449 k.p.k. Do czasu wydania tego rozporządzenia pozostają w mocy dotychczasowe przepisy wykonawcze w postaci cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 1959 r., a to zgodnie z art. VI § 1 przepisów wprowadzających kodeks postępowania karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 97).W świetle powyższych wywodów zawarty w rewizji zarzut naruszenia istotnych przepisów postępowania karnego przez wyznaczenie z urzędu oskarżonemu, który o to nie wnosił i w stosunku do którego nie istniały podstawy z art. 80 d.k.p.k. (obecnie z art. 74 k.p.k.) - z jednoczesnym pominięciem oświadczenia oskarżonego zmierzającego do skorzystania z pomocy obrońcy z wyboru - uznać należy za słuszny. Pomijając bowiem zupełne niewyjaśnienie w lakonicznie ujętym protokole rozprawy głównej, czy istniała możność podjęcia obrony przez adwokata N., a następnie czym kierował się oskarżony, rezygnując z udzielenia pełnomocnictwa pełniącemu dyżur z ramienia Rady Adwokackiej adwokatowi Z. - stwierdzić trzeba, że zapadłe postanowienie Sądu nie pozwala także na jakąkolwiek ocenę przesłanek, którymi kierował się Sąd Powiatowy.Wobec mogącej mieć wpływ na treść wyroku w rozumieniu art. 383 pkt 3 d.k.p.k. obrazy art. 76 § 1 i 80 d.k.p.k. zaskarżony wyrok podlega uchyleniu bez potrzeby badania zasadności dalszych zarzutów rewizyjnych, które wobec konieczności ponownego rozpoznania sprawy mogą się okazać bezprzedmiotowe.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.