Rw 134/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: płk H. Kostrzewa (sprawozdawca), płk W. Sieracki.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Józefa P., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa z art. 108 § 1 k.k.W.P. i z art. 135 d. k.k. na łączną karę 1 roku pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońcę od wyroku Sądu Okręgu Wojskowego w N. z dnia 9 stycznia 1970 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zamiast kwalifikacji prawnej czynu z art. 108 § 1 k.k.W.P. przyjął kwalifikację z art. 303 § 1 k.k. i wykonanie wymierzonej za ten czyn kary 7 miesięcy pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres dwóch lat, a zamiast kwalifikacji prawnej czynu z art. 135 d. k.k. przyjął kwalifikację z art. 241 § 2 k.k. i wymierzoną za ten czyn karę złagodził do jednego tysiąca zł grzywny.Uzasadnienie faktyczneJózef P. skazany został za przestępstwa:a) z art. 108 § 1 k.k.W.P., a w szczególności za to, że w dniu 18 września 1969 r., mając obowiązek przystąpienia do odbycia kary 21 dni aresztu zwykłego w areszcie garnizonowym w N., nie rozpoczął jej odbywania, natomiast za zgodą pełniącego obowiązki profesora tegoż aresztu Ludwika C. wyjechał z garnizonu, udając się do swej żony Marii P. zamieszkałej w N.1, i tam z krótkimi przerwami przebywał do 30 września 1969 r., tj. do chwili dobrowolnego stawienia się we wspomnianym areszcie garnizonowym;b) z art. 135 d. k.k., a w szczególności za to, że w dniu 22 września 1969 r. w areszcie garnizonowym w N.2 udzielił korzyści majątkowej pełniącemu obowiązki profosa Ludwikowi C. przez wręczenie mu kwoty 100 złotych w zamian za naruszenie przezeń obowiązków służbowych, a mianowicie za zezwolenie na bezprawny pobyt poza aresztem w okresie, w którym powinien odbywać karę 21 dni aresztu zwykłego.Prokurator Okręgu Wojskowego w N. w rewizji złożonej na niekorzyść oskarżonego zarzucił Sądowi I instancji obrazę przepisów prawa materialnego przez przyjęcie błędnej kwalifikacji z art. 108 § 1 k.k.W.P. zamiast właściwej z art. 303 § 3 k.k. i przez wymierzenie w związku z tym oskarżonemu niewspółmiernie łagodnej kary oraz wniósł o uchylenie wyroku w części skazującej oskarżonego z art. 108 § 1 k.k.W.P. i przekazanie w tej części sprawy do ponownego rozpoznania.Natomiast obrońca w złożonej przez siebie rewizji wniósł o złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary z art. 108 § 1 k.k.W.P. i warunkowe zawieszenie jej wykonania oraz o umorzenie postępowania w części dotyczącej zarzutu z art. 135 d.k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Oskarżony pozostawał poza wyznaczonym miejscem przebywania (aresztem garnizonowym) przez okres od 18 do 30 września 1969 r. to jest przez 12 dni. Nie kwestionując tej okoliczności, prokuratura zajmuje stanowisko, że oskarżony działał z zamiarem samowolnego pozostawania poza miejscem odbywania służby w okresie od dnia 18 września 1969 r. do dnia 6 października, a więc przez czas powyżej 14 dni kalendarzowych.Rację ma prokurator, gdy twierdzi, że w takim wypadku decydujące znaczenie ma zamiar sprawcy. Samowolne oddalenie się jest przestępstwem umyślnym, którego strona podmiotowa determinowana jest wolą sprawcy, pragnącego bezprawnie pozostawać poza jednostkę wojskową lub poza wyznaczonym miejscem pobytu w okresie objętym świadomością sprawcy. Jeśli okres ten jest krótkotrwały i wynosi od dwóch do czternastu dni kalendarzowych, to wówczas sprawca dopuszcza się występku samowolnego oddalenia się w postaci zwykłej (art. 301 § 1 k.k.). Jeśli natomiast okres ten jest dłuższy i przekracza 14 dni kalendarzowych, to wówczas ma miejsce kwalifikowana postać występku samowolnego oddalenia się w rozumieniu przepisu art. 303 § 3 k.k.Za taką interpretacją omawianych przepisów prawa karnego przemawia nie tylko wykładnia gramatyczna ("żołnierz, który samowolnie opuszcza jednostkę (...) na czas (...)"), ale także treść przepisu art. 308 k.k., który między innymi zezwala sądowi na stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary w stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w art. 303 § 3 k.k., jeżeli dobrowolnie powrócił, a nieobecność jego nie przekraczała 14 dni kalendarzowych. Oznacza to, że żołnierz uchylający się od obowiązku pełnienia służby wojskowej przez czas przekraczający 14 dni kalendarzowych może przerwać stan przestępstwa, jeśli zrezygnuje ze swego przestępczego zamiaru. Wówczas właśnie może korzystać z nadzwyczajnego złagodzenia kary.Tak więc byt przestępstwa z art. 303 § 3 k.k. uwarunkowany jest zamiarem sprawcy w postaci uchylania się od obowiązku pełnienia służby wojskowej na czas powyżej 14 dni kalendarzowych, co ma istotne znaczenie w takich wypadkach, gdy faktyczny, bezprawny pobyt poza jednostką lub poza wyznaczonym miejscem przebywania trwał krócej.W rozpoznawanej sprawie zamiar oskarżonego Józefa P. przebywania poza jednostką przez czas dłuższy niż 14 dni nie został w sposób bezsporny ustalony. Wprawdzie oskarżony w toku dochodzenia wyjaśnił, że miał zamiar pozostawać poza jednostką przez 20 dni, przy czym wyjaśnienia te potwierdził częściowo świadek Ludwik C., jednakże w świetle innych dowodów okoliczność ta budzi poważne wątpliwości. Mianowicie oskarżony wyjaśnił na rozprawie, że miał zamiar wrócić do aresztu garnizonowego w dniu 30 września 1969 r. dlatego, iż wiedział o tym że jednostka wojskowa ma wyjechać na ćwiczenia i że on - jako kierowca samochodu - zostanie z aresztu odwołany. Te wyjaśnienia oskarżonego potwierdził na rozprawie jego dowódca Krzysztof K., który zeznał stanowczo, że w razie wyjazdu jednostki na ćwiczenia zwolniłyby oskarżonego z aresztu. Istniejące w sprawie wątpliwości należy tłumaczyć na korzyść oskarżonego, co jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że dopuścił się on samowolnego oddalenia na czas nie przekraczający 14 dni. Zgodnie z przepisem art. 2 § 1 k.k. czyn oskarżonego należało zakwalifikować z art. 303 § 1 k.k. Dawna ustawa (art. 108 § 1 k.k.W.P.) nie jest w konkretnym wypadku względniejsza dla sprawcy dlatego, że idzie tu o wymiar kary znacznie przekraczający minimum zagrożenia ustawowego przewidzianego w art. 108 § 1 k.k.W.P.Oceniając okoliczności towarzyszące popełnieniu przez oskarżonego występku z art. 303 § 1 k.k., Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że oskarżony był w zasadzie dobrym żołnierzem, że w ostatnim okresie służby wojskowej wykroczeń dyscyplinarnych dopuszczał się na tle uczuć żywionych względem żony, która zachowywała się w sposób uzasadniający obawy oskarżonego o trwałość zawartego niedawno małżeństwa, oraz że chorobliwą wprost zazdrość wywoływały przysyłane mu anonimy, które okazywał przełożonemu (vide zeznanie świadka Krzysztofa K.). Uwzględniając ponadto dobrowolny powrót oskarżonego do jednostki oraz fakt odbycia przez niego w całości zasadniczej służby wojskowej, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że oskarżony Józef P. - mimo niewykonania kary - będzie przestrzegał porządku prawnego i nie popełni więcej przestępstwa. Uzasadnia to orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary.2. Udzielenie przez oskarżonego profosowi aresztu Ludwikowi C. korzyści majątkowej w kwocie 100 zł miało formę rewanżu za wyświadczenie "przysługi" w postaci wyrażenia zgody na pozostawanie poza aresztem garnizonowym. Zarówno niewielka wysokość łapówki, jak i szczególne okoliczności, w jakich została ona przez oskarżonego wręczona, przemawiają za słusznością stanowiska prokuratury wyrażającego się w tym, że idzie tu o wypadek mniejszej wagi w rozumieniu przepisu art. 241 § 2 k.k. Przyjmując taką właśnie ocenę prawną czynu oskarżonego, Sąd Najwyższy uznał, że adekwatną represję karną w stosunku do niego stanowić będzie odpowiednia kara grzywna.