V KRN 25/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 marca 1970 r. na rozprawie sprawy Jana S. i Antoniego F., oskarżonych z art. 261 d.k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych od prawomocnych postanowień Sądu Powiatowego w Inowrocławiu z dnia 28 lipca 1969 r.uchylił oba zaskarżone postanowienia i umorzył postępowanie w przedmiocie zastosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) w stosunku do oskarżonych Jana S. i Antoniego F., a kosztami związanymi z rewizją nadzwyczajną obciążył Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Inowrocławiu z dnia 24 czerwca 1969 r. oskarżeni Jan S. i Antoni F. zostali skazani z mocy art. 261 d.k.k. w związku z art. 42 § 2 i 47 § 1 lit. c) k.k. z 1932 r. na kary po 2 lata więzienia oraz 2.000 zł grzywny, z orzeczeniem utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata, za to, że w nocy z 8 na 9 marca 1969 r. w K., będąc w stanie nietrzeźwym i działając wspólnie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim wyłamaniu drzwi od mieszkania Bolesława P., za pomocą bicia zmusili go do wydania im portfelu z zawartością 1.000 zł. Obrońcy oskarżonych złożyli w terminie określonym w przepisie art. 337 § 1 d.k.p.k. wnioski o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku, na skutek czego uzasadnienie to zostało sporządzone. Z uzasadnienia tego wynika, że Sąd Powiatowy ustalił, iż oskarżeni po wyważeniu siłą drzwi do mieszkania pokrzywdzonego Bolesława P. zaczęli się domagać od niego pieniędzy na wino, a gdy pokrzywdzony odmówił wydania im pieniędzy, zaczęli go obaj bić i dopiero wówczas pokrzywdzony wyjął spod poduszki portfel, w którym miał 1.000 zł, i wręczył go oskarżonym. Na skutek bicia pokrzywdzony Bolesław P. doznał licznych obrażeń twarzy.W dniu 28 lipca 1969 r. Sąd Powiatowy w Inowrocławiu umorzył postępowanie karne w stosunku do oskarżonych Jana S. i Antoniego F. z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151).Postanowienia powyższe uprawomocniły się, gdyż obydwaj oskarżeni nie złożyli w terminie przewidzianym w art. 14 ust. 1 cytowanej ustawy wniosków o rozpoznanie sprawy, a prokurator postanowień tych nie zaskarżył.Oba te postanowienia zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając obrazę prawa materialnego przez umorzenie postępowania karnego w stosunku do oskarżonych Jana S. i Antoniego F. z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), mimo że czyn zarzucony tym oskarżonym oraz przypisany im nieprawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Inowrocławiu z dnia 24 czerwca 1969 r., zakwalifikowany błędnie jako przestępstwo z art. 261 d.k.k., posiadał znamiona przestępstwa z art. 259 d.k.k., wobec czego z mocy przepisu art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. wyłączony był spod amnestii. W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi o uchylenie obydwu zaskarżonych postanowień i umorzenie postępowania w przedmiocie zastosowania amnestii w stosunku do oskarżonych Jana S. i Antoniego F.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Przypisany nieprawomocnym wyrokiem czyn oskarżonych, choć zakwalifikowany z art. 261 d.k.k., w istocie zawiera elementy przestępstwa określonego w art. 259 d.k.k., które jest wyłączone spod dobrodziejstwa ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (art. 7 pkt 3). A o tym, za jakie przestępstwo sprawca został skazany, decyduje opis czynu przypisanego, a nie przyjęta kwalifikacja prawna, która - jak w niniejszej sprawie - jest błędna.Co się tyczy kwalifikacji prawnej, to w związku z wywodami obrońcy, który na rozprawie przed Sądem Najwyższym wywodził, że wręczenie portfelu przez pokrzywdzonego napastnikom, stosującym do pokrzywdzonego przemoc, stanowi rozporządzenie mieniem w rozumieniu art. 261 d.k.k., należy zauważyć, co następuje:Wprawdzie w art. 261 d.k.k. posłużono się - podobnie jak w art. 264 d.k.k. - słowem "rozporządza", jednakże słowo to nie może być rozumiane w obu przepisach jednakowo, ponieważ w art. 264 d.k.k. owo "rozporządzenie" mieniem nie doznaje ograniczenia przez inny przepis i dlatego powinno być rozumiane szeroko jako rozporządzenie mieniem zarówno natychmiastowo jak i na przyszłość, natomiast w art. 261 d.k.k. owo rozporządzenie nie może być rozumiane tak szeroko, doznaje bowiem ograniczenia przez przepis zbliżony do art. 261 d.k.k., mianowicie przez art. 259 d.k.k.Istota rozboju (art. 259 d.k.k.) polega na tym, że sprawca stosuje przemoc lub groźbę użycia natychmiastowego gwałtu na osobie po to, by niezwłocznie zawładnąć cudzą rzeczą, przy czym obojętne jest, czy czyni do własnoręcznie, czy też zmusza pokrzywdzonego do natychmiastowego wydania jej. Istota zaś wymuszenia rozbójniczego (art. 261 d.k.k.) polega na tym, że sprawca zmusza do rozporządzenia mieniem na przyszłość. Ta właśnie różnica w czasie, stwarzająca możliwość uratowania mienia (np. przez zawiadomienie MO), powoduje, że stopień społecznego niebezpieczeństwa wymuszenia rozbójniczego jest mniejszy niż rozboju, co znalazło wyraz w wydatnym zróżnicowaniu sankcji za te przestępstwa.Tak więc art. 261 d.k.k. może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przemocą lub groźbą użycia natychmiastowego gwałtu na osobie zmusza inną osobę do rozporządzenia mieniem na przyszłość, natomiast gdy sprawca, stosując te same środki przymusu, zmusza inną osobę do natychmiastowego wydania mienia (natychmiastowego rozporządzenia), zastosowanie ma przepis art. 259 d.k.k.Stwierdzenie to odnosi się również do nowego k.k. o tyle, że użyte w art. 210 k.k. (rozbój) słowo "zabiera" oznacza - tak jak w art. 259 d.k.k. - zarówno własnoręczny zabór jak i zmuszenie do natychmiastowego wydania rzeczy, a użyte w art. 211 k.k. (wymuszenie rozbójnicze) sformułowanie "zmusza (...) do rozporządzenia mieniem" oznacza - tak jak w art. 261 d.k.k. - zmuszenie do rozporządzenia na przyszłość przy inaczej ujętym sposobie działania. Dawny przepis mówi o przemocy albo groźbie użycia natychmiastowego gwałtu na osobie, nowy zaś o groźbie zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Dodać jednak należy, że w konkretnej sytuacji (orzeczono nieprawomocnie karę 2 lat pozbawienia wolności) zastosowanie będzie miał k.k. z 1932 r., jako względniejszy dla sprawcy, gdyż art. 259 k.k. z 1932 r. przewiduje karę od 6 miesięcy, podczas gdy art. 210 § 1 k.k. - od 3 lat pozbawienia wolności.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii w stosunku do obu oskarżonych umorzył.