II KR 7/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec (sprawozdawca).Sędziowie: Z. Chełmicki, J. Zembaty.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie: 1) Elżbiety G., oskarżonej z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), 2) Józefa W., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), oraz 3) Józefa M., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonych przez oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 29 czerwca 1968 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok,2) postępowanie karne w stosunku do oskarżonej Elżbiety G. o zarzucone jej przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) umorzył na podstawie art. 3 lit. c) k.p.k.;3) postępowanie karne w stosunku do oskarżonych Józefa W. i Józefa M. o przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. umorzył na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174);4) oskarżonego Józefa W. z zarzutu zagarnięcia mienia społecznego uniewinnił (...).Uzasadnienie faktyczneA. Elżbieta G. oskarżona była o to, że:I. w okresie od 26 października 1960 r. do 20 czerwca 1961 r. w Ż. jako prywatny przedsiębiorca Punktu Sprzedaży Państwowych Szkółek Drzew Owocowych i Ozdobnych, w transakcjach handlowych z Państwowym Gospodarstwem Ogrodniczym "L." w W., przywłaszczyła sobie z tytułu bezpodstawnie udzielonej marży oraz bezzasadnie wystawionych not obciążeniowych łączną kwotę 102.760 zł ze szkodą dla tegoż Gospodarstwa, tj. o czyn z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11);II. w czasie i miejscu jak wyżej, działając w tym samym charakterze, w transakcjach handlowych z odbiorcami sektora państwowego, przywłaszczyła sobie na szkodę tych odbiorców - z tytułu podwyższenia cen na dostarczone przez Państwowe Gospodarstwo Ogrodnicze "L." produkty roślinne oraz fakturowania wyższych kosztów opakowań i przesyłek od faktycznie poniesionych - łączną kwotę 48.750,90 zł, tj. o czyn z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).B. Józef W. i Józef M. oskarżeni byli o to, że:III. w okresie od 26 października 1960 r. do 20 czerwca 1961 r. w W., działając wspólnie, przy czym Józef W. jako kierownik a Józef M. jako główny księgowy Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego "L.", ze szkodą dla interesu publicznego przekroczyli swoje uprawnienia w ten sposób, że bezpodstawnie udzielili prywatnemu przedsiębiorcy Punktu Sprzedaży Państwowych Szkółek Drzew Owocowych i Ozdobnych w Ż. Elżbiecie G. marży w wysokości 20% od wartości dostawy produktów roślinnych, bezzasadnie uznali noty obciążeniowe wystawione przez wyżej wymienioną oraz nie dopełnili obowiązku wystawienia faktur dla osób prywatnych i przedsiębiorstw państwowych na wysłane produkty roślinne i poniesiono koszty przesyłki, przez co Gospodarstwo poniosło straty w kwocie 158.771,50 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.C. Ponadto Józef W. oskarżony był o to, że:IV. w okresie od stycznia do września 1961 r. w W. jako kierownik Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego "L." zagarnął na szkodę tegoż Gospodarstwa gotówkę w kwocie 2.850 zł w ten sposób, że zainkasowanych należności z tytułu sprzedaży Franciszkowi G. produktów roślinnych nie odprowadził do kasy, lecz przywłaszczył sobie, tj. o czyn z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 29 czerwca 1968 r. uznał: 1) oskarżoną Elżbietę G. - za winną przestępstwa opisanego w pkt I i II sentencji, z tym jednak uzupełnieniem, że przywłaszczyła ona sobie łącznie kwotę 60.884,40 zł, i za to na mocy przepisów art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) i art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał ją na karę 5 lat więzienia i 30.000 zł grzywny, przyjmując w razie nieuiszczenia w terminie jeden dzień więzienia za równoważnik 100 zł grzywny, oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 3 lat;2) oskarżonych Józefa M. i Józefa W. - za winnych przestępstwa opisanego w pkt III sentencji, z tym jednak uzupełnieniem, że strata wyniosła 78.192,75 zł, i za to na mocy przepisu art. 286 § 1 k.k. skazał każdego z nich na karę po 1 roku i 6 miesięcy więzienia, które to kary na mocy przepisu art. 61 § 1 k.k. zawiesił obu oskarżonym warunkowo na przeciąg 2 lat;3) oskarżonego Józefa W. - za winnego przestępstwa z art. 2 § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), polegającego na tym, że w miesiącu wrześniu 1959 r. w W. jako kierownik Gospodarstwa Ogrodniczego "L." zagarnął kwotę 1.000 zł w ten sposób, iż należności tej, zainkasowanej z tytułu sprzedanych Franciszkowi G. produktów roślinnych (kwiatów) w powyższej kwocie, nie odprowadził do kasy, lecz przywłaszczył sobie, i na mocy przepisu art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) postępowanie karne przeciwko Józefowi W. umorzył;4) oskarżonego Józefa W. - za winnego przestępstwa z art. 2 § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), polegającego na tym, że w miesiącu styczniu 1961 r. w W. jako kierownik Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego "L." zagarnął kwotę 1.850 zł w ten sposób, iż należności tej, zainkasowanej z tytułu sprzedanych Franciszkowi G. produktów roślinnych (kwiatów) w powyższej kwocie, nie odprowadził do kasy, lecz przywłaszczył sobie, i na mocy przepisu art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) postępowanie karne przeciwko Józefowi W. umorzył;5) na mocy przepisów art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) orzekł względem oskarżonej Elżbiety G. jako karę dodatkową przepadek majątku w całości.Z tytułu odszkodowania Sąd zasądził od oskarżonej Elżbiety G. na rzecz Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego "L." w W. kwotę 60.884,40 zł z 8% od dnia 31 sierpnia 1966 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 3.315 zł na rzecz Skarbu Państwa (Kasy Sądu Wojewódzkiego w Katowicach) tytułem wpisu stosunkowego od zasądzonej wyżej kwoty odszkodowania.Oskarżona Elżbieta G., wnosząc w rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie jej z zarzutu objętego pkt I sentencji zaskarżonego wyroku bądź też o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzuca:1) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku skazującego,2) obrazę art. 3 lit. c) k.p.k., ponieważ oskarżona została już prawomocnie za ten sam czyn skazana przez Sąd Powiatowy w Rybniku.Oskarżony Józef W., wnosząc w rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie, zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku.Oskarżony Józef M., wnosząc w rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i o uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuca w rewizji:1) obrazę przepisów prawa materialnego (art. 286 § 1 i art. 14, 16 k.k.),2) uchybienia procesowe mogące mieć wpływ na treść wyroku (art. 329, 264 i 231 k.p.k.),3) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. W związku z rewizją oskarżonej Elżbiety G. należy zauważyć, że rewizja jej nie jest konsekwentna, gdyż podnosząc zarzut rzeczy osądzonej, nie wnosi o umorzenie postępowania, lecz o uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto podnosi ten zarzut jako ostatni, zamiast zacząć od niego, skoro w razie uwzględnienia go pozostałe zarzuty stałyby się bezprzedmiotowe.Otóż właśnie ten ostatni zarzut rei iudicatae jest w pełni uzasadniony, ponieważ oskarżona Elżbieta G. za to samo przestępstwo została już prawomocnie skazana przez Sąd Powiatowy w Rybniku.Oskarżona podnosiła ten zarzut już w toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim w Katowicach, ale Sąd zarzutu tego nie uwzględnił, stwierdzając ogólnikowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że brak jest podstaw do uwzględnienia tego zarzutu, gdyż oskarżona dopuściła się przypisanego jej czynu w okresie nie objętym aktem oskarżenia wniesionym do Sądu Powiatowego w Rybniku.Stanowisko, jakie zajął w tej kwestii Sąd Wojewódzki, jest błędne i pozostaje w sprzeczności z uchwałą połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1966 r., VI KO 42/62 dotyczącą przestępstwa ciągłego (OSNKW z 1966 r. zesz. 7, poz. 69).Zarówno w sprawie rozpoznanej przez Sąd Powiatowy w Rybniku, jak i w sprawie niniejszej chodziło o zagarnięcie przez oskarżoną Elżbietę G. różnych kwot pieniężnych w wyniku tzw. "zawyżenia" cen w transakcjach handlowych z odbiorcami sektora państwowego i na ich szkodę.Sąd Powiatowy w Rybniku skazał oskarżoną Elżbietę G. prawomocnie za dwa tego rodzaju przestępstwa: za jedno popełnione w marcu 1961 r. na szkodę Zakładów Cynkowych w "T.", za drugie zaś popełnione w kwietniu 1961 r. na szkodę kopalni węgla kamiennego "C.".W sprawie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach oskarżona Elżbieta G. została skazana za zagarnięcie 60.884 zł w okresie od 26 października 1960 r. do 20 czerwca 1961 r. na szkodę różnych odbiorców sektora państwowego.W związku z tym należało rozważyć, czy zarzut zagarnięcia będący przedmiotem rozpoznania przez Sąd Wojewódzki w Katowicach może być uznany za czyn nowo ujawniony i czy Sąd Powiatowy w Rybniku nie miał faktycznej możności rozpoznania owego czynu.Otóż zagarnięcie, o które chodzi w niniejszej sprawie, nie jest czynem nowo ujawnionym w rozumieniu wspomnianej uchwały połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego, gdyż tylko taki czyn może uchodzić za nowo ujawniony, który nie jest zbieżny, nawet częściowo, z czynami już prawomocnie osądzonymi. Tymczasem jak wynika z porównania akt obu spraw, a nawet z samego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, czyny te częściowo zachodzą na siebie, i to nie tylko co do czasu ich popełnienia, ale również co do niektórych kwot, które były objęte zarówno aktem oskarżenia w sprawie Sądu Powiatowego w Rybniku, jak i aktem oskarżenia w niniejszej sprawie. W szczególności chodzi o trzy kwoty, o których mowa w dodatkowej opinii biegłego H., a o które Sąd Wojewódzki w Katowicach zmniejszył wysokość zagarnięcia przypisanego oskarżonej Elżbiecie G., a mianowicie o 8.620 zł, 2.291 zł i 8.622 zł - z uzasadnieniem, że kwoty te były objęte aktem oskarżenia w osądzonej już prawomocnie sprawie. Wchodzi tu jeszcze w rachubę kwota 250 zł na szkodę kopalni "C.", gdyż zagarnięcie na szkodę tej kopalni było już przedmiotem prawomocnego osądu w sprawie Sądu Powiatowego w Rybniku. Wskazuje to na tożsamość czynów prawomocnie już osądzonych z czynami rozpoznawanymi obecnie.Dodać jeszcze należy, że Sąd Powiatowy w Rybniku miał możność rozpoznania czynów, które były przedmiotem osądu przez Sąd Wojewódzki w Katowicach.Otóż z akt Sądu Powiatowego w Rybniku wynika, że Prokuratura Powiatowa w Rybniku zleciła w dniu 30 grudnia 1961 r. Komendzie Powiatowej MO w Rybniku przeprowadzenie szczegółowego dochodzenia w sprawie przeciwko Elżbiecie G., m.in. o to, że w czasie od 1960 do 1961 r. w Ż. pobierała za drzewka, krzewy i kwiaty ceny wyższe od obowiązujących.Dnia 12 stycznia 1962 r. MO, rozpatrzywszy materiały m. in. w sprawie pobierania za drzewka owocowe i ozdobne cen wyższych od obowiązujących w okresie od początku 1960 r. do maja 1961 r., postanowiła wszcząć w powyższej sprawie dochodzenie.IKR dokonał kontroli w sierpniu i październiku 1961 r. rozmiarów i rodzaju transakcji dokonanych przez Elżbietę G. w okresie od 1960 r. do 15 sierpnia 1961 r. z kopalnią węgla kamiennego "C." i w okresie od 1960 r. do 14 października 1961 r. z Zakładami Cynkowymi "T.".Aczkolwiek z wyjaśnień oskarżonej wynikało, że uprawiała ona działalność handlową na szeroką skalę na terenie całego kraju, to jednak prokurator ograniczył dochodzenie - jeśli chodzi o zarzut zagarnięcia - tylko do wspomnianych dwóch zakładów i w dniu 4 stycznia 1964 r. wydał postanowienie o przedstawieniu Elżbiecie G. trzech zarzutów: 1) prowadzenia od 1 stycznia 1960 r. do 29 maja 1961 r. handlu drzewkami, krzewami i kwiatami bez właściwego zezwolenia, 2) wyłudzenia w marcu 1961 r. na szkodę Zakładów Cynkowych "T." 25.100 zł i 3) wyłudzenia w kwietniu 1961 r. na szkodę kopalni węgla "C." 26.700 zł - w obu wypadkach przez tzw. "zawyżenie" cen.Z dowodów w aktach sprawy wynika, że zarówno Prokurator Powiatowy w Rybniku, jak i Sąd Powiatowy w Rybniku w czerwcu 1964 r. dowiedzieli się od Prokuratora Powiatowego w Wałbrzychu o toczącym się w niniejszej sprawie postępowaniu karnym przeciwko Elżbiecie G., mimo to jednak nie doszło do połączenia obu spraw i w rezultacie dnia 11 listopada 1964 r. zapadł w Sądzie Powiatowym w Rybniku wyrok skazujący Elżbietę G. - jeśli chodzi o zagarnięcie - tylko za dwa wspomniane czyny popełnione: jeden w marcu 1961 r., drugi zaś w kwietniu 1961 r., a 27 lipca 1965 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrok ten utrzymał w mocy.Z powyższych względów należało zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonej Elżbiety G. uchylić i postępowanie karne w tym zakresie z mocy art. 3 lit. c) k.p.k. - ze względu na zasadę ne bis in idem - umorzyć.2. Co się tyczy rewizji oskarżonego Józefa W., to należało ją częściowo uznać za zasadną, zwłaszcza gdy chodzi o zarzut zagarnięcia.W związku z tym zarzutem należy zwrócić uwagę, że Sąd Wojewódzki nie powinien był uznawać oskarżonego Józefa W. za winnego przestępstw określonych w art. 2 § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), skoro postępowanie karne o te właśnie przestępstwa umorzył z mocy art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii.Niezależnie od tego uchybienia należało zaskarżony wyrok w tej części uchylić i oskarżonego Józefa W. z zarzutów zagarnięcia uniewinnić w myśl zasady in dubio pro reo.Oskarżony podniósł bowiem w swej obronie, że kwiaty za kwotę 2.850 zł nabył grzecznościowo i przesłał Franciszkowi G. Sąd Wojewódzki nie dał wiary tym wyjaśnieniom oskarżonego, uzasadniając swe stanowisko tym, że jeśliby tak było w rzeczywistości, to Franciszek G. fakt ten niewątpliwie by potwierdził. Ale przecież świadek Franciszek G. nie mógł potwierdzić obrony oskarżonego, ponieważ składał swe zeznania w toku śledztwa jeszcze przed przesłuchaniem oskarżonego, a na rozprawie nie mógł być przesłuchany, gdyż - jak to wynika z adnotacji na karcie 393 - zmarł. Zeznania zaś jego ze śledztwa obrony oskarżonego nie wyłączają, gdyż świadek ten zeznał w śledztwie, że oskarżonego Józefa W. zna od bardzo dawna, że od 1959 r. otrzymywał od niego od czasu do czasu kwiaty, za które płacił przeważnie przelewem na konto PGR, a czasem do rąk własnych Józefa W., przy czym dodał, że on również posyłał kwiaty Józefowi W. i w zamian za to otrzymywał kwiaty od niego. W świetle tych zeznań nie można wyłączyć, że wśród tych transakcji były również owe grzecznościowe, o których wspomina oskarżony Józef W. Całkowite wyjaśnienie tej kwestii - wobec śmierci Franciszka G. - nie jest już możliwe.Mając to na względzie, jak również opinię biegłego B., który wyraził pogląd, że zapłacona przez Franciszka G. Józefowi W. kwota 2.850 zł mogła stanowić zapłatę za nie związaną z PGO "L." transakcję wyświadczoną przez Józefa W. Franciszkowi G. w formie koleżeńskiej przysługi, na co może wskazywać brak nazwiska Franciszka G. na liście dłużników PGO w "L.", Sąd Najwyższy oskarżonego Józefa W. z zarzutów zagarnięcia uniewinnił.Co się tyczy przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k., to wbrew wywodom rewizji jest ono w świetle materiału dowodowego niewątpliwe, choć w znacznie węższych rozmiarach, niż przyjął to Sąd Wojewódzki.Oskarżony Józef W., jak również oskarżony Józef M. jako główny księgowy, mimo że dopuścili się pewnych nieformalności, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, choćby np. w zakresie niedopełnienia obowiązku wystawiania faktur i tolerowania tego, że pewne osoby zawierające transakcje nie chciały się ujawniać, by m. in. nie płacić podatków - byli w zasadzie doskonałymi pracownikami, cieszącymi się jak najlepszą opinią za duże osiągnięcia w pracy dla dobra PGO "L".Oceniając zatem działanie oskarżonego Józefa W. w tym aspekcie i mając na względzie znaczny upływ czasu (prawie 8 lat), Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że kara nie mogłaby w żadnym razie przekroczyć jednego roku więzienia, i dlatego postępowanie karne w tym zakresie z mocy dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) - umorzył.To samo dotyczy także oskarżonego Józefa M. Dodać można, że już z treści jego rewizji widoczne jest, że praktyka, jaka była stosowana, utrudniała kontrolę.Również więc w stosunku do oskarżonego Józefa M. - z przyczyn, o których była mowa w związku z rewizją oskarżonego Józefa W. - należało wyrok uchylić i postępowanie karne w tym zakresie o przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k., z mocy art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), umorzyć.