V KRN 115/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Kempisty.Sędziowie SN: B. Bartosik, M. Budzianowski, J. Gaj (spraw.), W. Komorniczak, J. Polony, R. Staszkiewicz.Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej M. Tuszyńskiej.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu sprawy G.B. skazanego z art. 202 § 2, art. 200 § 1, art. 266 § 4 k.k. w zw. z art. 58 k.k. i art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść skazanego (DPU R 901/78) od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z siedzibą w M. - z dnia 27 lutego 1978 r. sygn. II K 49/77 utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1978 r. sygn. IV KR 243/78:I. zmienia zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego G.B. w ten sposób, że:1)uchyla orzeczoną w stosunku do niego karę łączną;2) zamiast skazania za czyny przypisane w punktach I-VIII aktu oskarżenia uznaje oskarżonego G.B. za winnego tego, że od stycznia 1974 r. do lutego 1976 r. wspólnie i w porozumieniu, przestępstwem ciągłym, w różnych okresach czasu i składach osobowych oraz samodzielnie zagarnął mienie społeczne wartości 455.588 zł na szkodę byłych Zakładów Zbożowo-Młynarskich "PZZ" w S., a następnie w Ł. oraz Skarbu Państwa, tj. przestępstwa określonego w art. 202 § 2, art. 200 § 1, art. 266 § 4 k.k. w zw. z art. 58 i art. 10 § 2 k.k., i na podstawie art. 202 § 2 k.k. w zw. z art. 58, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3, art. 46 § 1 pkt 2 i art. 10 § 3 k.k. wymierza oskarżonemu karę 10 lat pozbawienia wolności i 200.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat oraz konfiskatę telewizora "Beryl"; na wypadek nieuiszczenia w terminie orzeczonej grzywny zamienia ją na 3 lata zastępczej kary pozbawienia wolności, przyjmując 1 dzień pozbawienia wolności za równoważny grzywnie w kwocie 150 zł; na podstawie art. 83 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zalicza oskarżonemu G.B. okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 marca 1976 r.; na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. zasądza od oskarżonego G.B. na rzecz Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego "PZZ" w Ł. oraz Skarbu Państwa - Urzędów Gminnych w Z., S., M. i Ł. odszkodowanie w kwocie 455.588 z 8% od dnia 1 marca 1976 r. solidarnie z J.S., S.K., J.B., T.O., E.U., Z.Ł., J.K., S.O. i J.S. wg zasad określonych w wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. oraz wpis stosunkowy na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 29.574 zł;II. zasądza od oskarżonego G. B. na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania karnego w części nań przypadającej oraz 92.000 zł opłaty za wszystkie instancje.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w S. z siedzibą w M. z dnia 27 lutego 1978 r. sygn. akt II K 49/77 obok innych współoskarżonych G.B. został skazany:I. za czyn opisany w pkt I aktu oskarżenia przy przyjęciu, że współuczestniczył w przywłaszczeniu mienia wartości 119.395 zł na podstawie art. 202 § 2 w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny. Ponadto orzeczono przepadek zakwestionowanego telewizora;II.za czyn opisany w pkt II aktu oskarżenia przy przyjęciu, że współuczestniczył w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 46.845 zł na podstawie art. 202 § 1 w związku z art. 10 § 3 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. na karę 4 lat pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości 60.000 zł;III. za czyn opisany w pkt III aktu oskarżenia, z tym że współuczestniczył w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 80.880 zł, na podstawie art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 i art. 36 § 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny;IV.za czyn opisany w pkt IV aktu oskarżenia, z tym że współuczestniczył w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 49.924 zł, na podstawie art. 200 § 1 w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny;V.za czyn opisany w pkt V aktu oskarżenia, z tym że współuczestniczył w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 85.035 zł na podstawie art. 200 § 1 w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny;VI. za czyn opisany w pkt VI aktu oskarżenia, tj. współuczestniczenia w zagarnięciu mienia społecznego wartości 21.405 zł, na podstawie art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny;VII.za czyn opisany w pkt VII aktu oskarżenia, tj. współuczestniczenia w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 9.000 zł, na podstawie art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny;VII.za czyn opisany w pkt VIII aktu oskarżenia, tj. współuczestniczenia w przywłaszczeniu mienia społecznego wartości 43.104 zł, na podstawie art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 i art. 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny.Jako karę łączną Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu G.B. karę 8 lat pozbawienia wolności i 200.000 zł grzywny. Niezależnie od tego zasądzone zostało od niego odszkodowanie na rzecz Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowego "PZZ" w Ł.Od wyroku tego wniósł rewizję Prokurator Rejonowy w Ł., zarzucając wymierzenie G.B. rażąco łagodnej kary łącznej pozbawienia wolności.Występujący na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Najwyższym prokurator modyfikował rewizję i wniósł o uznanie, iż oskarżony G.B. popełnił przypisane mu czyny w warunkach przestępstwa ciągłego oraz o wymierzenie mu znacznie surowszej kary pozbawienia wolności.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 26 października 1978 r. sygn. akt IV KR 243/78 - rewizji prokuratora nie uwzględnił i wyrok Sądu Wojewódzkiego utrzymał w mocy.Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego wynika, że Sąd Najwyższy podzielił wprawdzie pogląd, iż czyny niektórych oskarżonych, a w szczególności czyny przypisane oskarżonemu G.B., powinny być potraktowane jako przestępstwo ciągłe, jednak uznał, że wyrok w tej części może być zmieniony tylko w drodze rewizji nadzwyczajnej, albowiem wymagałoby to zmiany kwalifikacji prawnej przypisanych także innym oskarżonym czynów, a także innej konstrukcji wewnętrznej wyroku, na co nie pozwalały ramy wniesionej przez prokuratora rewizji wyłącznie na niekorzyść osk. G.B. Sąd Najwyższy nie znalazł również podstaw do podwyższenia łącznej kary pozbawienia wolności wymierzonej G.B., "gdyż wszelkie okoliczności mające wpływ na jej wymiar zostały przez Sąd Wojewódzki we właściwym stopniu uwzględnione z podkreśleniem organizatorskiej i kierowniczej roli tego oskarżonego".Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku wniósł na niekorzyść oskarżonego G.B. Prokurator Generalny PRL, zarzucając obrazę art. 58 k.k. przez nieprzyjęcie, że popełnione przez tego oskarżonego czyny mają charakter przestępstwa ciągłego, co miało wpływ na przyjęcie błędnej oceny prawnej jego działania i na wymierzenie oskarżonemu rażąco łagodnej kary pozbawienia wolności, a w konkluzji wnosząc:1) o zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie, że oskarżony G.B. popełnił przestępstwo ciągłe w sposób opisany w pkt I do VIII aktu oskarżenia, zagarniając w czasie od stycznia 1974 r. do lutego 1976 r., wspólnie z innymi osobami, mienie społeczne wartości 455.588 zł na szkodę byłych Zakładów Zbożowo-Młynarskich "PZZ" w S., a następnie w Ł. oraz Skarbu Państwa, co stanowi zbrodnię z art. 202 § 2, art. 200 § 1, art. 266 § 4 i art. 58 k.k.,2)o wymierzenie oskarżonemu G.B. na podstawie art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 58 i art. 36 § 3 oraz art. 10 § 3 k.k. - w miejsce dotychczas wymierzonych kar - kary pozbawienia wolności w rozmiarze 12 lat oraz kary grzywny w rozmiarze 200.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Utrzymany przez Sąd Najwyższy w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w S. w części dotyczącej oskarżonego G.B. jest niesłuszny.Zgodnie z uchwałą połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1966 r. VI KO 42/62 (OSNKW 1966, z. 7, poz. 69) przestępstwo ciągłe zachodzi wtedy, gdy pomiędzy poszczególnymi czynami przestępnymi istnieje ścisły związek, a w szczególności, gdy wszystkie czyny są jednorodzajowe, popełnione zostały w taki sam lub bardzo zbliżony sposób i w stosunkowo krótkich odstępach czasu, skierowane były przeciwko takiemu samemu dobru chronionemu prawem oraz zostały podjęte z góry powziętym zamiarem, względnie przy wykorzystaniu tej samej trwałej sposobności.Wszystkie wymienione wyżej elementy przestępstwa ciągłego zachodzą w przypadku oskarżonego G.B.Oskarżony ten, pełniąc funkcję magazyniera i kierownika spichrza i młyna w S., będąc z tytułu zajmowanego stanowiska odpowiedzialnym za ochronę mienia, działał w porozumieniu z innymi osobami i w różnych układach osobowych i przy pomocy fikcyjnych dokumentów zagarnął w okresie od stycznia 1974 r. do lutego 1976 r. na szkodę byłych Zakładów Zbożowo-Młynarskich, przejętych następnie przez Okręgowe Przedsiębiorstwo PZM "PZZ" w oraz Skarbu Państwa, mienie społeczne wartości 455.588 zł.Powyższe działanie oskarżonego G.B. stanowi jedną naturalną całość i niesłusznie zostało w akcie oskarżenia, a później w części dyspozytywnej wyroku Sądu Wojewódzkiego podzielone na osiem czynów dlatego, że oskarżony działał w różnych układach osobowych, co jednak nie stanowi przeszkody do przyjęcia konstrukcji przestępstwa ciągłego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że niektóre z przypisanych oskarżonemu G.B. odrębnych czynów uznał już Sąd Wojewódzki za przestępstwa ciągłe, skoro przyjął, że popełnione zostały na przestrzeni pewnego okresu czasu i składały się z szeregu operacji przestępczych.Sztuczne podzielenie przestępstwa oskarżonego G.B. na 8 różnych czynów spowodowało nieprawidłową kwalifikację czynów opisaną w zarzutach od I do VIII aktu oskarżenia i w efekcie uniemożliwiło właściwą ocenę stopnia szkodliwości społecznej przestępstwa dokonanego przez G.B., a w konsekwencji wywarło wpływ na wymiar kary pozbawienia wolności.Słusznie też rewizja nadzwyczajna podnosi, że zgodnie z pkt 1 i 2 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie prawidłowego orzekania kar za przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 134) zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości, popełnione przez oskarżonego w tej sprawie, należy do przestępstw o szczególnie wysokiej szkodliwości społecznej.Zasadnie więc rewizja nadzwyczajna wywodzi, że sądy - w takich jak niniejsza sprawach - powinny orzekać wobec sprawców surowe kary i kierować się zwłaszcza dyrektywa współmierności kary do stopnia społecznego niebezpieczeństwa, łącznie z dyrektywą społecznego oddziaływania kary w celu kształtowania w społeczeństwie właściwego stosunku do mienia społecznego oraz świadomości pełnej nieopłacalności zamachów na mienie społeczne.W świetle cytowanych wytycznych nie można było odmówić słuszności stanowisku rewizji nadzwyczajnej, że kara pozbawienia wolności wymierzona oskarżonemu G.B. jest rażąco łagodna, wskutek odstąpienia od zasad wyłożonych w pkt 1 i 2 tych wytycznych. Zarówno wielka wartość zagarniętego mienia, jak i kierownicza i organizatorska rola oskarżonego, długotrwały okres przestępczej działalności, współdziałanie z szeregiem innych osób i wciągnięcie tych osób do udziału w popełnieniu przestępstwa przemawiały przeciwko wymierzeniu oskarżonemu kary w rozmiarze przyjętym przez Sądy I i II instancji.Toteż Sąd Najwyższy, biorąc zarazem pod uwagę przy wymiarze kary cały szereg okoliczności łagodzących wymienionych przez Sąd I instancji oraz okoliczności, iż oskarżony liczy w chwili obecnej 59 lat, a nie 39, jak błędnie przyjęto w rewizji nadzwyczajnej, doszedł do wniosku, że kara 10 lat pozbawienia wolności będzie karą współmierną w cytowanych świetle cytowanych wytycznych.O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 547 § 1 k.p.k., a o opłatach za wszystkie instancje - na podstawie art. 10 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 152).