Rw 464/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk J. Drohomirecki.Sędziowie: płk C. Lipski (sprawozdawca), płk H. Kostrzewa.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Michalczyk.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej oskarżonego, sprawę Zbigniewa W., skazanego wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 7 marca 1969 r. za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. w związku z art. 51 § 1 k.k.W.P. na karę 10 miesięcy więzienia za to, że będąc już uprzednio w 1967 r. skazany za przestępstwo z art. 108 § 1 k.k.W.P. na karę 5 miesięcy aresztu, karę tę odbył w całości i od chwili wyjścia na wolność w ciągu 5 lat popełnił nowe przestępstwo tego samego rodzaju co poprzednio, godzące w to samo dobro, jakim jest służba wojskowa, a mianowicie w dniu 13 grudnia 1968 r. w godzinach popołudniowych samowolnie opuścił jednostkę wojskową w N. i w zamiarze dłuższego uchylania się od służby wojskowej przebywał w miejscowości N.1 do dnia 7 stycznia 1969 r., kiedy to został zatrzymany przez patrol MO.Oskarżony domaga się rewizji wyroku, gdyż uważa go za krzywdzący. W uzasadnieniu skargi rewizyjnej oskarżony wywodzi, że nie wiedział o tym, iż opuszczając jednostkę wchodzi w kolizję z prawem. Oskarżony wywodzi poza tym, że Sąd I instancji nie uwzględnił jego trudnej sytuacji życiowej, a w szczególności tego, że chciał odwiedzić narzeczoną, która jest w ciąży i znajduje się w trudnych warunkach. Oskarżonemu chodziło również o to, aby nie przebywać w jednostce podczas odchodzenia starszego rocznika do rezerwy i w ten sposób uniknąć mogącego źle wpłynąć na oskarżonego pożegnania się ze starszymi kolegami.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skargi rewizyjnej oskarżonego, zmienił wyrok Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 7 marca 1969 r. w sprawie Zbigniewa W. przez złagodzenie mu kary - przy zastosowaniu art. 53 § 1 k.k.W.P. - do 3 miesięcy aresztu; w związku z treścią postanowienia zarządził natychmiastowe zwolnienie Zbigniewa W. z więzienia.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Uprzednia karalność sądowa oskarżonego za przestępstwo z art. 108 § 1 k.k.W.P., a przede wszystkim złożone przez oskarżonego podczas rozprawy sądowej wyjaśnienia dowodzą, że zdawał on sobie sprawę z tego, iż samowolne opuszczenie jednostki lub bezprawne poza nią pozostawanie stanowi przestępcze naruszenie obowiązku wojskowego. Z tego też względu prawidłowość ustalenia winy oskarżonego Zbigniewa W. za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. nie nasuwa wątpliwości.Wątpliwość taką rodzi jedynie zakres ustalonej winy oraz związany z nią stopień odpowiedzialności Zbigniewa W. Oskarżony, jako już karany sądownie za czyn tego samego rodzaju, jest tak zwanym szczególnym recydywistą, co powinno, zgodnie z wytycznymi wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie postępowania i orzekania kary względem recydywistów, pociągnąć za sobą surowszy wymiar kary. Z drugiej zaś strony, na skutek stwierdzonej u oskarżonego ociężałości umysłowej i niedojrzałości osobniczej, został on uznany za niezdolnego do odbywania zasadniczej służby wojskowej, co z kolei, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1964 r. R Nw 70/63 (OSNKW z 1964 r., zesz. 7-8, poz. 103), stanowi istotną okoliczność mogącą powodować nie tylko nadzwyczajne złagodzenie kary, ale nawet w poszczególnych wypadkach umorzenie postępowania karnego na zasadzie art. 7 § 1 k.k.W.P.Wprawdzie znajdujące się w aktach orzeczenie Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej stwierdziło jedynie, że oskarżony nadaje się do pełnienia służby w formacjach samoobrony, jednakże jest ono w rzeczy samej jednoznaczne, choć nie zawsze w praktyce sądowej utożsamiane, z orzeczeniem niezdolności do pełnienia służby wojskowej.W świetle przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220), a w szczególności art. 45 cytowanej ustawy, służba wojskowa oraz obowiązek jej pełnienia polega na: 1) odbywaniu zasadniczej służby wojskowej; 2) odbywaniu wojskowego szkolenia poborowych; 3) odbywaniu wojskowego szkolenia studentów; 4) odbywaniu służby wojskowej żołnierzy rezerwy; 5) pełnieniu służby wojskowej w razie wprowadzenia stanu bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa Państwa, ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Treść wyżej wymienionego przepisu w powiązaniu z przepisem art. 47, a także z treścią przepisów działu IV cytowanej wyżej ustawy, traktującego o służbie w formacjach samoobrony, wskazują zupełnie wyraźnie na to, że służba w tych formacjach nie jest uznana za służbę wojskową. Powyższe wywody, w świetle wspomnianego już orzeczenia Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, upoważniają do stwierdzenia, że oskarżony Zbigniew W. uznany został za niezdolnego do odbycia służby wojskowej.Niezdolność oskarżonego do odbycia służby wojskowej uzasadniona została przez Garnizonową Wojskową Komisję Lekarską stanem rozwoju umysłowego, a w szczególności stanem ociężałości umysłowej oskarżonego.Tę ociężałość umysłową oskarżonego, niedojrzałość jego osobowości oraz ograniczoną zdolność oskarżonego do rozumienia znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem uwzględnił Sąd I instancji przy wymiarze kary. Podobnie uczynił to Sąd skazujący oskarżonego za poprzednio popełnione przestępstwo z art. 108 § 1 k.k.W.P. Z dołączonego bowiem do akt niniejszej sprawy odpisu prawomocnego wyroku wydanego w dniu 1 grudnia 1967 r. przez Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie, skazującego Zbigniewa W. za przestępstwo z art. 108 § 1 k.k.W.P., wynika, że już w 1967 r. uznano oskarżonego za osobnika mającego ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem, a w związku z tym za zdolnego do służby wojskowej z ograniczeniem. Podkreślona w wyroku z dnia 1 grudnia 1967 r. niepełna wartość psychiczna oskarżonego oraz stwierdzone opinią lekarską i zaskarżonym wyrokiem mankamenty zdrowia, a w szczególności ustalona u niego ociężałość umysłowa, nie ulegająca w zasadzie fluktuacjom w sensie jej natężenia, prowadzą do wniosku, że już w 1967 r., to jest w czasie dokonania pierwszego przestępstwa przeciwko obowiązkowi wojskowemu, oskarżony nie był zdolny do pełnienia służby wojskowej. Ta immanentna i tkwiąca w zdrowiu oskarżonego niezdolność do odbycia służby wojskowej powinna była powodować zaniechanie powołania go do służby wojskowej. Zaniechanie powołania oskarżonego do służby wojskowej zarówno pierwszym razem w 1966 r., jak i za drugim razem w 1968 r. wyłączałaby możliwość popełnienia przez niego przestępstwa przeciwko obowiązkowi wojskowemu, w tym również w warunkach recydywy, która zgodnie z dotychczas przyjętą praktyką, niekiedy także w podobnych wypadkach, uznawana jest za szczególną okoliczność obciążającą.Stwierdzenie powrotu do przestępstwa tego samego rodzaju lub z tych samych pobudek (recydywa szczególna) nie może jednak stanowić okoliczności obciążającej w razie skazania sprawcy za kolejne przestępstwo przeciwko obowiązkowi wojskowemu, jeśli z orzeczenia lekarskiego można wywnioskować, że sprawca już w chwili powołania go do służby wojskowej był niezdolny do jej pełnienia.Byłoby rzeczą oczywiście niesłuszną traktowanie w podobnych wypadkach recydywy za okoliczność obciążającą, skoro sama recydywa jest w pewnym sensie wynikiem niezdolności sprawcy do służby wojskowej, przy czym niezdolność ta, zgodnie z cytowaną wyżej uchwałą Sądu Najwyższego Izby Wojskowej, stanowi okoliczność łagodzącą, a niekiedy wyjątkową lub powodującą nawet umorzenie postępowania karnego w trybie art. 7 § 1 k.k.W.P.W sprawie Zbigniewa W. Sąd I instancji nie postąpił zgodnie z postawionym wyżej wymaganiem. Z jednej bowiem strony nie tylko uwzględnił recydywę jako okoliczność obciążającą, ale okoliczność tę przecenił, a z drugiej strony nie wyciągnął należytego wniosku z niezdolności oskarżonego do służby wojskowej i okoliczności tej nie uwzględnił w należytej mierze przy orzeczeniu kary w aspekcie jej roli i zadań.