III CZP 19/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza W. i Heleny B. przeciwko Spółdzielni Inwalidów Wojennych w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 4 grudnia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest przy zawieraniu umowy o najem lokalu użytkowego obniżenie czynszowych stawek przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 25.VII.1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe (Dz. U. Nr 50, poz. 245 z późniejszymi zmianami), jeżeli wynajmujący nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej i opłaca należne od lokalu podatki w całości, czy też umowa taka jest nieważna w świetle przepisu art. 41 p.o.p.c. (obecnie art. 68 § 1 k.c.)?"udzielił następującej odpowiedzi:Dopuszczalna jest umowa o najem lokalu użytkowego określająca czynsz w stawkach niższych od przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 25 VII 1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe (Dz. U. Nr 50, poz. 245 wraz z późniejszymi zmianami), jeżeli wynajmujący nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się od pozwanej zapłaty kwoty 98.913 zł 60 gr twierdząc, że pozwana na mocy umowy zawartej z jednym z powodów płaciła za lokal użytkowy tytułem czynszu kwotę 490 zł miesięcznie, gdy tymczasem zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25.VII.1958 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 245) czynsz ten powinien wynosić 3.237 zł 60 gr.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 16.V.1968 r. uwzględnił powództwo w całości, uzasadniając swe rozstrzygnięcie między innymi tym, że stawki czynszowe określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1958 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 245) mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mogą być zmienione umową stron.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła rewizją pozwana.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanej, postanowieniem z dnia 4.XII.1968 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi, zważył, co następuje:Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe (Dz. U. Nr 50, poz. 245 wraz z późniejszymi zmianami), regulujące bezwzględnie obowiązujący, jeśli chodzi o górną granicę stawek w tymże rozporządzeniu określonych. Nie ma natomiast przeszkód, żeby wynajmujący nie będący jednostką gospodarki uspołecznionej mógł ustalić z najemcą za jego zgodą czynsz w kwocie niższej od kwoty wynikającej z przepisów o najmie lokali, a w szczególności z przepisów wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie czynszów za lokale użytkowe, a nawet żeby mógł oddać lokal innej osobie w bezpłatne użytkowanie. Brak jest bowiem przepisów zabraniających pobierania przez wynajmującego nie będącego jednostką gospodarki uspołecznionej niższych stawek czynszowych, a nawet oddanie innej osobie lokalu w bezpłatne użytkowanie.Pogląd ten znajduje potwierdzenie w przepisach dekretu o niektórych podatkach i opłatach terenowych w brzmieniu obwieszczenia Ministra Finansów z 27.III.1963 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 87 wraz z późniejszymi zmianami). Należy tu wskazać przede wszystkim na przepis art. 8 ust. 5 wymienionego dekretu, według którego jeżeli wynajmujący będący osobą fizyczną lub podmiotem gospodarki nie uspołecznionej pobiera czynsz od osób fizycznych lub podmiotów gospodarki nie uspołecznionej w kwocie niższej od kwoty wynikającej z przepisów o najmie lokali albo oddaje tym osobom budynek lub jego część w bezpłatne użytkowanie, to podstawą opodatkowania nieruchomości przy ustalaniu podatku od nieruchomości stanowi wysokość czynszu wynikająca z przepisów o najmie lokali. Również przepis art. 8 ust. 1 wspomnianego dekretu przewiduje, że podstawę opodatkowania przy określaniu podatku od lokali - w razie zajmowania lokalu przez właściciela lub bezpłatnie przez inną osobę - stanowi czynsz należny w bieżącym roku podatkowym lub wartość czynszu.Jak wynika z treści wymienionych przepisów dekretu o niektórych podatkach i opłatach terenowych, przepisy te przewidują możność pobierania przez wynajmującego nie będącego jednostką gospodarki uspołecznionej czynszu niższego od wynikającego z przepisów o najmie lokali, ale żeby zabezpieczyć należne Skarbowi Państwa podatki od nieruchomości i lokali, ustaliły one zasady, według których należy obliczać w wypadkach w tych przepisach przewidzianych podstawę opodatkowania.Wprawdzie przepis art. 8 ust. 5 wymienionego dekretu reguluje podstawę podatkowania wtedy, gdy wynajmujący będący osobą fizyczną lub podmiotem gospodarki nie uspołecznionej pobiera czynsz w kwocie niższej od kwoty wynikającej z przepisów o najmie lokali od osób fizycznych lub podmiotów gospodarki nie uspołecznionej albo oddaje tymże osobom budynek lub jego część w bezpłatne użytkowanie, jednakże nie ma uzasadnionych powodów, aby wyżej wymieniona zasada nie mogła być stosowana również wtedy, gdy najemcą lub użytkownikiem jest jednostka gospodarki uspołecznionej.Inna wykładnia tego przepisu prowadziłaby do postawienia jednostek gospodarki uspołecznionej w sytuacji gorszej niż innych podmiotów prawnych.Zasady powyższej nie można by stosować - ze względu na obowiązującą jednostki gospodarki uspołecznionej zasadę rozrachunku gospodarczego - jedynie wówczas, gdy wynajmującym lub oddającym lokal w bezpłatne użytkowanie byłaby jednostka gospodarki uspołecznionej.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił na postawione pytanie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.