IV KZ 105/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: L. Chmielewski (sprawozdawca), W. Sutkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana K., oskarżonego z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) i innych, po rozpoznaniu jego zażalenia na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 5 września 1969 r. o niezastosowaniu ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) i po wysłuchaniu wniosku prokuratora,postanowił zażalenia nie uwzględnić.Uzasadnienie faktyczneI. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie, po rozpoznaniu kwestii zastosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii wobec Mariana K., skazanego na karę łączną więzienia (obok innych kar) 5 lat za 7 przestępstw, w tym za 2 przestępstwa z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), postanowieniem z dnia 5 września 1969 r. zastosował odpowiednie przepisy ustawy amnestyjnej co do 5 przestępstw, natomiast odmówił ich zastosowania do 2 pozostałych, zakwalifikowanych z art. 2 § 2 powyższego dekretu; karę łączną więzienia Sąd wymierzył w wysokości 5 lat zgodnie z wymaganiem, że kara ta nie może być niższa od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa (kara po 5 lat więzienia, stanowiąca dolną granicę sankcji z art. 2 § 2 powyższego dekretu, została oskarżonemu wymierzona za każde z 2 przestępstw z art. 2 § 2 powyższego dekretu).II. Powyższe postanowienie zaskarżył Marian K. zarzucając mu, że jest ono niesłuszne z tego względu, iż kara łączna więzienia w porównaniu z wyrokiem nie uległa złagodzeniu mimo zastosowania amnestii do (części) przypisanych mu przestępstw.Uzasadnienie prawneIII. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Zażalenie, ograniczające się zresztą do kwestii wymiaru kary łącznej, nie jest zasadne. Sąd Wojewódzki nie mógł wymierzyć oskarżonemu tytułem kary łącznej kary niższej od 5 lat więzienia, skoro kara w tym rozmiarze była jednym ze składników kar, które podlegały połączeniu (art. 31 § 2 k.k.).2. Z urzędu rozważyć należy kwestię, czy Sąd Wojewódzki zasadnie odmówił zastosowania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) do przestępstw z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68). Jest to zaś tym bardziej konieczne, że poruszona tu kwestia nie jest w praktyce jednolicie rozstrzygana.Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd Wojewódzki słusznie uznał, że przestępstwo z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) podlega wyłączeniu spod działania ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), a to na podstawie art. 7 pkt 3 tej ustawy.3. Zwolennicy odmiennego poglądu stanowisko swoje uzasadniają przede wszystkim w sposób następujący:a) Art. 7 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, zawierający wykaz przestępstw, do których amnestii nie stosuje się, nie wymienia - w szczególności w punkcie 3, dotyczącym m.in. rabunku mienia społecznego - art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. Skoro zaś art. 7 ustawy amnestyjnej, wyliczający taksatywnie przestępstwa wyłączone spod dobrodziejstwa tej ustawy, nie wymienia art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r., to odmowa zastosowania amnestii do przestępstw z art. 2 § 2 dekretu jedynie ze względu na to, że art. 7 pkt 3 ustawy o amnestii wyłącza spod jej działania przestępstwo z art. 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), stanowiące odpowiednik przestępstwa z art. 2 § 2 dekretu, byłaby przejawem niedopuszczalnej w prawie karnym analogii na niekorzyść oskarżonego.b) Uchwała składu 7 sędziów z dnia 18 lutego 1965 r. VI KO 43/64 (ogłoszona w OSNKW z 1965 r. zesz. 4, poz. 36) na tle dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) stwierdza w uzasadnieniu, że każda ustawa amnestyjna oznacza suwerennie zasięg swojego zastosowania oraz że nie jest możliwe rozciąganie tego zasięgu w drodze wykładni, w szczególności przez wskazywanie na niekonsekwencje i nielogiczności poszczególnych jej rozwiązań. Podobnie rozstrzyga tę kwestię wyrok z dnia 10 czerwca 1965 r. V KRN 429/65 ("Nowe Prawo" z 1966 r. zesz. 3, str. 429).4. Przytoczona pod pkt 3 niniejszego uzasadnienia argumentacja nie podważa zasadności stanowiska Sądu Wojewódzkiego z racji następujących:a) Art. 7 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, zawierający wyliczenie przestępstw wyłączonych spod jej działania, określa je na podstawie aktualnie (tj. w dacie wejścia w życie ustawy amnestyjnej) obowiązujących przepisów prawa karnego materialnego (kodeksu karnego i ustaw karnych szczególnych).Ustawa z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii - idąc za dekretem z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii - pomija klauzulę (w istocie rzeczy zbędną a zawartą we wszystkich poprzednich aktach amnestyjnych wydanych w Polsce Ludowej), że postanowienia aktu amnestyjnego stosuje się odpowiednio do przestępstw, które kwalifikowano "według przepisów dawnych" bądź "na podstawie przepisów, które straciły moc obowiązującą" (vide akty amnestyjne: dekret z dnia 2 sierpnia 1945 r. o amnestii - art. 13 § 2; ustawa z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii - art. 16; ustawa z dnia 22 listopada 1952 r. o amnestii - art. 15; ustawa z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii - art. 11).Zbędność takiej klauzuli staje się oczywista, gdy się zważy, że zakwalifikowanie czynu na podstawie nowego przepisu uchylającego przepis dawny nie przekreśla bytu przestępstwa określonego przedtem przez dawny przepis, jeżeli nowa kwalifikacja sprowadza się do zmian w zakresie zewnętrznego jego oznaczenia.b) Art. 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., wyłączony spod amnestii, dotyczy stanu faktycznego polegającego na tym, że sprawca zagarnia mienie społeczne, używając przemocy lub grożąc użyciem natychmiastowego gwałtu na osobie albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności (§ 1); § 2 art. 3 stanowi wypadek kwalifikowany, wyrażający się w tym, że sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1, posługując się bronią lub innym niebezpiecznym narzędziem.Nie wymieniony natomiast w wykazie przestępstw wyłączonych spod amnestii przepis art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r., który utracił moc z datą ogłoszenia ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., dotyczy sprawcy, który dopuścił się rabunku (działania w drodze przemocy lub groźby) mienia społecznego, używając broni lub innego niebezpiecznego narzędzia albo postępując w inny sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzkiemu.Jak wynika z porównania powyższych przepisów, obie dyspozycje treściowo zachodzą na siebie, a dające się stwierdzić różnice są charakteru jedynie redakcyjnego. Inaczej mówiąc, zawarta w art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. dyspozycja: rabunek mienia społecznego przy pomocy broni lub innego niebezpiecznego narzędzia - została zastąpiona przez będący jej odpowiednikiem treściowym przepis art. 3 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., dotyczący również rabunku mienia społecznego przy pomocy broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, przy jednoczesnym zachowaniu identyczności oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu w obu wypadkach, wyrażającej się w identyczności dolnej i górnej granicy sankcji.Powyższa zbieżność obu przepisów zawartych w dwu chronologicznie uszeregowanych aktach prawnych, z których wcześniejszy z 1953 r. zastąpiony został nowym aktem z 1959 r., nie pozwala na odmienne - w ramach ustawy o amnestii - traktowanie przestępstwa popełnionego pod rządami dekretu z dnia 4 marca 1953 r.c) Zastosowana w ustawie z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii technika redakcyjna w omawianym zakresie nie sprowadza się jedynie do pominięcia klauzuli "o przepisach dawnych", lecz konsekwentnie nie wymienia też przepisów nowych, uchwalonych i ogłoszonych w dacie ustawy o amnestii, a mianowicie nowego kodeksu karnego, który wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 1970 r. Z powyższego jednak nie wynika, by rabunek mienia społecznego dokonany przy użyciu broni (palnej) przed dniem 15 lipca 1969 r., zakwalifikowany następnie z art. 210 § 2 nowego kodeksu karnego, podlegał amnestii z dnia 21 lipca 1969 r. na tej podstawie, że art. 210 § 2 tego kodeksu (jak zresztą żaden z jego przepisów) nie został wymieniony w art. 7 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.Kodeks karny z 1969 r. uchylił ustawę z dnia 18 czerwca 1959 r., której art. 3 zastąpiony został przez art. 210 § 2 nowego kodeksu - podobnie jak ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. uchyliła dekret z dnia 4 marca 1953 r., którego art. 2 § 2 ustąpił miejsca artykułowi 3 ustawy z 1959 r. We wszystkich tych trzech aktach prawnych występują przestępstwa przeciwko mieniu przy użyciu broni (z tym uzupełnieniem, że nowy kodeks w art. 210 chroni wszelkie mienie), czyli rabunek, który z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii wyłączony jest spod jej działania.d) Powołane pod pkt III lit. b niniejszego uzasadnienia orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą materii odmiennej od tej, która stanowi przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej.Orzeczenia te, nie zezwalając na jakąkolwiek rozszerzającą interpretację przepisów o wyłączeniu spod amnestii, rozciągają swój zakaz na nie wymienione w akcie amnestyjnym przestępstwa określone w przepisach prawa karnego aktualnie obowiązujących. I tak np. powołany wyrok Sądu Najwyższego słusznie stwierdza, że skoro art. 7 pkt 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii nie zawiera wyłączenia przestępstwa z art. 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., to nie można tegoż przestępstwa wyłączyć na tej podstawie, że wyłączeniu podlega przestępstwo z art. 259 k.k. Oba te przepisy (art. 3 ustawy i art. 259 k.k.) obowiązywały obok siebie w dacie dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii, a przedmiot ochrony każdego z nich był inny. Inaczej natomiast przedstawia się sprawa z przestępstwami z art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. i art. 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.: te dwa przepisy nie obowiązywały współcześnie, a przedmiot ochrony objęty tymi przepisami jest jednakowy.e) Nie pozbawiony wymowy jest fakt, że wyłączeniu spod amnestii z dnia 21 lipca 1969 r. podlega również przepis art. 259 k.k., dotyczący rabunku mienia prywatnego. Przepis ten, obowiązujący od 1 września 1932 r., w odróżnieniu od przepisów o ochronie mienia społecznego nie podlegał zmianom w ciągu całego okresu obowiązywania kodeksu karnego z 1932 r.W rezultacie długotrwałości mocy obowiązującej tego przepisu przestępstwo w nim określone, choćby popełniono je przed datą, od której zaczęła obowiązywać ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r., nie będzie objęte amnestią z dnia 21 lipca 1969 r. Jest to niewątpliwie przesłanka interpretacyjna dla rozważanego zagadnienia.Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.